II GSK 897/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Tomasz Dąbrowski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1197/21 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 lipca 2021 r. nr SKO.K/41.3/455/2021/8493/EŚ w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego praktycznego na prawo jazdy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od R. S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1197/21 po rozpoznaniu skargi R. S. (dalej: Egzaminowany, Strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: Kolegium, SKO) z 12 lipca 2021 r. w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy– uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Śląskiego z 20 maja 2021 r. (dalej: Marszałek) oraz orzekł o zwrocie kosztów na rzecz Strony. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Marszałek decyzją z 20 maja 2021 r., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), w związku z art. 67 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1268 z późn. zm.; dalej: u.k.p.), orzekł o unieważnieniu Stronie egzaminu państwowego w części praktycznej z zakresu uprawnień prawa jazdy kategorii "C+E", przeprowadzonego 3 grudnia 2007 r. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w [...] (dalej: WORD) przez egzaminatora A. A.. (dalej: Egzaminator). Ustalenia oparł na wyroku Sądu Rejonowego w D. z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt [...] (prawomocnym od 9 grudnia 2020 r.), który wpłynął 18 grudnia 2020 r. do Kancelarii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, a którym uznano Egzaminatora za winnego tego, że w dniu [...] 2007 r., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w związku z pełnieniem funkcji publicznej - egzaminatora na prawo jazdy, przyjął za pośrednictwem innej osoby korzyść majątkową w wysokości nie niższej niż 200 zł za naruszenie przepisów prawa - rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834; dalej: rozporządzenie z 2005 r.) i pozytywne zaliczenie Skarżącemu egzaminu na prawo jazdy kategorii "C+E", pomimo przeprowadzenia tego egzaminu niezgodnie z wymogami (pkt XV wyroku). Kolegium, po rozpoznaniu odwołania Egzaminowanego decyzją z 12 lipca 2021 r. utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Powołało się na art. 72 ust. 1 u.k.p. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212) stanowiący, że marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był on przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik w związku z § 30 ust. 6 pkt 2 w związku z ust. 3 pkt 2 lit. b) i ust. 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834; dalej: rozporządzenie z 2005 r.), z których wynika, że już samo złożenie propozycji przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu powinno skutkować zakończeniem egzaminu poprzez wystawienie oceny negatywnej bez względu na stan wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej. Odnosząc się do zarzutów odwołania, SKO wyjaśniło, że ze związanego charakteru decyzji o unieważnieniu egzaminu wynika, że w razie wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., organ administracji publicznej nie ma innej możliwości aniżeli wydać decyzję o unieważnieniu egzaminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi Strony, uchylił obie decyzje. Wskazał na obowiązujący w dacie orzekania art. 67 ust. 1 u.k.p., przyznający marszałkowi województwa kompetencje nadzorcze nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych, obejmujące także uprawnienia do podejmowania konkretnych czynności i aktów, stanowiących reakcję na nieprawidłowości polegające na naruszeniu zasad wynikających z przepisów rozdziału 9 i 10 u.k.p. (art.49-66). Przywołał również art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z. 2005 r. Nr 108, poz. 908; dalej: p.r.d - stan prawny na dzień praktycznego egzaminu Strony), wskazujący, że "nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych sprawuje wojewoda" oraz jego ust. 2 pkt 2 mówiący, że "organ sprawujący nadzór może w szczególności przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami". Zauważył, że obecnie zadania wojewody jako organu nadzorującego przeprowadzanie egzaminów państwowych wykonuje marszałek województwa, który zgodnie z zacytowanym art. 112 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.r.d., może (ma uprawnienie a nie obowiązek) w szczególności przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami, co musi poprzedzić