II GSK 1499/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Iwona Rzucidło-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt VI Sa/Wa 1998/15 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 8 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.K. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty za drugi okres ochrony wzoru przemysłowego. Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] listopada 2004 r. Urząd Patentowy RP, działając na podstawie art. 110 i art. 111 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 1410, dalej: p.w.p.) udzielił na rzecz M.K> prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "..." pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 400 złotych za pierwszy okres ochrony tego wzoru rozpoczynający się w dniu 11 maja 2004 r. i obejmujący 1-5 rok ochrony. Dnia 27 czerwca 2011 r. M.K. wystąpiła do Urzędu Patentowego RP z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty za drugi okres ochrony ww. wzoru przemysłowego. W uzasadnieniu jako bezpośrednią przyczynę opóźnienia w realizacji ciążącego na niej obowiązku skarżąca wskazała okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, a mianowicie to, że jej sprawami dotyczącymi wzorów przemysłowych zajmował się jej pełnomocnik, który zmarł. Podniosła przy tym, że nie posiadała w ówczesnym czasie informacji, że opłata za którykolwiek z zarejestrowanych na jej rzecz wzorów nie została wniesiona, jak również, że nie miała świadomości w zakresie konieczności jej wniesienia. Wyjaśniła, że jej działalność w tym zakresie ograniczała się jedynie do wykonywania stosownych przelewów realizowanych na zlecenie pełnomocnika, a formalno-prawny aspekt przedmiotowych kwestii pozostawał w gestii tego pełnomocnika. Skarżąca podniosła również, że także jej kolejny pełnomocnik, który tymczasowo podjął się prowadzenia jej spraw przed Urzędem Patentowym RP, także niefortunnie nie dopełnił obowiązku poinformowania jej o upływającym terminie do uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony przedmiotowego wzoru, co w konsekwencji doprowadziło do rezygnacji z jego usług. Wraz z wnioskiem skarżąca uiściła na konto Urzędu Patentowego RP zaległą opłatę za drugi, pięcioletni okres ochrony ww. wzoru przemysłowego wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej. Postanowieniem z 13 listopada 2014 r. Urząd Patentowy RP odmówił przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty za drugi, pięcioletni okres udzielonej ochrony wzoru przemysłowego na podstawie art. 224 ust. 4 p.w.p. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdziła, że zachodzą przesłanki określone w art. 243 ust. 6 p.w.p., tzn. nadzwyczajne okoliczności. Postanowieniem z 1 czerwca 2015 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy postanowienie z 13 listopada 2014 r. Jako podstawę prawną postanowienia wskazano art. 224 ust. 2 i 4 oraz art. 245 ust. 1 i 3 p.w.p. Organ wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 224 ust. 2 p.w.p. opłaty za dalsze okresy ochrony powinny być uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p). Organ wskazał, że powyższy termin "dodatkowy" nie podlega jednak, w myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 p.w.p. przywróceniu. W przedmiotowej sprawie ostatnim dniem poprzedniego okresu ochrony ww. wzoru przemysłowego (obejmujący pierwszy, pięcioletni okres ochrony) był 11 maja 2009 r. Zatem Urząd Patentowy RP uznał, że podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny – drugi, pięcioletni, okres ochrony ww. wzoru upływał w tymże dniu. Mając jednak na uwadze przepis art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. stwierdził, że opłata za następny, drugi okres ochrony tego wzoru wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej mogła być przez skarżącą wniesiona w dodatkowym – 6-miesięcznym terminie, tj. do dnia 12 listopada 2009 r., jako że ostatni dzień powyższego terminu upływał w dzień ustawowo wolny od pracy. W związku z powyższym oraz z faktem wniesienia przez skarżącą opłaty za drugi, pięcioletni okres ochrony wzoru wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej na konto Urzędu Patentowego RP w dniu 27 czerwca 2011 r., organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie stosowna opłata za drugi okres ochrony ww. wzoru przemysłowego została wniesiona po upływie tego dodatkowego, sześciomiesięcznego terminu (12 listopada 2009 r.), w którym dopuszczalne było uiszczenie opłaty okresowej powiększonej o opłatę dodatkową. Jednocześnie Urząd Patentowy RP wyjaśnił, że sprawa zawieszenia biegu terminu do uiszczenia ww. opłat za drugi okres ochrony przedmiotowego wzoru przemysłowego z powodu nadzwyczajnych okoliczności, o którym mowa w powoływanym przez skarżącą przepisie art. 243 ust. 6 p.w.p., zostanie rozpoznana w odrębnym postępowaniu w przedmiocie zawieszenia biegu terminu uchybionego z powodu nadzwyczajnych okoliczności, w którym to organ - po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, wyda stosowne rozstrzygnięcie w zakresie zawieszenia/odmowy zawieszenia ww. terminu materialnego do uiszczenia opłaty za drugi okres ochrony wzoru przemysłowego. M.K> wniosła skargę na to postanowienie. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art.151ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Nr 153, poz. 1270, obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Odwołując się do art. 222 ust. 1 p.w.p. Sąd I instancji wskazał, że Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej pobiera opłaty jednorazowe oraz opłaty okresowe w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Korzystanie z wzoru przemysłowego rodzi więc konieczność uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne. Odwołując się do stanowiska judykatury, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z przepisów art. 224 ust. 1, ust.2 i ust. 4 p.w.p. wynika, że ustawa nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku (art. 90 ust. 1 pkt 3), wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy do uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu podstawowego. W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo ustalił, że stosowna opłata za drugi okres ochrony ww. wzoru przemysłowego została wniesiona po upływie tego dodatkowego, sześciomiesięcznego terminu (12 listopada 2009 r.), w którym dopuszczalne było uiszczenie opłaty okresowej powiększonej o opłatę dodatkową. W tej sytuacji jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Wówczas jest możliwość zawieszenia przez Urząd Patentowy biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, po przedstawieniu przez uprawnionego odpowiednich dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że sprawa zawieszenia