II GSK 5669/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2299/15 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 7 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję o odmowie udzielenia patentu na wynalazek pt. "[...]". Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy: [...] marca 2011 r. M. G. wniósł do Urzędu Patentowego RP podanie o udzielenie patentu na wynalazek pod tytułem "[...]". Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Urząd Patentowy RP odmówił skarżącemu udzielenia patentu na przedmiotowy wynalazek na podstawie art. 24 i 26 oraz art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm.; dalej: p.w.p.). Organ porównując cechy techniczne ujawnione przez zgłaszającego, a dotyczące budowy przedmiotowego pojazdu, z tego typu rozwiązaniami w istniejącym stanie techniki doszedł do przekonania, że przedmiotowe zgłoszenie nie nadaje się do opatentowania, ponieważ jego przedmioty wynikają w sposób oczywisty z polskiego opisu zgłoszenia wzoru użytkowego nr W. 117327 (opublikowanego w BUP nr 19/2009). Wskazał, że w ww. przeciwstawionym opisie pokazano samochód, który ma na dachu zamontowaną turbinę wiatrową. Turbina ta składa się z łopat wiatraka i generatora prądu, a ponadto jest umieszczona w specjalnej obudowie (schowku), są to cechy odpowiadające przedmiotowemu rozwiązaniu. Natomiast cechy opisujące działanie urządzenia oraz uzyskane efekty wynikające z jego budowy nie podlegają opatentowaniu. Zdaniem organu przeciętny specjalista obeznany ze stanem techniki, w tym rozwiązaniem z przeciwstawionego opisu, postawiony przed zadaniem zaprojektowania tego typu pojazdu zasilanego energią, której źródłem jest wiatr, skorzystałby z niego rutynowo, w zależności od okoliczności, bez przekraczania progu twórczego działania. Wariant konstrukcyjny urządzenia, nie różniący się co do istoty od znanych rozwiązań, jest dla znawcy oczywisty w świetle istniejącego stanu techniki. Jednocześnie organ nadmienił, iż wskazując w zawiadomieniach kierowanych do skarżącego przeciwstawne rozwiązanie oczekiwał od zgłaszającego merytorycznej odpowiedzi i nie dążył do zdyskredytowania zgłoszenia. M. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją [...] sierpnia 2015 r. organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż po ponownej analizie nadesłanych przez zgłaszającego materiałów nie zmienił swojego stanowiska w sprawie. M. G. wniósł skargę na tę decyzję. W uzasadnieniu skargi wskazywał, iż w jego ocenie ekspert myli rozwiązania będące kontrą do prezentowanego wynalazku pod nazwą "[...]" - jako że rozwiązanie to dotyczy urządzenia, które pobiera energię z siły wiatru podczas postoju pojazdu. Wskazywał, iż dotychczas nie ma takich rozwiązań patentowych. Skarżący zwracał uwagę, iż dyskredytowanie autorskich wyjaśnień i osobistych przemyśleń jest minusem korespondencji prowadzonej w ramach postępowania. Zdaniem skarżącego postępowanie w sprawie nie było obiektywne a prowadzona w ramach tego postępowania korespondencja między stronami od początku była bezcelowa. W ocenie skarżącego zasada działania Urzędu Patentowego jest ułomna i posiada błąd systemowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z 10 grudnia 2015 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu - rzecznika patentowego. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd I instancji uznał, że nie można organowi zarzucić, że prowadząc postępowanie wykazał się brakiem należytej staranności, gdyż nie dokonał analizy stanu faktycznego zawartego w materiale dowodowym, a ograniczył się jedynie do przeciwstawienia projektowi wynalazczemu rozwiązania według zgłoszenia wzoru użytkowego, na które organ nie wydał prawa ochronnego i które zawierało odmienne co do zasady rozwiązanie techniczne od projektu wynalazczego skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że organ wiele uwagi i starań poświęcił wyjaśniając skarżącemu reguły obowiązujące w toku rozpatrywania zgłoszenia. W prowadzonej ze stroną korespondencji wielokrotnie podkreślał, iż przedmiotowe zgłoszenie nie nadaje się do opatentowania, gdyż jego przedmioty wynikają w sposób oczywisty ze stanu techniki (m.in. z opisu W.117327) i w związku z tym nie spełniają warunku posiadania poziomu wynalazczego określonego w art. 24 i 26 p.w.p. Porównując cechy techniczne ujawnione przez skarżącego, a dotyczące budowy przedmiotowego pojazdu, z tego typu rozwiązaniami istniejącymi w stanie techniki, organ - słusznie zadaniem Sądu I instancji - uznał, że przedmioty zgłoszenia wynikają w sposób oczywisty z polskiego zgłoszenia wzoru użytkowego opublikowanego w BUP nr 19/2009. W przeciwstawionym opisie pokazano samochód, który ma na dachu zamontowaną turbinę wiatrową. Turbina ta składa się z łopat wiatraka i generatora prądu, a ponadto jest umieszczona w specjalnej obudowie (schowku). Powyższe cechy odpowiadają cechom ujawnionym przez zgłaszającego. W ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo zauważył, iż przeciętny specjalista obeznany ze stanem techniki, w tym rozwiązaniem z przeciwstawionego opisu, postawiony przed zadaniem zaprojektowania tego typu pojazdu zasilanego energią, której źródłem jest wiatr, skorzystałby z niego rutynowo, w zależności od okoliczności, bez przekraczania progu twórczego działania. Wariant konstrukcyjny urządzenia nieróżniący się co do istoty od znanych rozwiązań, jest dla znawcy oczywisty w świetle istniejącego stanu techniki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, iż działanie organu polegające na wskazaniu, w kierowanych w toku postępowania do skarżącego pismach, przeciwstawnego rozwiązania miało na celu umożliwienie skarżącemu nadesłanie uzupełniających wyjaśnień dotyczących zgłoszenia oraz udzielenie merytorycznej odpowiedzi umożliwiającej z kolei organowi zmianę stanowiska w zakresie poziomu wynalazczego zgłoszenia [...]