II GSK 2239/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Beata Kołosowska-Hough po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 934/21 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 2020 r. nr DZP-I.602.28.2020 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz B. K. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z 9 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 934/21, po rozpatrzeniu skargi B. K. (dalej: "skarżący") uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości (dalej: "Minister", "organ") z 30 grudnia 2020 r. nr DZP-I.602.28.2020 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 26 września 2020 r. skarżący przystąpił do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości w S. po sprawdzeniu karty odpowiedzi skarżącego ustaliła, że uzyskał on 99 punktów, co w kontekście art. 75i ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1651, dalej: "p. a.") spowodowało, że wynik egzaminu był negatywny - nie uzyskał wymaganej ilości 100 pkt. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł odwołanie, kwestionując prawidłowość pytań nr 12, 23, 31, 41, 43, 46 i 125, jako niezawierających żadnej prawidłowej odpowiedzi oraz nr 71 i 95, jako zawierające więcej niż jedną prawidłową odpowiedź. Zaskarżoną do WSA w Warszawie decyzją Minister Sprawiedliwości, utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Organ nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu punktów za zakwestionowane pytania. Stwierdził, że pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu, zagadnienia objęte egzaminem są bezsporne w judykaturze sądów oraz doktrynie. Każda z prawidłowych odpowiedzi w połączeniu z treścią pytań tworzy zdania prawdziwe. Udzielenie prawidłowych odpowiedzi wymagało jedynie znajomości aktów prawnych opublikowanych w wykazie, o którym mowa w art. 75b ust. 6 p.a. Minister wyjaśnił, że decyzja ta nie jest decyzją uznaniową, w której ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik skarżącego może uznać za pozytywny. Przepis art. 75i ust. 3 p.a. jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje wyłącznie ten kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów. Zatem fakt uzyskania przez skarżącego 99 punktów z egzaminu, przy jednoczesnym braku podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania powoduje, że wynik egzaminu skarżącego jest negatywny. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wydał opisany na wstępie wyrok. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zakwestionowane przez skarżącego w skardze pytania nr: nr 12, 23, 31, 41, 43, 46 i 95 spełniały wymogi określone w art. 75i ust. 1 p.a. W ocenie WSA, zaskarżona decyzja w odniesieniu do pytań nr 12, 23, 31, 41, 43, 46 i 95 czyni zadość wszystkim z wymienionych powyżej warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji odpowiada obowiązującemu prawu. Minister, wbrew zarzutom skargi, zebrał i rozważył wszelkie istotne w sprawie okoliczności (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.), a następnie sporządził uzasadnienie decyzji zawierające wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., z którego to uzasadnienia wynika dlaczego nie uwzględnił stanowiska skarżącego. Przytoczona tam argumentacja nie nasuwa zastrzeżeń Sądu. WSA przyznał natomiast rację skarżącemu w zakresie pytania nr 71, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienie tego sądu, którego przedmiotem jest: A. odrzucenie zażalenia, B. zwrot pozwu, C. zawieszenie postępowania." Organ uznał, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", skarżący natomiast udzielił odpowiedzi "C". Jego zdaniem w odniesieniu do pytania nr 71 możliwe są dwie prawidłowe odpowiedzi, tj. "A" i "C", bowiem sporne pytanie odwołuje się do całej treści Kodeksu postępowania cywilnego, tymczasem również w postępowaniu egzekucyjnym występuje zażalenie poziome, czyli zażalenie do tego samego sądu, jednakże innego składu sędziowskiego. Przepis art. 828 k.p.c. przewiduje bowiem, że "na postanowienie sądu co do zawieszenia lub umorzenia postępowania przysługuje zażalenie". Zażalenie to - zgodnie z art. 747(4) § 