II GSK 402/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 859/22 w sprawie ze skargi P. O. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 15 lutego 2022 r. nr ZPŚ.642.410.2021 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę kasacyjną.

I. Postanowieniem z 15 lutego 2022 r. nr ZPŚ.642.410.2021 Minister Zdrowia, działając na podstawie art. 58 § 1, art. 59 § 2 i art. 144 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) odmówił P. O. (skarżąca, strona) przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 13 sierpnia 2021 r. nr WFB.VL3151.3.2021-2 w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. Jak wyjaśnił, postanowieniem z 13 sierpnia 2021 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia. Postanowienie zostało doręczone stronie 16 sierpnia 2021 r. Zażaleniem z 23 sierpnia 2021 r. (data nadania do organu - 24 sierpnia 2021 r.) skarżąca zakwestionowała ww. postanowienie z 13 sierpnia 2021 r. W związku z uchybieniem terminu do wniesienia zażalenia strona, pismem z 16 września 2021 r., wniosła o jego przywrócenie. Wskazała, że zażalenie jest datowane na dzień 23 sierpnia 2021 r. i niezwłocznie zostało wysłane, a tym samym termin siedmiodniowy został zachowany. Jednak gdyby przyjąć, że zostało wniesione z jednodniowym przekroczeniem terminu, o czym dowiedziała się z pisma przewodniego Wojewody, którym przekazał Ministrowi Zdrowia do rozpoznania ww. zażalenie, skarżąca wniosła o przywrócenie terminu "w związku z niezaprzeczalną prawdą faktów dokonanych", a dodatkowo z uwagi na doniosły, ogólnospołeczny charakter sprawy, w której złożyła zażalenie oraz konieczność przestrzegania zarówno norm prawnych, jak i moralnych, które nie mogą się wzajemnie wykluczać. W ocenie Ministra, w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Wobec tego, że postanowienie o nałożeniu grzywny zostało doręczone skarżącej w dniu 16 sierpnia 2021 r, zaś zażalenie na to postanowienie skarżąca nadała w placówce pocztowej w dniu 24 sierpnia 2021 r., termin został uchybiony. Analizując przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 58 § 1 k.p.a. organ uznał, że nie zaistniała jakakolwiek okoliczność faktyczna uzasadniająca brak winy skarżącej. We wniosku o przywrócenie terminu strona nie przytoczyła jakiejkolwiek okoliczności stanowiącej przeszkodę w terminowym złożeniu przez nią zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Uzasadniając wniosek wskazała jedynie, że zasługuje on na uwzględnienie "w związku z niezaprzeczalną prawdą faktów dokonanych", a dodatkowo z uwagi na doniosły, ogólnospołeczny charakter sprawy, w której złożyła zażalenie oraz konieczność przestrzegania zarówno norm prawnych, jak i moralnych, które nie mogą się wzajemnie wykluczać. W ocenie Ministra Zdrowia skarżąca nie wykazała, aby do złożenia zażalenia z uchybieniem terminu doszło bez jej winy. II. Wyrokiem z 19 lipca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 859/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę strony na ww. postanowienie Ministra Zdrowia. Jak wskazał w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu I instancji wraz z prawidłowym pouczeniem zostało wysłane na prawidłowy adres skarżącej, wskazany w toku postępowania. Przesyłkę doręczono jej osobiście w dniu 16 sierpnia 2021 r. Termin na wniesienie zażalenia upłynął z dniem 23 sierpnia 2021 r., zaś skarżąca złożyła zażalenie w dniu 24 sierpnia 2021 r., a więc po upływie ustawowego terminu. W ocenie WSA zaniechanie strony w zakresie wysłania do organu środka zaskarżenia w terminie, w okolicznościach tej sprawy, należy uznać za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw, co uzasadnia wydanie przez Ministra Zdrowia zaskarżonego postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia przez skarżącą zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do jego wniesienia. III. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, kwestionując go w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na skutek wadliwego uznania, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia w sytuacji, gdy strona nie została pouczona o skutkach wniesienia zażalenia po terminie oraz pominięcie, że zażalenie zostało złożone przez stronę z niewielkim uchybieniem terminu, zaś strona nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem i jej standardy rzetelności powinny być oceniane w innych, mniej surowych kryteriach; 2. przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że organ orzekający w sprawie nie wyjaśnił i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący przyczyn wskazywanych przez skarżącą jako podstawę do przywrócenia terminu, mieszczących się pod pojęciem "w związku z niezaprzeczalną prawdą faktów dokonanych", co mogło nastąpić w szczególności przez przesłuchanie strony i odebranie od niej ustnych wyjaśnień. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia. IV. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. V. Skarga kasacyjna jest niezasadna Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu prawa. W niniejszej sprawie nie stwierdzono wad nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego. VI. Problem prawny rozstrzygany w niniejszej sprawie dotyczy procesowego zagadnienia przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie nakładające na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia za niezrealizowanie prawnego obowiązku wykonania u małoletniego dziecka strony, wymaganych szczepień ochronnych. Fakt uchybienia terminu do wniesienia zażalenia jest w okolicznościach niniejszej sprawy niekwestionowany. To co podważa skarga kasacyjna, to po pierwsze, ocena tego uchybienia i nieuprawdopodobnienia braku winy w jego zaistnieniu. Zdaniem skarżącej jest to uchybienie drobne, co powinno mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia i przywrócenia terminu, a nadto strona nie została pouczona o skutkach wniesienia zażalenia po terminie. Po drugie, strona zarzuca organowi niepodjęcie działań w celu ustalenia, czy wskazywane przez nią jako podstawa przywrócenia terminu okoliczności były wystarczające do uznania, że doszło naruszenia terminu na skutek jej niezawinionego działania. Zarzuty skargi kasacyjnej, które w myśl zasady dyspozycyjności, wyznaczają granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, wiążąc go jednocześnie przy orzekaniu swym zakresem, nie uzasadniają tezy, że zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu. Nawiązując do art. 58 § 1 i 2 k.p.a. należy zauważyć, że przywrócenie uchybionego terminu może mieć miejsce w sytuacji gdy: (1) strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu, (2) strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, (3) strona wniosek złożyła w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz (4) strona dopełniła wraz z wnioskiem uchybionej czynność. Słusznie wskazał organ i WSA, że powyższe przesłanki muszą zaistnieć (zostać spełnione) kumulatywnie. Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma więc przesłanka uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, której skarżąca, poza ogólnikowymi twierdzeniami, w żaden sposób nawet nie sprecyzowała. Zaakcentować należy, że pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należy widzieć jako spowodowane istnieniem przeszkody nie do przezwyciężenia, a więc zbliżonej do działania siły wyższej. Skarżąca przedstawia na tę okoliczność jedynie gołosłowne i niezrozumiałe sformułowanie, że przyczynę uzasadniającą brak jej winy stanowią okoliczności pozostające "w związku z niezaprzeczalną prawdą faktów dokonanych". W tych realiach sprawy, wniosek strony nie tyle, że nie zawiera wystarczającego i przekonującego uzasadnienia, ale nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia, dlaczego do uchybienia terminu w ogóle doszło i jaka była w tym rola skarżącej. Strona umniejsza fakt uchybienia terminu wskazując, na jego jednodniowe przekroczenie oraz to, że przecież pismo (zażalenie) datowała na ostatni dzień terminu. Należy jednak wskazać, że długość przekroczenia terminu nie ma wpływu na fakt jego przekroczenia i nie powoduje automatycznie, że do uchybienia doszło nie z winy strony. Strona ma tę okoliczność (brak winy) uprawdopodobnić. Nie ma też mowy o niedostatecznym pouczeniu skarżącej o sposobie i skutkach wniesienia zażalenia, bowiem postanowienie Wojewody zawiera wystarczające w tym względzie pouczenie. Co istotne, strona wiedzę o uchybieniu terminu powzięła z pisma Wojewody, przekazującego Ministrowi jej zażalenie w efekcie czego sformułowany został wniosek o przywrócenie terminu. Twierdzenie więc w tych okolicznościach, że strona nie została pouczona o skutkach wniesienia zażalenia po terminie nie ma jakiegokolwiek znaczenia. Strona doskonale wiedziała w jaki sposób, a więc i w jakim terminie ma zaskarżyć niekorzystne postanowienie. Nie jest także zasadne twierdzenie stronny, że organ, otrzymując wniosek o przywrócenie terminu, powinien prowadzić postępowanie wyjaśniające, celem wyczerpującego ustalenia przyczyn wskazywanych przez skarżącą jako podstawa przywrócenia terminu. Mówiąc w uproszczeniu, strona zarzuca organowi, że nie wyjaśnił co miała na myśli używając zwrotu "w związku z niezaprzeczalną prawdą faktów dokonanych", choć mógł, np. przesłuchać stronę i odebrać od niej ustne wyjaśnienia. Podkreślenia przeto wymaga, że to strona jest dysponentem wniosku o przywrócenie terminu i to strona ma uprawdopodobnić (nawet nie wykazać, a uprawdopodobnić) brak zawinienia w uchybieniu terminu. Organ w tym zakresie, poza kwestiami formalnymi np. brak podpisu pod pismem żądającym przywrócenia terminu, nie prowadzi jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, w szczególności co do przyczyn wskazywanych przez stronę, jako mające świadczyć o braku zawinienia. W niniejszej sprawie nie można mówić o tym, aby skarżąca, która doskonale orientuje się w kwestiach związanych z obowiązkiem wykonywania szczepień ochronnych, o czym świadczą formułowane przez nią pisma, w sposób niewłaściwy postrzegała rzeczywistość i nie zrozumiała jasnego pouczenia, jakie sformułował Wojewoda w postanowieniu o nałożeniu grzywny. Nie ma więc podstaw do tego, aby wobec treści pisma skarżącej zawierającego wniosek o przywrócenie terminu, nakazywać organowi podejmowanie działań w celu wyjaśnienia istoty twierdzeń skarżącej. W kontekście powyższego nie można uznać, aby skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. W powyższych okolicznościach faktycznych i prawnych, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w tej sprawie o kosztach pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, jakie się mu należy od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest w takich przypadkach przez wojewódzki sąd administracyjny (referendarza) w postępowaniu przewidzianym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.