. Tymczasem składane przez skarżącego pisma zawierały w swej treści jedynie osobiste przemyślenia co do zasad i trybu funkcjonowania organu administracji publicznej oraz poziomu pracy jego pracowników. Nie wnosiły natomiast nowych dowodów na okoliczność spełnienia warunku posiadania poziomu wynalazczego określonego w art. 26 p.w.p. W ocenie Sądu I instancji te wszystkie działania organu czyniły zadość zasadom wyrażonym w art. 8 i art. 9 k.p.a. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż organ wystarczająco wnikliwie zapoznał się z całokształtem koncepcji technicznej zgłoszonego rozwiązania, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji w sposób prosty i zrozumiały opisał i wyjaśnił powody, dla których uznał, że przedmiotowe zgłoszenie nie ma zdolności patentowej. W tych okolicznościach Sąd I instancji nie dopatrzył się także naruszenia przez organ przepisów postępowania, wskazał, że prawidłowo ustalono stan faktyczny sprawy i dokonano jego oceny. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. G., zaskarżając go w całości i żądając m.in. stwierdzenia jego nieważności, stwierdzenie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie oraz uchylenia w całości wyroku Sądu I instancji. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie następujących przepisów: A) art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a.: i) gdyż pełnomocnik organu nie był należycie umocowany, ii) gdyż skarżący, działający przez pełnomocnika przed WSA, został pozbawiony możności obrony swych praw; B) art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, gdyż WSA nie dokonał należytej kontroli działalności organu pod względem zgodności z prawem, ograniczając się do powtórzenia w wyroku tez, ustaleń i wniosków zawartych w dokumentach urzędowych i w uzasadnieniach decyzji organu; C) art. 133 § 1 p.p.s.a. - WSA wydając wyrok na podstawie niepełnych akt sprawy, bez przeciwstawionych wynalazkowi skarżącego dokumentów patentowych, nie dokonał analiz stanu faktycznego i nie przeprowadził kontroli zgodności z prawem treści dokumentów urzędowych wydanych przez organ w postępowaniu administracyjnym; D) art. 134 § 1 p.p.s.a. - WSA wydając wyrok nie rozstrzygnął sprawy w jej granicach, nie znając przeciwstawionych dokumentów patentowych, a nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, tylko jednostronnie przyjął i powtórzył ustalenia i wnioski organu, nie zastosował środków przepisanych art. 135 p.p.s.a.; E) art. 141 § 4 p.p.s.a. - WSA w uzasadnieniu wyroku nie przedstawił istotnych elementów stanu faktycznego w sprawie, zarzutów skarżącego podniesionych w skardze i podał podstawę prawną wyroku bez jej wyjaśnienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów. Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przed odniesieniem się do przedstawionych zarzutów i podanej w skardze kasacyjnej argumentacji należy podkreślić, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, a ogranicza się jedynie do kwestii podanych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej idącego zarzutu nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Warszawie, którego autor skargi kasacyjnej dopatruje się w braku doręczenia mu kserokopii z akt administracyjnych, których nie uzyskał, przyznał jednak, że miał dostęp do całości akt w czytelni Sądu. Wskazać należy, że podnoszona przez skarżącego okoliczność braku w aktach administracyjnych opisu zgłoszenia wzoru użytkowego nr W.117327 opublikowanego w BUP 19/2009 powołanego w sprawozdaniu o stanie techniki nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy. Urząd Patentowy RP w toku postępowania kilkakrotnie informował skarżącego, że dokument ten jest dostępny w Urzędzie Patentowym RP oraz że na wniosek może otrzymać jego kserokopię lub skorzystać z baz internetowych pod wskazanym ogólnodostępnym adresem http://www.uprp.pl/polski. Zatem każdy, w tym również profesjonalny pełnomocnik jakim jest rzecznik patentowy mógł z łatwością dotrzeć do wskazanych w sprawozdaniu o stanie techniki dokumentów. Odnosząc się do wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnieść też trzeba, że Sąd I instancji nie dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych lecz kontroluje ustalenia poczynione przez organ. Tym samym trudno w działaniu Sądu I instancji dopatrzeć się pozbawienia skarżącego możliwości obrony jego praw, a przez to doprowadzenia do nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Z kolei stawiając zarzut niedostrzeżonej przez Sąd I instancji nieważności zaskarżonej decyzji związanej z brakiem umocowania orzekającego w sprawie eksperta, skarżący kasacyjnie nie przedstawia konkretnych powodów, dla których orzekający w sprawie ekspert nie był umocowany do wydania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzut ten sprowadza się w istocie do tego, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który uznał za zgodną z prawem zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego RP w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. Tymczasem zgodnie z art. 264 ust.1 p.w.p. do powołanych przez Prezesa Urzędu Patentowego ekspertów należy orzekanie w sprawach, o których mowa w art. 261 ust. 2 pkt 2 i 3, a także w sprawach dokonywania wpisów do rejestrów. Zgodnie z art. 244 ust. 14 p.w.p. do ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Urzędu Patentowego wyznacza eksperta. Pełnomocnik