1(1) - rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów. Wybór odpowiedzi "A", jako jedynej prawidłowej odpowiedzi, wymagałby przyjęcia założenia, że sporne pytanie nie odnosi się do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Organ - nie zgadzając się ze stanowiskiem skarżącego - zauważył, że z treści pytania nie wynika by odnosiło się ono do postępowania egzekucyjnego w związku z czym nie można wskazać jako prawidłowej odpowiedzi "C". WSA w Warszawie podzielił stanowisko skarżącego, że w tym przypadku naruszono zasady przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację prawniczą, w tym ustanowiony ww. zakresie warunek jednoznaczności pytań i odpowiedzi z testu. Niewątpliwie wskazana w kluczu odpowiedź oznaczona literą "A" jest odpowiedzią prawidłową, czego zdający nie kwestionował. Racjonalne jest też jednak jego stanowisko odnoszące się do odpowiedzi "C". Faktycznie, w postępowaniu egzekucyjnym - którego przepisy nie zostały wyłączone z zakresu omawianego pytania - zgodnie z § 1(1) art. 767(4) co do zasady każde zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie (rejonowy albo okręgowy działający jako sąd pierwszej instancji), w składzie trzech sędziów (wyjątek co do składu sądu dotyczy rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności wydane w elektronicznym postępowaniu upominawczym, gdyż zgodnie z art. 505 (38) następuje ono w składzie jednego sędziego). Ustawodawca wprowadził w ten sposób zażalenie niedewolutywne (tzn. zażalenie poziome), które odpowiada odpowiednio zażaleniu uregulowanemu w procesie w art. 394(1a) § 1. Powyższe oznacza, że treść odpowiedzi oznaczonej literą "C" nie tworzyła w zestawieniu z pytaniem nr 71 jednoznacznie nieprawidłowej wypowiedzi. Fakt, że oczywiście prawidłową odpowiedzią była ta oznaczona literą "A" nie ma w tej sprawie przesadzającego znaczenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji regulacja zawarta w art. 75i ust. 1 p.a. oznacza, że niedopuszczalne jest konstruowanie pytań, co do których więcej niż jedna odpowiedź może być uznana za prawidłową, oraz pytań, co do których żadna z odpowiedzi nie może być uznana za prawidłową. Zdaniem WSA w Warszawie, w przypadku stwierdzenia takiej nieprawidłowości w konstrukcji pytania, punktacja za udzieloną na nie odpowiedź, którą także można uznać za poprawną - obok tej wskazywanej przez organ, musi - na zasadzie art. 8 § 1 k.p.a. - uwzględniać korzyść zdającego. W tym zakresie wskazał na wyroki NSA w sprawach dotyczących błędów w teście na egzaminie na aplikację radcowską w 2006 r., w których NSA wyjaśnił, że także wtedy, gdy nie ma stosownej procedury weryfikacji błędów w testach, należy dążyć do rzetelności, realizacji zasady prawdy obiektywnej i sprawiedliwych rozstrzygnięć i nie można przyjąć, że wadliwości testu są nieusuwalne (por. wyroki NSA z dnia 21 grudnia 2006 r. II GSK 381/06, z dnia 22 marca 2007 r. II GSK 22/07, z dnia 19 kwietnia 2007 r. II GSK 326/06). Sąd pierwszej instancji uznał, że rezultat kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej daje podstawy, aby uznać, iż wskazywane przez skarżącego pytanie testowe nr 71 nie było prawidłowo skonstruowane i sformułowane, w zakresie odnoszącym się do jego jednoznaczności oraz propozycji zawartych w nim odpowiedzi, spośród których tylko jedna powinna być prawidłowa. W konsekwencji, Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości nieprawidłowo ustalił, iż ilość uzyskanych przez skarżącego punktów z egzaminu testowego na aplikację adwokacką była niższa od wymaganej, i w związku z czym otrzymał on notę negatywną. Zakwestionowane pytanie nie odpowiadało wymogom określonym w art. art. 75i ust. 1 p.a. Zgodnie z wzorcem określonym w tym przepisie, pytanie to nie zawiera trzech propozycji odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Stwierdzone naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Sprawiedliwości, który na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") zaskarżył go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynika sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi skarżącego B. K. i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego - art. 75i ust. 1 p.a., poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo sformułował pytanie egzaminacyjne nr 71, tj. w sposób, który powoduje, że w ww. pytaniu możliwe było udzielenie dwóch prawidłowych odpowiedzi, podczas gdy pytania te są zgodne z ustawą Prawo o adwokaturze. II. na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 75i ust. 1 p.a., poprzez błędne przyjęcie, że pytanie nr 71 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zawiera dwie możliwe do udzielenia odpowiedzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa, podczas gdy możliwa jest tylko jedna odpowiedź na to pytanie wynikająca z treści przepisów prawa, co oznacza, że odpowiedź na to pytanie spełnia wymogi określone w art. 75i ust. 1 p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący wniósł o jej oddalenie oraz oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak żadnej z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, przyznać należy rację Sądowi pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja narusza art. 75i ust. 1 p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, w dacie przystąpienia skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację "egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Z przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do zbadania, czy pytanie testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej, że pytanie nr 71 odpowiada wymogom przepisu art. 75i ust. 1 p.a. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji i przyznać rację skarżącemu, że w odniesieniu do pytania nr 71 teoretycznie możliwe było udzielenie dwóch odpowiedzi tj. "A" i "C", z których żadna nie była nieprawidłowa, ponieważ w pytaniu nie wyłączono zastosowania przepisów postępowania egzekucyjnego, w których także występuje zażalenie poziome, czyli zażalenie do tego samego sądu, jednakże innego składu sędziowskiego. Racjonalne jest zatem również stanowisko wskazujące na odpowiedź "C". W postępowaniu egzekucyjnym, którego przepisy nie zostały wyłączone z zakresu omawianego pytania - zgodnie z § 1(1) art. 767(4), co do zasady każde zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie (rejonowy albo okręgowy działający jako sąd pierwszej instancji), w składzie trzech sędziów z wyjątkiem rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności wydane w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Ustawodawca wprowadził w ten sposób zażalenie niedewolutywne, które odpowiada zażaleniu uregulowanemu w art. 394(1a) § 1. W związku z powyższym, treść odpowiedzi oznaczonej literą "C" nie tworzyła w zestawieniu z pytaniem nr 71 jednoznacznie nieprawidłowej wypowiedzi. Nie jest bowiem fałszywe twierdzenie, że zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje również na zawieszenie postępowania ( egzekucyjnego). W tym kontekście nieprawidłowa jest argumentacja organu, że z treści pytania nie wynika, aby dotyczyło ono postępowania egzekucyjnego. Jednak to właśnie brak dodatkowego elementu w pytaniu – wyłączającego postępowanie egzekucyjne - sprawił, że więcej niż jedną propozycję odpowiedzi można było uznać za prawidłową, co stanowiło naruszenie art. 75i ust. 1 p.a. Trafnie bowiem podnosi strona, że treść pytania odnosiła się do całego Kodeksu postępowania cywilnego - " Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (...)", a nie tylko do jego części tj. postępowania rozpoznawczego. Nie ma też znaczenia, że pytanie nr 71 stanowi literalne odzwierciedlenie przepisu (art. 394 ¹a §1 pkt 12 k.p.c.), gdyż nie jest to przesądzające o tym, czy można na nie odpowiedzieć prawidłowo jeszcze w inny sposób. Wreszcie nie można nie zgodzić się z organem, który cytuje w uzasadnieniu skargi kasacyjne zasady, które winny być przestrzegane przy formułowaniu pytań egzaminacyjnych. Jednak podkreślenia wymaga, że zasady te są kierowane właśnie do organu przygotowującego testy egzaminacyjnego, a nie do egzaminowanych czy do sądu. Sąd zastosował te wzorce do przeprowadzenia kontroli przedmiotowego pytania i niewadliwie doszedł do wniosku, że nie spełnia ono zadanych w ustawie wymogów. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit.b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).