II GSK 52/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. Spółki z o.o. w likwidacji w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3382/13 w sprawie ze skargi J. Spółki z o.o. w likwidacji w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia sprzeciwu wobec udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę J. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie oddalenia sprzeciwu wobec decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wzór użytkowy. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: do Urzędu Patentowego RP wpłynął sprzeciw skarżącej wobec prawomocnej decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wzór użytkowy "Izolacyjna płyta podkładowa" nr [...] na rzecz J. Ć. (dalej: uprawniony), zgłoszony do ochrony w dniu 19 czerwca 2008 r. Wnoszący sprzeciw wskazał, że sporny wzór użytkowy nie spełnia ustawowych warunków określonych w art. 94 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ust 1 i 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej p.w.p. lub Prawo własności przemysłowej), gdyż rozwiązanie w dacie zgłoszenia nie było nowe i nie spełniało warunku użyteczności. Zaskarżoną decyzją Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw. Organ stwierdził, że sporny wzór charakteryzuje się nową, istotną cechą, jaką jest wyposażenie równoległych prowadnic płyty podkładowej w przerwy fugowe. W wyniku tego uzyskano konkretny efekt techniczny. Organ uznał, że cecha ta zapewnia efekt wpływający na walory estetyczne, które są istotne w wyglądzie elewacji. Świadczy to o użyteczności spornego wzoru. Ponadto cecha użyteczności spornego rozwiązania została potwierdzona poprzez uzyskanie przez system A., w którego skład wchodzi płyta podkładowa, aprobaty technicznej ITB. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wyrokiem objętym skargą kasacyjną wskazał, że istota przedmiotowego wzoru użytkowego dotyczy izolacyjnej płyty podkładowej w kształcie cienkiego prostopadłościennego bloku z uformowanymi na jej powierzchni równoległymi prowadnicami, pomiędzy którymi znajdują się wgłębienia montażowe i pokryta siatką wzajemnie prostopadłych nacięć i charakteryzuje się tym, że "w równoległych prowadnicach na całej ich długości wykonane są przerwy fugowe". W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że wskazane w sprzeciwie materiały nie dowodzą braku nowości cech rozwiązania objętego prawem ochronnym nr [...]. Uprawniony wykazał też, że wprowadzając nową cechę uzyskał konkretne efekty wpływające na osiągnięcie zamierzonej użyteczności. Zdaniem Sądu organ właściwie zastosował art. 94 oraz art. 25 (w związku z art. 100) p.w.p. Po analizie materiału dowodowego i porównaniu cech obu przeciwstawionych wzorów [...] oraz [...] - ze spornym wzorem użytkowym organ słusznie uznał, że izolacyjna płyta podkładowa wg spornego wzoru odróżnia się od przeciwstawnych rozwiązań konkretną cechą techniczną - tj. przerwami fugowymi w równoległych prowadnicach. Organ także uznał, że wyposażenie płyty w tę nową cechę jest nadaniem płycie podkładowej określonej postaci (z przerwami fugowymi w prowadnicach) i uzyskany został cel mający określone znaczenie dla użytkownika. Wprowadzenie nowej cechy przekłada się na walory użytkowe wzoru - zapewnia on lepszą orientację płytek w pionie i poziomie, co w przypadku prac elewacyjnych jest bardzo ważnym czynnikiem świadczącym o użyteczności spornego wzoru.. Sąd zauważył, że polepszenie estetyki elewacji nie jest jedynie sprawą ogólnego wrażenia, ale dokonuje się na drodze wprowadzenia konkretnych i nowych cech technicznych spornej płyty elewacyjnej. Nie można więc utożsamiać tak uzyskanych walorów estetycznych wzoru użytkowego (wynikających z nowych cech technicznych) z brakiem spełnienia przez ten wzór wymogu technicznego charakteru. Rozpatrywany wzór ma techniczny charakter. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). II Skargę kasacyjną wniosła skarżąca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że orzeczenie UPRP w przedmiocie dotyczącym nowości i użyteczności wzoru użytkowego "Izolacyjna Płyta Podkładowa" z pominięciem opinii biegłego specjalisty z zakresu techniki budowlanej jest prawidłowe, pomimo iż kwestie te wymagały wiedzy specjalistycznej, której organ nie posiadał; 2. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 25 ust. 1 p.w.p. i uznanie wzoru użytkowego "Izolacyjna Płyta Podkładowa" za nowy, pomimo iż jest on częścią stanu techniki nie posiadającym cech nowości; 3. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 94 ust. 1. i ust 2 p.w.p. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że "Izolacyjna Płyta Podkładowa" jest wzorem posiadającym nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, pomimo iż rzeczony wzór użytkowy nie posiada tych walorów oraz uznanie spornego wzoru za rozwiązanie użyteczne, pomimo iż nie pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobu. Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania wniósł o jej oddalenie. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Zgodnie z art. 255 ust.1 pkt 1 Prawa własności przemysłowej Urząd Patentowy rozstrzyga w postępowaniu spornym sprawy o unieważnienie prawa ochronnego. W myśl natomiast art. 255 ust. 4 tej ustawy Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Postępowanie sporne wszczynane jest na pisemny wniosek, który m.in. powinien zawierać wskazanie podstawy prawnej oraz wskazanie środków dowodowych. Z dalszych regulacji obejmujących postępowanie sporne wynika, m.in. że w przypadku nadmiernego przewlekania postępowania przez strony Urząd Patentowy może wyznaczyć stronom postępowania w toku prowadzonego postępowania, także na posiedzeniu niejawnym, termin na podanie wszystkich twierdzeń oraz dodatkowych dowodów na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że strona wykaże, że ich powołanie w wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później (art. 2553 ust. 5 p.w.p.). Prawo własności przemysłowej wprowadza także obowiązek przeprowadzenia w postępowaniu spornym rozprawy, wyznacza obligatoryjne elementy protokołu z rozprawy, jak i obligatoryjne elementy decyzji (art. 2553 ust. 1, art. 2556, art. 2558 ust.1). Z przytoczonych przepisów regulujących postępowanie sporne wynika, że jest ono oparte na zasadzie kontradyktoryjności, uwzględniającej zasadę dyspozycyjności stron postępowania. To strony wyznaczają kierunek (i ramy materialnoprawne) toczącego się postępowania, przedstawiając twierdzenia i dowody na ich poparcie służące ustaleniu faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a organ opiera się na dokumentacji przedstawionej przez spierające się strony, jak też na argumentacji podniesionej podczas rozprawy. Innymi słowy organ nie dokonuje samodzielnie rekonstrukcji stanu sprawy, a jedynie zajmuje stanowisko dotyczące argumentacji prezentowanej przez strony postępowania. Stosownie do art. 256 ust. 1 Prawa własności przemysłowej do postępowania spornego przez Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa może polegać na stosowaniu przepisów bez żadnych modyfikacji (wprost) lub też na ich stosowaniu z pewnymi modyfikacjami albo na ich niestosowaniu wówczas, gdy ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla stosunków, do których miałyby być stosowane odpowiednio, nie mogą być w ogóle stosowane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym składzie ta ostatnia sytuacja zachodzi w stosunku do art. 84 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Z regulacji zawartej w Prawie własności przemysłowej wynika bowiem, że w rozstrzyganiu spraw zarówno o udzielenie prawa ochronnego, jak i o unieważnienie tego prawa biorą udział eksperci (art. 264 ust.1 i art. 280 ust. 3 Prawa własności przemysłowej). W warstwie znaczeniowej określenie "ekspert" oznacza biegłego, rzeczoznawcę, specjalistę (W. Kopaliński - Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych). W tym też znaczeniu, w każdym postępowaniu o udzielenie prawa ochronnego czy też unieważnienie tego prawa bierze udział biegły (ekspert) posiadający wiadomości specjalistyczne. Z art. 279 ust. 2 w związku z art. 280 ust. 3 Prawa własności przemysłowej wynika z kolei, że w sprawach spornych rozstrzygają Kolegia orzekające w składzie przewodniczący kolegium i dwaj członkowie. W sprawach zawiłych może zostać wyznaczony skład pięcioosobowy, przy czym członkami kolegium są eksperci upoważnieni do orzekania w sprawach spornych. Uwzględniając zatem zasygnalizowaną wcześniej i podstawową kwestię specyfiki postępowania spornego i powierzenie orzekania w tych sprawach kolegium orzekającemu, w skład którego wchodzą eksperci (biegli), brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, aby w postępowaniu spornym można było stosować art. 84 § 1 k.p.a. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieusprawiedliwiony pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej obejmujący naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zasięgnięcia opinii biegłego "pomimo, że kwestie te wymagały wiedzy specjalistycznej". Kolejny zarzut skargi kasacyjnej obejmuje naruszenie art. 25 ust. 1 Prawa własności przemysłowej przez uznanie wzoru użytkowego za nowy "pomimo, iż jest on częścią znanego stanu techniki nie posiadającym cech nowości". Uzasadniając ten zarzut skarżąca wskazała dowody, które w jej ocenie, potwierdzały, że "prezentowane przez uprawnionego rozwiązanie jest znanym rozwiązaniem". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dowody te zostały ocenione przez Urząd Patentowy, a ocena ta została zaaprobowana przez Sąd I instancji. Urząd Patentowy przyjął, że przedłożone dowody "nie stanowią skutecznego przeciwstawienia dla udowodnienia braku nowości", a Sąd I instancji stwierdził, że "organ prawidłowo uznał, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy w sprawie, że wskazane w sprzeciwie materiały nie dowodzą braku nowości cech rozwiązania objętego prawem ochronnym". Bez zakwestionowania prawidłowości tej oceny nieskutecznym jest zwalczanie poglądu o istnieniu przesłanki określonej w art. 25 ust. 1 Prawa własności przemysłowej, który mocą art. 100 ust. 1 tej ustawy stosuje się odpowiednio do wzorów użytkowych. Nie można bowiem poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego skutecznie zwalczać ustaleń stanu faktycznego sprawy czy też oceny dowodów. Z tego względu oceniany zarzut należało uznać za nieusprawiedliwiony. W skardze kasacyjnej zarzucono nadto naruszenie przepisów art. 94 ust. 1 i 2 Prawa własności przemysłowej przez błędną ich wykładnię. Pierwszy z przepisów stanowi, że wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Stosownie natomiast do art. 94 ust. 2 Prawa własności przemysłowej wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów. Podnosząc zarzut naruszenia zacytowanych przepisów przez ich błędną wykładnię skarżąca nie wskazała na czym polegało mylne zrozumienie norm prawnych w nich zawartych. Uzasadnienie zarzutu sprowadza się do stwierdzenia, że przedmiotowe rozwiązanie nie jest nowym ani użytecznym, a zatem do kwestionowania przyjętych ustaleń. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono nadto, że "w odróżnieniu od wynalazków, do ochrony rozwiązania jako wzoru nie wystarcza sama możliwość jego zastosowania, czyli materialne urzeczywistnienie. Konieczne jest bowiem ponadto uzyskania użytecznego, praktycznego rezultatu" (podkreślenie skarżącej). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Urząd Patentowy tak też wyłożył przesłankę użyteczności i stosownie do tej wykładni dokonał subsumcji art. 94 ust.2 Prawa własności przemysłowej, a Sąd I instancji uznał, że "organ prawidłowo zinterpretował przepisy prawa materialnego". Wobec barku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.