skarżącego nie wskazał z jakich przyczyn uważa, że podpisujący zaskarżoną decyzję ekspert nie został wyznaczony do ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja utrzymana nią w mocy zostały wydane przez ekspertów Urzędu Patentowego RP jako osoby upoważnione do ich wydania. Samego niepowołania się w decyzji na posiadane upoważnienie do wydawania decyzji nie należy utożsamiać z podpisaniem decyzji przez osobę nieupoważnioną, a co za tym idzie nie pociąga to za sobą skutków w postaci nieważności decyzji. Nie ma również usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten wskazuje na podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 20110 r. sygn. akt II FPS 8/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarzutu tego nie można natomiast łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Sąd I instancji odwoływał się do stanowiska organu prezentowanego w uzasadnieniach decyzji wydanych w sprawie, niemniej sporządzonemu uzasadnieniu nie można zarzucić braku elementu ocennego i tego, że nie można rozpoznać jakie przesłanki legły u podstaw orzeczenia Sądu I instancji. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji odniósł się do istotnych okoliczności sprawy, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Nie można natomiast twierdzić, że obowiązkiem Sądu jest odniesienie się do wszystkich uwag i zarzutów, jakie formułuje skarżący w toku postępowania administracyjnego, a później w skardze do sądu administracyjnego, albowiem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają okoliczności istotne, których zakres wyznaczają przepisy prawa materialnego. Oznacza to, że zarzut wadliwego rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny może być uznany za uzasadniony tylko wtedy, gdy sąd ten pominie istotne okoliczności sprawy. W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ organ wskazał przyczyny, z powodu których z uwagi na treść art. 24 i art. 26 p.w.p. odmówił udzielenia patentu, zaś Sąd I instancji odniósł się do tych okoliczności akceptując stanowisko Urzędu Patentowego RP, że odmowa udzielenia patentu była zasadna. Z tych względów zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest usprawiedliwiony. Co do zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 – dalej p.u.s.a.) podkreślić należy, że przepis ten określa zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości sądów administracyjnych, przewidując, że sprawują one wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, w § 2 wskazano natomiast legalność jako kryterium tej kontroli, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Przepisy te wyznaczają zatem jedynie ramy kontroli sądowej, nie określają natomiast zasad postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem te zawarte są w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Już z tego powodu zarzut sformułowany w punkcie B) petitum skargi kasacyjnej należy ocenić jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. To czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może bowiem być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu. ( por. wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2991/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Nakładając obowiązek orzekania na podstawie akt sprawy ustawodawca nakazuje sądowi uwzględnić stan faktyczny istniejący w momencie wydania decyzji, wskazuje także na to, iż sąd administracyjny nie może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji orzekał na podstawie akt sprawy, tzn. rozpatrywał sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji nie dokonywał ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, natomiast badał, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organ, którego decyzja została zaskarżona odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 72/06, publ. ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31). Podkreślenia wymaga, że należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2929/14, LEX nr 2119367 oraz wyrok NSA z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1422/14, LEX nr 2035971). Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie służy również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone z materiału sprawy, lecz nakazuje sądowi pewne konkretne zachowania przy wyrokowaniu. Autor skargi kasacyjnej poprzez ten zarzut, który jest zarzutem naruszenia przepisów postępowania w istocie podważa ocenę dokonaną przez Urząd Patentowy RP a zaakceptowaną przez Sąd I instancji dotyczącą braku poziomu wynalazczego spornego wynalazku, co nie może odnieść zamierzonego skutku. Za nieusprawiedliwiony uznać należy także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że o naruszeniu przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby Sąd I instancji wykroczył poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona lub gdyby - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów Sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r., I FSK 56/06, LEX nr 280385). Taki stan rzeczy w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi. Ponadto, powołanie się w skardze kasacyjnej na jego naruszenie musi być powiązane z przepisami, których naruszenia przez organ Sąd I instancji nie zauważył z urzędu. Tymczasem zarzut naruszenia omawianego przepisu ustawy p.p.s.a. takich wymogów nie spełnia. Poza tym, nie ma możliwości zwalczania za pomocą tego zarzutu, skutecznie dokonanej przez Sąd I instancji oceny stanu faktycznego, do czego w istocie sprowadza się argumentacja autora skargi kasacyjnej zawarta w jej uzasadnieniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia.