II GSK 1197/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Federacji [...] o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1692/19 w sprawie ze skargi Podmiotu B na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej postanawia dopuścić Federację [...] z siedzibą w Warszawie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Wyrokiem z 15 stycznia 2020 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1692/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Podmiotu B, uchylając zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z [...] marca 2019 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z [...] kwietnia 2015 r., którą udzielono Spółce A zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Spółka A złożyła skargę kasacyjną od tego wyroku. Pismem z 22 marca 2021 r. związek stowarzyszeń o nazwie Federacja [...] z siedzibą w Warszawie (dalej zwany "Federacją") wniósł o dopuszczenie do udziału w postępowaniu kasacyjnym w charakterze uczestnika. Federacja stwierdziła, że skupia 71 stowarzyszeń pacjentów z całej Polski, chroniąc interesy ponad pięćdziesięciu tysięcy indywidualnych pacjentów. Wskazała, że jej działalność statutowa skupia się nie tylko na ochronie praw i reprezentowaniu interesów organizacji pacjentów, ale przede wszystkim na dążeniu do poprawy jakości opieki zdrowotnej i usług medycznych w Polsce. Dodała, że realizuje ten cel m.in. przez ułatwianie pacjentom dostępu do nowoczesnych i bezpiecznych produktów leczniczych oraz prezentowanie swoich opinii, wniosków i postulatów w sprawach dotyczących pacjentów oraz systemu ochrony zdrowia organom władzy, administracji państwowej i samorządowej oraz społeczeństwu, za pośrednictwem mediów. Zdaniem Federacji, niniejsze postępowanie, jako oceniające kwestię dopuszczalności likwidacji aptek w określonych warunkach, dotyczy wprost zaopatrywania polskich pacjentów w leki, co niewątpliwie jest powiązane z działalnością Federacji, bowiem istnieje nierozerwalny związek pomiędzy dostępem do nowoczesnych i bezpiecznych produktów leczniczych a potencjalnym zagrożeniem w postaci ograniczenia liczby miejsc, w których mogą się w nie zaopatrzyć pacjenci, a którego wystąpienie zależeć będzie od wyniku toczącego się postępowania. Federacja stwierdziła też, że dopuszczenie jej do niniejszego postępowania służy zapewnieniu jego społecznej kontroli oraz interesowi ogólnospołecznemu, m.in. z uwagi na cel działania Federacji w postaci poprawy jakości opieki zdrowotnej i usług medycznych w Polsce. Zdaniem Federacji, jej udział w postępowaniu ma także na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego, przy czym porządkiem prawnym, który podlega ochronie w niniejszej sprawie z perspektywy pacjenta, jest przede wszystkim prawo pacjenta do ochrony zdrowia, w tym do świadczeń zdrowotnych. Dostępność do leków jest jednym z elementów świadczeń zdrowotnych, który może zostać zaburzony w przypadku zamykania aptek, w których zaopatrują się pacjenci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa") udział w postępowaniu może zgłosić (...) organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Warunkami dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu są: (1) jej status prawny, (2) fakt, że zakres jej statutowej działalności ma związek z przedmiotem postępowania, do którego próbuje wstąpić, (3) to, że jej udział w postępowaniu sprzyja realizacji sądowej kontroli administracji, a także (4) to, że za wstąpieniem organizacji do postępowania, przemawia cel publiczny, dla którego została powołana (por. postanowienie NSA z 5 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Federacja we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wykazała, że zaszły ww. przesłanki. Federacja posiada bowiem status organizacji społecznej, o której mowa w art. 25 § 4 ppsa, skoro jest związkiem stowarzyszeń w rozumieniu ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2261). Ponadto, zrzesza stowarzyszenia pacjenckie i inne osoby prawne działające na terytorium Polski (§ 1 ust. 1 statutu). Za dopuszczeniem Federacji do udziału w postępowaniu przemawiają również jej cele statutowe, do których należy m.in. ochrona praw i reprezentowanie interesów członków w Polsce oraz dążenie do poprawy jakości opieki zdrowotnej i usług medycznych w Polsce przez reprezentowanie interesów członków wobec organów władzy, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz innych organów, instytucji państwowych, ułatwianie pacjentom dostępu do nowoczesnych i bezpiecznych produktów leczniczych (§ 2 ust. 1 lit. a/ i b/ statutu). Przedmiotem niniejszego postępowania jest udzielenie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, a z treści zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że istota sporu dotyczy m.in. wykładni przesłanki odmowy udzielenia takiego zezwolenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, cele Federacji, jakimi są reprezentowanie jej członków przed organami państwa oraz ułatwienie pacjentom dostępu do nowoczesnych i bezpiecznych produktów leczniczych, wpisują się w zakres tego postępowania. Ponadto, nie stwierdzono, że Federacja działa jedynie w celu zaspokojenia swoich partykularnych celów. Z uwagi na to, dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu przyczyni się do zapewnienia szerszej kontroli administracji publicznej. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 ppsa, orzekł o dopuszczeniu Federacji do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.