II GSK 447/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 645/18 w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D.K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 645/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę D.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym oraz prawnym sprawy. W dniu [...] kwietnia 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Katowicach przeprowadzili kontrolę w lokalu o nazwie [A], położonym w R., przy ul. C., należącym do prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [A] D.K.. Z ustaleń kontroli wynika, iż w ww. lokalu stwierdzono sześć urządzeń do gier: 1. [A] nr [A], 2. [A] nr [A], 3. [A] nr [A], 4. [A] nr [A], 5. [A] nr [A], 6. [A] nr [A], które w chwili rozpoczęcia czynności kontrolnych były włączone i gotowe do prowadzenia gier. Zabezpieczone urządzenia zostały poddane badaniu przez Wydział Laboratorium Celnego Izby Celnej w Przemyślu na podstawie którego uznano, że urządzenie na którym przeprowadzono gry jest automatem do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.). Decyzją z 12 października 2016 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie: - art. 13 § 1, art. 207 §1 i § 2 ustawy z dnia 29.08.1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedno. Dz. U. z 06.05.2015 r. poz. 613 z późn. zm.) - art. 2 ust. 3, ust 4, art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt. 2, art. 90 ust. 1, ust. 2, art. 91 u.g.h. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 72 000,00 zł za urządzanie gier na sześciu automatach. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach decyzją z dnia [...] marca 2017 r. działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedno. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), art. 2 ust. 3 i 4, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 2 oraz art. 91 u.g.h. oraz art. 208 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016r. poz.1948), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że w niniejszej sprawie prawidłowo organ zastosował regulacje obowiązujące w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez skarżącego - art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiące, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry oraz że wysokość tej kary wynosi 12 000,00 zł (za jeden automat). D.K. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię : a) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017r. (zwanej dalej u.g.h) poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności, a tym samym niezasadne objęcie strony zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ wynik sprawy, a głównie na: a) art. 134 §1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 i art. 181 O.p., a to poprzez nieodniesienie się lub też niewystarczające odniesienie się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania, w tym min. brak informacji na temat orzeczenia organu tle dokładnie tego samego stanu faktycznego karnego, wydanego na prawnego, chociaż jest ono niezwykle doniosłe w sprawie niniejszej, a to z uwagi na jego merytoryczną treść, w którym ów organ zaprezentował pogląd prawny będący kategorycznym zaprzeczeniem poglądów przedstawionych w treści decyzji organów obu instancji i Sądu pierwszej instancji; b) art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 ustawy z dnia 17 listopada 2013 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedno. - Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm., dalej: k.p.c.) i w zw. z art. 232 k.p.c, polegające na naruszenia prawa poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzeniu na wniosek skarżącego dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci pisma z dnia [...] kwietnia 2018r., oświadczenia E.L., postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. o umorzeniu dochodzenia z dnia [...] października 2018 r, sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...], akt sprawy Urzędu Celnego w Katowicach znak sprawy [...] postanowienie o przedstawienie zarzutu z dnia [...] maja 2015 r., uzasadnienie zarzutów z dnia [...] czerwca 2015 r., zgłoszenie interwencji z dnia [...] maja 2015 r., pismo z dnia [...] grudnia 2015 r. W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji pierwszej i drugiej instancji i o umorzenie postępowania w sprawie, z daleko idącej ostrożności procesowej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o: zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów wg norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd pierwszej instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy. I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry". Przy czym zaznaczyć należy, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy zaaprobowanie przez Sąd pierwszej instancji, stanowiska organu, który uznał, że definicja pojęcia "urządzać" i "urządzający" należy rozumieć szeroko, tj., że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest nie tylko osoba, która jest właścicielem automatów do gier i organizuje gry w celach komercyjnych, ale również osoba, stwarzająca komuś odpowiednie warunki do urządzania (organizowania) gier na automatach, uzyskująca z tego tytułu korzyści materialne. Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Sposób sformułowania zarzutu (błędna wykładnia pojęcia "urządzającego gry" – jako podmiotu, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania innych czynności dotyczących organizacji gier - a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach) uzasadnia przyjęcie, że skarga kasacyjna zmierza do podważenia oceny okoliczności faktycznych sprawy a w następstwie zastosowanie wskazanych przepisów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednakże - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd pierwszej instancji nie twierdził - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - że urządzającym gry jest podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwstionowane rozumienie “urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu u.g.h. W pisemnych motywach wyroku WSA za prawidłowe uznał bowiem ustalenie, że skarżący - umożliwiając wstawienie automatów, zapewniając nieskrępowany dostęp do urządzeń i swobody korzystania z nich, zapewniając środki pieniężne na wypłaty dla graczy - był podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie NSA z zebranego materiału dowodowego (pomimo odmiennych twierdzeń skarżącego) jasno wynika, że poza wydzierżawieniem lokalu, dokonywał on innych czynności związanych z urządzeniem gier. Jak wynika z zeznań świadka E.L. – skarżący dostarczał pieniądze na wypłaty dla graczy, w lokalu prowadzona była ewidencja wygranych w zeszycie – co jak słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji świadczy to o czynnym udziale skarżącego w organizowaniu gier na automatach. Ponadto z zawartej umowy dzierżawy wprost wynikał m.in. obowiązek skarżącego do zapewnienia klientom lokalu w dniach i godzinach jego otwarcia zapewnienia nieskrępowanego dostępu do urządzenia i swobody korzystania z nich (§ 12). Z § 13 zawartej umowy jasno wynika, że skarżący miał obowiązek pieczy nad automatami - w przypadku awarii uszkodzenia miał obowiązek poinformowania dzierżawcy o tym fakcie. Wskazać również należy, iż ustalony czynsz dzierżawczy był wypłacany wyłącznie w przypadku gdy urządzenie jest eksploatowane (§ 6) – zatem w interesie skarżącego było utrzymywanie automatów w stałej gotowości do działania – tym bardziej, że skarżący nie wydzierżawił całego lokalu, a jedynie część powierzchni, w której nie prowadził żadnej innej działalności – pomimo, iż był dysponentem tej części. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego całokształt umownych postanowień uzasadniał uznanie, że skarżący dokonywał czynności dotyczących organizacji gier. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnej wykładni oraz błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w przedstawionym zakresie nie został skutecznie zakwestionowany. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania – pkt. 2 a) skargi kasacyjnej należy wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, Sąd nie musiał odnosić się do wszystkich zarzutów skargi, a tylko do tych, które na gruncie obowiązującego prawa mają istotne znaczenie dla sprawy, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy konstrukcyjne uzasadnienia (por. wyrok WSA z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II GSK 383/1). To, że skarżący nie zgadza się z dokonanymi w sprawie przez organy ustaleniami i oceną materiału dowodowego zaaprobowanymi przez Sąd pierwszej instancji nie oznacza, że doszło do naruszenia przepisu określającego wymogi formalne uzasadnienia. Ponadto wskazać należy, w odniesieniu do zarzutu zawartego w pkt. 2a), że odpowiedzialność administracyjna za naruszanie warunków urządzania gier na automacie w zakresie odnoszącym się do miejsca ich urządzania oraz odpowiedzialność karna za urządzanie gier hazardowych nie wykluczają się wzajemnie. Odpowiedzialność karno-skarbowa oparta jest na z gruntu odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. O ile pierwsza z nich, oparta jest za zasadzie winy – którą można przypisać osobie fizycznej - to druga oparta jest już na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Ponadto, o ile główną funkcją odpowiedzialności karnej jest funkcja represyjna, czyli odwet za popełniony czyn zabroniony, to główną funkcję odpowiedzialności administracyjnej stanowi funkcja szeroko pojętej prewencji, której mogą towarzyszyć również inne jeszcze funkcje. Ponadto, co nie mniej istotne podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie P 32/12 stwierdził, iż art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 k.k.s., są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Prowadzi to do wniosku, że orzekając w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, organ administracji nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania własnych ustaleń faktycznych oraz własnej ich oceny, co podlega kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na decyzję nakładającą wymienioną karę pieniężną. Nie sposób zatem stwierdzić, aby mogły mieć jakiekolwiek znaczenie - dla oceny prawidłowości przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych oraz ich prawnej oceny – wnioskowane przez stronę przeprowadzenie dowodów, o których mowa w pkt. 2 b) skargi kasacyjnej. Na gruncie art. 106 § 3 p.p.s.a. ukształtował się pogląd, że celem postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz jedynie ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej (zob. zwłaszcza wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej ustaleń faktycznych nie czyni Naczelny Sąd Administracyjny - powołany do kontroli wyroków sądów pierwszej instancji i to wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej. Przy czym w rozpoznawanej Sądowi pierwszej instancji nie zarzucono skutecznie - że ustalenia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należałoby uznać za niewystarczające dla wydania decyzji kontrolowanej przez WSA. Biorąc pod uwagę, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b. oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a. i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).