biegu terminu do uiszczenia ww. opłat za drugi okres ochrony przedmiotowego wzoru przemysłowego z powodu nadzwyczajnych okoliczności, o którym mowa w powoływanym przez skarżącą przepisie art. 243 ust. 6 p.w.p., zostanie rozpoznana przez Urząd Patentowy w odrębnym postępowaniu. W tej sytuacji badanie podnoszonej w skardze kwestii zaistnienia w sprawie owych nadzwyczajnych okoliczności przez Sąd byłoby przedwczesne. W takim stanie rzeczy, Sąd I instancji uznał zaskarżone postanowienie za prawidłowe. Natomiast podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 12 k.p.a., czyli zasady szybkości postępowania, został uznany za pozostający bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła M.K>, zaskarżając go w całości. Skarżąca kasacyjnie wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i zmianę postanowień organu administracji poprzez przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty za drugi pięcioletni okres ochrony wzoru przemysłowego pt. "Kaseta do rolet", ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W oparciu o art. 174 pkt.1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 1) art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na nadzwyczajne okoliczności oraz nieprzywrócenie w związku z tym terminu do dokonania opłaty; 2) art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania, gdyż postępowanie prowadzone przez Urząd Patentowy RP trwało 3 lata. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów, w tym podnoszono, że w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 243 ust. 6 p.w.p. przez co termin do wniesienia opłaty winien być zawieszony. Autor skargi kasacyjnej wskazywał też, że opłata dodatkowa została już uiszczona, co znalazło wyraz w załączniku do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty dodatkowej. Skarżąca podnosiła również, że postępowanie prowadzone było z naruszeniem zasady szybkości postępowania wynikającej z art.12 k.p.a. W międzyczasie M.K. zapłaciła za trzeci okres ochrony. Ostatecznie autor skargi kasacyjnej wskazał, że termin do wniesienia opłaty dodatkowej winien być przywrócony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały naruszone przez Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu. Związanie granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. Poczynienie powyższych uwag o charakterze ogólnym było konieczne ze względu na sposób w jaki została zredagowana skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie. Skarga ta nie spełnia bowiem przytoczonych wyżej wymogów formalnych. Po pierwsze wskazać należy, że w rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie powołano wprost przepisów naruszonych przez Sąd I instancji w powiązaniu z przepisami stosowanymi przez organ, co stanowi wadę formalną skargi kasacyjnej, jednak daje podstawę do wypowiedzi Sądu II instancji, ze względu na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1, zgodnie z którą - niepowołanie w skardze kasacyjnej wprost przepisu naruszonego przez Sąd I instancji w powiązaniu z przepisami stosowanymi przez organy, pomimo że jest wadą formalną, również pozwala orzec w postępowaniu kasacyjnym, co do poprawności skarżonego wyroku. Po wtóre stwierdzić należy, że w rozpoznawanej skardze kasacyjnej wskazując na podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. postawiono zarzut naruszenia art. 12 k.p.a. jako zarzut naruszenia prawa materialnego. Artykuł ten ma dwa paragrafy regulujące ogólne zasady postępowania administracyjnego, mianowicie zasadę szybkości postępowania i zasadę ograniczonego formalizmu. Zatem zarzut ten dotyczy naruszenia przepisu postępowania. Przypomnieć zatem trzeba, że naruszenie przepisów postępowania, które może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, to nie każde ich naruszenie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji, który chociaż nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z przepisu art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a., jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej takiego związku nie wykazano zatem zarzut ten należy uznać za nieusprawiedliwiony. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na nadzwyczajne okoliczności oraz nieprzywrócenie w związku z tym terminu do dokonania opłaty, należy przypomnieć, że przedmiotem zaskarżenia przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Warszawie było postanowienie Urzędu patentowego RP w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty za drugi pięcioletni okres ochrony wzoru przemysłowego. Postanowienia Urzędu Patentowego RP wydane zostały w oparciu o art. 224 ust. 2 i 4 p.w.p. Przepisy te stanowią, że opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Opłaty, o których mowa w ust. 2, można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu. Z przedstawionych regulacji wynika, iż ustawa - Prawo własności przemysłowej nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p., jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym, spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego) i zgodnie ze zdaniem drugim tego przepisu termin ten nie podlega przywróceniu (por. wyroki NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r. sygn. akt II GSK 304/06, opubl. ONSAiWSA z 2008, nr 3, poz. 47, z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 405/10, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie organ ani Sąd I instancji nie stosowały art. 243 ust. 6 p.w.p. Przeciwnie wskazano, że sprawa zawieszenia biegu terminu do uiszczenia opłaty za drugi okres ochrony przedmiotowego wzoru przemysłowego z powodu nadzwyczajnych okoliczności, o którym mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p., zostanie rozpoznana przez Urząd Patentowy w odrębnym postępowaniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał badanie kwestii zaistnienia w sprawie nadzwyczajnych okoliczności za przedwczesne. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że znajdujący się w aktach administracyjnych wniosek skierowany przez skarżącą do Urzędu Patentowego RP dotyczył przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty za drugi okres ochrony wzoru przemysłowego. Treść żądania skarżącej znajduje potwierdzenie również w skardze kasacyjnej, zatem Sąd I instancji trafnie zaakceptował rozstrzygnięcie organu w tym zakresie. Wobec tego zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na nadzwyczajne okoliczności należy uznać za nieusprawiedliwiony. Podsumowując stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji kontrola działalności administracji publicznej była prawidłowa, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty ocenić należało jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.