II GSK 577/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 2 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1413/18 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2018 r. nr Sp.468.2015 w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy oddala skargę kasacyjną

I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1413/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2018 r., nr Sp. 468.2015, w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy. II. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył M. S. i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej zarzucono: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego: a) art. 94 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 324; dalej: p.w.p.) w zw. z art. 97 ust. 3 p.w.p., poprzez uznanie, że wzór użytkowy pt.: "Słupek barierki do uchwytów, zwłaszcza dla budownictwa, zwłaszcza dla zabezpieczenia stref niebezpiecznych" nr Ru. 67 811 ("sporny wzór") spełnia przesłankę przedmiotu o trwałej postaci oraz rozwiązania użytecznego, w sytuacji gdy przedmiot nie został dostatecznie jasno określony w zastrzeżeniach ochronnych, poprzez wyrażenia "zamek", gdyż w zależności od sposobu wyobrażenia tego pojęcia, w tym w szczególności jego umiejscowienia oraz budowy w spornym wzorze, może dojść do wytworzenia nieskończenie wielu, różnych przedmiotów; Brak jest zatem informacji, która w niebudzący wątpliwości sposób określałaby położenie i budowę zamka; b) art. 94 ust. 1 w zw. z art. 25 w zw. z art. 100 p.w.p. poprzez uznanie, że wzór użytkowy pt.: "Słupek barierki do uchwytów, zwłaszcza dla budownictwa, zwłaszcza dla zabezpieczenia stref niebezpiecznych" nr Ru. 67 811 spełnia przesłankę nowości, w sytuacji gdy z przedstawionego materiału dowodowego sprawy oraz zeznań świadków jednoznacznie wynika, że rozwiązanie było stosowane przed datą zgłoszenia w budownictwie w ramach powszechnie stosowanego systemu SECUMAX; c) art. 94 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 25 w zw. z at. 100 p.w.p. poprzez uznanie, iż wzór użytkowy pt.: "Słupek barierki do uchwytów, zwłaszcza dla budownictwa, zwłaszcza i do zabezpieczania stref niebezpiecznych" nr Ru. 67 811 spełnia przesłankę użyteczności, w sytuacji, gdy nie nastąpiło takie ujawnienie cech technicznych budowy, które pozwalałyby na wytworzenie tylko jednego wzoru, tj. wzoru spornego; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 2553 ust. 5 p.w.p., poprzez oddalenie wniosku dowodowego zmierzającego do uzyskania od W. S.A. z siedzibą w W. dokumentów potwierdzających datę pierwszego zakupu i użycia elementów zawierających sporny wzór, w sytuacji gdy wniosek został zgłoszony 24 stycznia 2018 r., a potrzeba zgłoszenia wniosku pojawiła się dopiero po rozprawie z 10 stycznia 2018 r., na którym zeznawał dyrektor techniczny i członek zarządu W. S.A., nie można tu zatem mówić o prekluzji dowodowej; b) art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. art. 6, 7, 8, 9,11, 77 § 1, 80, 81,107 § 1 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 255 ust. 4 p.w.p. i art. 256 ust. 1 p.w.p., polegające na niewłaściwym dokonaniu kontroli zgodności z prawem działania organu, czego konsekwencją było zastosowanie art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, podczas gdy zgodna z ustawą, kontrola postępowania przed organem, (w tym w szczególności: nieprawidłowa analiza czasopisma "(...)" oraz oddalenie wniosku o zakreślenie terminu na wystąpienie do W.S.A. o przekazanie dokumentów), powinna była doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i zwrócenia sprawy do ponownego rozpoznania przez organ. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jak też nie występują przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania - art. 189 p.p.s.a. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Przepis ten określa więc zakres ustawowego obowiązku uzasadnienia z urzędu wyroku oddalającego skargę kasacyjną, modyfikując tym samym treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. - jako przepis szczególny. Na tej podstawie tej reguły możliwe jest ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Mając to na uwadze, NSA w rozpoznawanej sprawie ograniczył się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do podważania wyrażonego przez sąd pierwszej instancji poglądu o niestwierdzeniu nieprawidłowości w postępowaniu prowadzonym przez Urzędu Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy) w przedmiocie sprzeciwu w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Słupek barierki do uchwytów, zwłaszcza dla budownictwa, zwłaszcza do zabezpieczania stref niebezpiecznych", nr Ru. 67 811, udzielonego na rzecz F. S.A. z siedzibą w K. (dalej: "uczestnik", "uprawniony") - zarówno w zakresie ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowanych do jego oceny przepisów prawa. Sprzeciw oparty był na art. 94 i art. 25 w zw. z art. 100 p.w.p., przy czym żądanie zawarte w sprzeciwie uzasadniono niespełnieniem przesłanki trwałej postaci przedmiotu, gdyż w zastrzeżeniu ochronnym użyto określeń niewskazujących w sposób jednoznaczny kształtu oraz budowy elementów konstrukcji, co w szczególności miało dotyczyć "zamkniętego profilu" i "zamka", a ponadto wskazano na brak nowości spornego wzoru. Urząd Patentowy oddalił sprzeciw, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na tę decyzję, stwierdzając, że zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 94 ust. 1 i 2 p.w.p. nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż organ przedstawił przekonujące argumenty potwierdzające trwałą postać użytecznego rozwiązania o charakterze technicznym. WSA stwierdził, że organ wyjaśnił, że zamek stanowi ruchomy bolec o średnicy równej lub mniejszej niż 8 mm, pasujący do rowka gniazda uchwytu, przy czym kształt całego uchwytu ustalony jest również jednoznacznie poprzez rysunek, który zgodnie z art. 97 ust. 2 p.w.p. stanowi nieodzowny element zgłoszenia wzoru użytkowego. WSA uznał, że na rysunku odnośnik 10 wskazuje, że wspomniany rowek znajduje się wewnątrz gniazda, a zatem opis i rysunek wskazują na całokształt rozwiązania, co daje wystarczającą podstawę do urzeczywistnienia wzoru przez znawcę, co stwierdził organ. WSA ocenił, że rozważając zarzut braku nowości spornego rozwiązania, organ odniósł się wnikliwie do całego materiału dowodowego przedstawionego przez stronę. Zdaniem WSA, przeprowadzone dowody - ani z osobna, ani łącznie - nie potwierdziły okoliczności publicznego ujawnienia spornego wzoru przed datą jego pierwszeństwa. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, odnosząc się przy tym w pierwszej kolejności do podniesionych w niej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługują one na uwzględnienie. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 2553 ust. 5 p.w.p., którego autor skargi kasacyjnej upatruje w oddaleniu wniosku dowodowego zmierzającego do uzyskania od W. S.A. w W. dokumentów potwierdzających datę pierwszego zakupu i użycia elementów zawierających sporny wzór. Trafnie bowiem uznał sąd pierwszej instancji, że skarżący kasacyjnie nie wykazał, że spełnione zostały przesłanki określone w przepisie art. 2553 ust. 5 p.w.p. do skutecznego zgłoszenia wniosku o dopuszczenie nowego dowodu - po upływie terminu wyznaczonego stronom postępowania na podanie wszystkich twierdzeń oraz dodatkowych dowodów na ich poparcie. Jak wynika z art. 2553 ust. 5 p.w.p. in fine, upływ tego terminu powoduje utratę prawa powoływania dodatkowych dowodów w toku dalszego postępowania, chyba, że strona wykaże, że ich powołanie w wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro w treści sprzeciwu z 9 czerwca 2015 r. skarżący zgłosił wniosek o wystąpienie przez Urząd Patentowy do W. S.A. o podanie informacji, kiedy system SECUMAX - zawierający rozwiązanie identyczne ze spornym wzorem użytkowym - był stosowany na inwestycjach realizowanych przez tę firmę (akta administracyjne, k. 119 v.), jest oczywiste, że już wówczas skarżący miał świadomość przydatności danych pozostających w posiadaniu tej spółki dla rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, postanowieniem z 10 kwietnia 2017 r. powyższy wniosek został oddalony i na podstawie art. 2553 ust. 5 p.w.p. organ wyznaczył stronom trzymiesięczny termin na podanie wszystkich twierdzeń oraz dowodów, pod rygorem ich pominięcia, przy czym w terminie tym skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność "zakupu i użycia" przez W. S.A. "produktów wytwarzanych według spornego wzoru". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odwołanie się skarżącego do okoliczności używania przez W. S.A. - jak to określa skarżący kasacyjnie - "produktów wytwarzanych według spornego wzoru", już na pierwszym etapie spornego postępowania (w treści sprzeciwu) niewątpliwie świadczy o możliwości przedstawienia stosownych twierdzeń oraz dowodów jeszcze przed wniesieniem sprzeciwu, a więc przed 9 czerwca 2015 r. Z tego względu teza skarżącego kasacyjnie, że o okoliczności używania przez W. S.A. produktów wytwarzanych według spornego wzoru, dowiedział się dopiero w trakcie przesłuchania świadka, jest sprzeczna z materiałem zgromadzonym w sprawie, w tym ze stanowiskiem prezentowanym przez samego skarżącego od początku postępowania spornego. Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., w zw. z art. art. 6, 7, 8, 9,11, 77 § 1, 80, 81,107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 255 ust. 4 p.w.p. i art. 256 ust. 1 p.w.p., który autor skargi kasacyjnej uzasadnił niewłaściwym dokonaniem kontroli zgodności i w konsekwencji oddaleniem skargi. Zarzut ten powiązano z "w szczególności" nieprawidłową analizą czasopisma "(...)" oraz - ponownie - oddaleniem wniosku o zakreślenie terminu na wystąpienie do W. S.A. o przekazanie dokumentów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut ten rozwinięto poprzez wskazanie, że WSA zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, że skarżący w piśmie z 27 listopada 2017 r. wystąpił z wnioskiem o zakreślenie mu miesięcznego terminu na wystąpienie do W. S.A., tymczasem wniosek taki został złożony po rozprawie w 2018 r., na której zeznawał członek zarządu W. S.A. (pismo z 22 stycznia 2018 r.) W ocenie skarżącego tak istotna rozbieżność w dacie świadczy o nieprawidłowej kontroli zarzutu przez WSA, co wiąże się z zarzutem sformułowanym w punkcie 2.b petitum skargi kasacyjnej. Jak jednak wynika wprost z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji stwierdził, że o braku zdolności ochronnej spornego wzoru nie może rozstrzygać przesłuchanie w charakterze świadka L. Ż., z uwagi na nieznajdowanie oparcia w zgromadzonym materiale sprawy tezy o dowiedzeniu się o okoliczności zakupu i użyciu przez firmę W. produktów wytwarzanych wg spornego wzoru dopiero w trakcie przesłuchania tego świadka. Z tego względu sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu o braku podstaw do wyłączenia prekluzji dowodowej z art. 2553 ust. 5 p.w.p., a oceny tej nie podważono skutecznie w skardze kasacyjnej. Nie są także usprawiedliwione zarzuty naruszenia prawa materialnego, zawarte w punktach 1.a-c petitum skargi kasacyjnej. Jak wynika z treści tych zarzutów oraz sformułowanego w tym zakresie uzasadnienia, w ocenie skarżącego kasacyjnie WSA bezpodstawnie zaakceptował wadliwe stanowisko organu, że sporny wzór użytkowy spełnia przesłankę przedmiotu o trwałej postaci oraz rozwiązania użytecznego, jak też spełnia przesłankę nowości. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że określenie cech znamiennych jako "zamek" i "profil zamknięty" jest wieloznaczne i w zależności od rodzaju oraz kształtu "zamka", a także rozumienia pojęcia "profil zamknięty, może dojść do wytworzenia nieskończenie wielu, różnych przedmiotów o różnym wyglądzie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, WSA nie dokonał należytej kontroli wydanej decyzji przez Urząd Patentowy oraz nie uwzględnił zarzutu braku spełnienia przesłanek do udzielenia prawa ochronnego na sporny wzór, gdyż w zastrzeżeniach ochronnych nie zawarto jednoznacznych określeń dotyczących kształtu i budowy przedmiotu. Zarzutu tego nie można podzielić. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 94 ust. 1 i 2 p.w.p., gdyż organ prawidłowo i przekonująco ustalił, że sporny wzór stanowi trwałą postać użytecznego rozwiązania o charakterze technicznym. WSA stwierdził, że organ wyjaśnił istotę tego rozwiązania poprzez wskazanie, że sporny zamek stanowi rowek o szerokości równej lub większej od 8 mm, umieszczony w odległości 7 mm od brzegu gniazda barierki, przy czym kształt ustalony jest również jednoznacznie poprzez rysunek, stanowiący nieodzowny element zgłoszenia wzoru użytkowego (art. 97 ust. 2 p.w.p.). Na rysunku tym odnośnik 10 wskazuje, że rowek ten znajduje się wewnątrz gniazda. Z tego względu, opis i rysunek wskazują, zdaniem WSA, na kształt całego uchwytu mocującego przedmiotowe rozwiązania, co daje wystarczającą podstawę do urzeczywistnienia wzoru przez znawcę. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wyżej wyrażony pogląd sądu pierwszej instancji nie został skutecznie podważony w skardze kasacyjnej. Nie można bowiem zgodzić się z tezą autora skargi kasacyjnej, że "rysunek nie ma znaczenia dla ustalenia spełnienia przesłanek udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy" i nie można odwoływać się do rysunku, "gdyż rysunek jest jedynie uzupełnieniem zgłoszenia, a przedmiot ochrony powinien by jasno przedstawiony w zastrzeżeniach ochronnych". Podkreślić należy, że w przypadku wzorów użytkowych rysunki są obowiązkowym i nieodłącznym elementem każdego zgłoszenia, przy czym zgodnie art. 33 ust. 6 w zw. z art. 97 ust. 6 p.w.p. rysunek powinien w sposób czytelny, w połączeniu z opisem i zastrzeżeniami ochronnymi, odtwarzać przedmiot w ujęciu schematycznym. Co więcej, rysunki mają istotną znaczenie zarówno przy interpretacji zastrzeżeń, jak i określaniu zakresu prawa ochronnego na wzór użytkowy i każdorazowo mogą pełnić rolę pomocniczą i uzupełniającą w przypadku, gdy zastrzeżenia są niejasne lub niejednoznaczne (zob. K. Osajda, Ł. Żelechowski (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2022, art. 97). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się także, że skoro rysunek jest obowiązkowym i nieodłącznym elementem każdego zgłoszenia wzoru użytkowego, wobec czego powinien on, na równi z opisem wzoru użytkowego, ujawniać jego istotę (zob. np. wyrok NSA z 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 354/06). Pogląd ten NSA w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela w całości, uznając, że znajduje on także zastosowanie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 94 ust. 1 w zw. z art. 25 w zw. z art. 100 p.w.p. poprzez uznanie, że sporny wzór użytkowy spełnia przesłankę nowości, zauważyć należy, że nowość jest podstawowym kryterium oceny, przy czym ustawodawca przesądził o istnieniu domniemania nowości, którego zakwestionowanie - zwłaszcza w postepowaniu spornym - wymaga skutecznego udowodnienia okoliczności podważających spełnienie tego kryterium. Wymogu tego skarżący kasacyjnie nie spełnił, co wynika z prawidłowych ustaleń organu, trafnie zaakceptowanych przez sąd pierwszej instancji. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, WSA stwierdził, że organ odniósł się wnikliwie do zebranego materiału dowodowego, co zresztą wprost wynika z treści spornej decyzji. Poddano więc analizie wydruki ze stron internetowych, zdjęcia, artykuły i katalogi, przy organ wręcz drobiazgowo wskazał, z jakiego powodu dowody te - ani z osobna, ani łącznie - nie mogą być uznane za wystarczające do ustalenia okoliczności publicznego ujawnienia spornego wzoru przed datą jego pierwszeństwa. Także wyeksponowane przez skarżącego zeznania świadka L. Ż. nie mogą być podstawą zakwestionowania kryterium nowości, skoro świadek ten podał, że nie pamięta, kiedy sporne rozwiązanie zostało mu okazane na spotkaniu w siedzibie firmy W. S.A. Podobnie świadek B. N. nie pamiętał, czy przed sierpniem 2008 r. spotkał się z którymkolwiek z okazywanych mu rozwiązań na budowach, jak też nie wiedział, kiedy udostępniono mu, ani z jakich placów budowy pochodziły prezentowanego przez niego zdjęcia (podobnego systemu), które otrzymał od innej firmy. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.