stwierdzenie, że egzamin ten prowadzony jest niezgodnie z przepisami. Zatem unieważnienie egzaminu na prawo jazdy uzależnione było w 2007 r. nie tylko od stwierdzenia naruszenia przepisu, ale i od oceny stopnia tego naruszenia, ponieważ ustawodawca pozostawił organowi nadzorującemu swobodę w zakresie oceny naruszenia prawa. Istotne w kontrolowanym postępowaniu było dokonanie oceny, czy w trakcie prowadzonych czynności egzaminacyjnych zostały naruszone przepisy prawa, które mogą stanowić podstawę do oceny, że egzamin państwowy winien zostać unieważniony. Rolą organów orzekających w niniejszej sprawie nie było, zdaniem WSA, wyłącznie podjęcie decyzji na podstawie faktu skazania egzaminatora prawomocnym wyrokiem w związku z pełnioną przez niego funkcją publiczną. Możliwość zastosowania sankcji unieważnienia egzaminu została określona jako czynność w bezokoliczniku, czyli ,,przerwać lub unieważnić'' w trakcie prowadzenia części praktycznej egzaminu państwowego na prawo jazdy. Dopiero takie działanie byłoby zdaniem Sądu I instancji w pełni uzasadnione i wypełniałoby przesłankę wynikającą z treści art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d., obowiązującego w dacie przeprowadzenia egzaminu praktycznego. W dacie przeprowadzenia egzaminu obowiązywały również przepisy rozporządzenia z 2005 r., które zostało wydane na podstawie art. 115 ust. 1 pkt 1 - 4 p.r.d. (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.), w tym jego § 61 określający warunki przeprowadzania egzaminu praktycznego. Sąd I instancji zauważył także, że w stanie prawnym obowiązującym w momencie orzekania przez niego problematyka ta była regulowana przepisami u.k.p. (Dz. U. z 2021, poz. 1212). Choć art. 72 ust. 1 u.k.p. wszedł w życie z dniem 19 stycznia 2013 r. to jednak znajdował zastosowanie w sprawie z uwagi na zasadę aktualności podstawy prawnej decyzji administracyjnej (tożsamości prawnej). Jednak podstawa aktualna odpowiada w warstwie treściowej obowiązującej na dzień przeprowadzania egzaminu normie art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. Organy obu instancji jako podstawę unieważnienia egzaminu praktycznego Skarżącego przywołały normę zawartą w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., czyli przeprowadzenie egzaminu w sposób niezgodny z przepisami ustawy z takim skutkiem, że ta niezgodność miała wpływ na wynik sprawy. Sąd, opierając się na orzecznictwie, przyjął, że unieważnienie egzaminu państwowego na tej podstawie prawnej wymaga spełnienia dwu podstawowych przesłanek: ,,po pierwsze - wykazania, że egzamin był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, przy czym pojęciem ,,przepisy ustawy'' należy także objąć inne przepisy prawa zawarte w aktach wykonawczych do ustawy (w szczególności w rozporządzeniach), a niezgodność z przepisami traktować trzeba jako uchybienie tak materialne, jak i procesowe; po wtóre - uchybienie takie powinno mieć charakter istotny, a więc wpływać na wynik egzaminu (przesądzać o takim, a nie innym wyniku)''. Odwołał się Sąd także do treści art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) i płynących z niej obowiązków dla organu, w tym podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz wykazania, że w sposób prawidłowy i wyczerpujący zebrał oraz rozpatrzył cały materiał dowodowy, a dla organu odwoławczego - obowiązek czuwania nad zgodnością z prawem decyzji organu I instancji. Dodał, że istota postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu l instancji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnienie stanu sprawy, co wynika z zasad ogólnych wyrażonych np. w art. 9 k.p.a. (zasada udzielania informacji), art. 7 k.p.a. (zasada wyjaśnienia stanu faktycznego), czy też art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy), celem przeprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), a organy powinny działać wnikliwie (art. 12 k.p.a.). Na podstawie art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei na organie odwoławczym spoczywa obowiązek usunięcia naruszeń prawa popełnionych przez organ l instancji i uwzględnienia reguł związanych z zasadą dwuinstancyjności, tak aby ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i odnieść się do zarzutów odwołania (art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zdaniem WSA, zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie był wystarczający do uznania, że zaskarżona decyzja i decyzja organu l instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, jak i nie naruszają przepisów prawa procesowego. Uznał, że stan faktyczny nie został prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Wobec powyższego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka. Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożyło SKO, zaskarżając wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie oraz oddalenie skargi na decyzję Kolegium, względnie, w przypadku uznania przez NSA, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Nadto SKO wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie: 1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1.1 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art.112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1137) w powiązaniu z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organy administracji nie wyjaśniły okoliczności i nie wykazały wystąpienia podstaw do unieważnienia egzaminu podczas gdy skazanie egzaminatora prawomocnym wyrokiem za przyjęcie korzyści majątkowej w związku z przeprowadzeniem egzaminu na prawo jazdy kategorii C+E było wystarczające dla stwierdzenia wystąpienia okoliczności uzasadniających unieważnienie państwowego egzaminu praktycznego przeprowadzonego 3 grudnia 2007 r. w WORD w [...]; 1.2 art 11 p.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie polegające na pominięciu przy ustalaniu podstawy faktycznej orzekania ustaleń wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w D. sygn. akt. [...] z dnia 1 grudnia 2020 r. skazującego co do popełnienia przestępstwa, który wiązał Sąd; 2. Na podstawie 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego: 2.1. art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d . poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - sprowadzające się do uznania, że przyjęcie korzyści majątkowej w związku z przeprowadzeniem egzaminu na prawo jazdy nie stanowi o przeprowadzeniu egzaminu niezgodnie z przepisami prawa, podczas gdy Sąd I instancji powinien był przyjąć, że - przyjęcie korzyści majątkowej w związku z przeprowadzeniem egzaminu na prawo jazdy równoważne jest z przeprowadzeniem czynności egzaminacyjnych z naruszeniem przepisów prawa, co z kolei daje podstawę do unieważnienia egzaminu. 2.2. a) art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez jego zastosowanie podczas gdy w zakresie przesłanek unieważnienia egzaminu powinien znaleźć zastosowanie obowiązujący w dacie przeprowadzenia egzaminu przepis prawa materialnego art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d.; b) względnie - w razie nieuwzględnienia zarzutu opisanego wyżej w pkt 2.2. a) – art. 72 ust. 1 pkt 2) u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię - sprowadzającą się do uznania, że przyjęcie korzyści majątkowej w związku z przeprowadzeniem egzaminu na prawo jazdy nie stanowi o przeprowadzeniu egzaminu niezgodnie z przepisami prawa i pozostaje bez wpływu na wynik postępowania, podczas gdy Sąd I instancji powinien był przyjąć, że - przyjęcie korzyści majątkowej w związku z przeprowadzeniem egzaminu na prawo jazdy równoważne jest z przeprowadzeniem czynności egzaminacyjnych z naruszeniem przepisów prawa mającym wpływ na wynik postępowania, co z kolei daje podstawę do unieważnienia egzaminu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację uzasadniającą wniesione zarzuty. Egzaminowany ani Egzaminator nie złożyli odpowiedzi na skargę kasacyjną. Obecny na rozprawie przed NSA pełnomocnik Egzaminowanego wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu zasługuje na uwzględnienie. Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej wymaga zauważenia, że NSA nie znalazł podstaw do zawieszenia z urzędu postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. z uwagi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich skierowany do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 19/23. Przedmiotem ww. wniosku jest żądanie stwierdzenia, że art. 72 ust. 1 pkt 1 u.k.p. w zakresie w jakim ustanawia bezwzględny obowiązek unieważnienia przez organ nadzoru – marszałka województwa egzaminu na prawo jazdy przeprowadzonego z wynikiem pozytywnym jest niezgodny z wywodzonymi z art. 2 Konstytucji RP zasadami pewności, stabilności i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz zaufania do organów państwa i prawa, a także zakazem nadmiernej ingerencji ustawodawcy. Należy wyjaśnić, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 1 u.k.p. nie był stosowany w kontrolowanej sprawie ani przez organy, ani przez WSA. Ponadto RPO we wniosku zauważył, że "instytucja unieważnienia egzaminu państwowego wydaje się realizować wymogi w odniesieniu do wad dotyczących sposobu przeprowadzenia tego egzaminu (jego przeprowadzenia w sposób niezgodny z przepisami ustawy – art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących), w którym to przypadku ocenie podlega wpływ stwierdzonego naruszenia na wynik egzaminu". Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej, przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a. Skargę kasacyjną, w granicach której orzeka Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Spór w sprawie dotyczy w rzeczywistości tego, czy prawomocny wyrok karny skazujący Egzaminatora za to że Wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w związku z pełnieniem funkcji publicznej – egzaminatora na prawo jazdy, przyjął za pośrednictwem innej osoby korzyść majątkową w wysokości nie niższej niż 200 zł za naruszenie przepisów rozporządzenia z 2005 r. i pozytywne zaliczenie Egzaminowanemu egzaminu na prawo jazdy kategorii "C++E", pomimo przeprowadzenia tego egzaminu niezgodnie z wymogami, to jest za przestępstwo z art. 228 § 3 k.k. (pkt XV wyroku SR w D.) był wystarczającym powodem do unieważnienia egzaminu strony, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. (obowiązującym w dacie wydawania decyzji), jak przyjęły organy w zakwestionowanych decyzjach, czy też na podstawie art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. (obowiązującego w dacie unieważnionego egzaminu państwowego), do którego odwoływał się natomiast WSA. Sąd I instancji w świetle powołanych regulacji. Sąd ten powziął bowiem wątpliwości, czy powołany wyżej wyrok karny powodował skutek, że egzamin był nie tylko przeprowadzony niezgodnie z przepisami ustawy, ale przede wszystkim stanowił nieprawidłowość, która miała istotny wpływ na wynik tego egzaminu. W konsekwencji WSA uznał, że należy uzupełnić postępowanie dowodowe, przy tym zauważając, że przeprowadzenie egzaminu na prawo jazdy związane z wręczeniem korzyści majątkowej egzaminatorowi, rodzi uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości dokonanej przez organ oceny umiejętności i rzeczywistych kwalifikacji Egzaminowanego jako kierowcy (s. 8 uzasadnienia wyroku). Wobec zgłaszanych zastrzeżeń przez WSA, najpierw należało skontrolować prawidłowość interpretacji przepisów regulujących problem unieważnienia egzaminu państwowego (jego części praktycznej) na prawo jazdy, w tym przesłanek unieważnienia, gdyż ich prawidłowa wykładnia decydowała o granicach koniecznych do przeprowadzenia ustaleń. Odnosząc się do zgłoszonych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, sformułowanych w pkt 2 ppkt 1 i ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej należało uznać je za trafne co do zasady, albowiem organ wbrew prawidłowemu stanowisku zajętemu w zaskarżonych decyzjach co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w skardze kasacyjnej w nieuzasadniony sposób wykluczał prawidłowość zastosowania tej podstawy rozstrzygnięcia (art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p.), jednocześnie nie wyjaśniając zmiany stanowiska przyjętego w zaskarżonych rozstrzygnięciach. Mimo tej rozbieżności, mając na uwadze, że w skardze kasacyjnej został także sformułowany zarzut naruszenia art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d., oprócz naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., a WSA rozważał obie regulacje i ich wzajemne relacje, choć doszedł do błędnej konkluzji w odniesieniu do przypadku gdy w związku z przeprowadzaniem egzaminu pojawia się propozycja wręczenia korzyści majątkowej egzaminatorowi w celu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego na prawo jazdy (o czym poniżej), to mając na uwadze, że NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art.183 § 1 p.p.s.a.), a sprawa przed WSA polega przede wszystkim na kontroli działalności administracji publicznej (art. 1 p.p.s.a.) pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2025 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), można było przeprowadzić ocenę wyroku WSA oraz zaskarżonych doń decyzji organów. Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Zatem według tego uregulowania marszałek ma obowiązek wydania decyzji o unieważnieniu egzaminu państwowego na prawo jazdy, jeżeli egzamin był przeprowadzony niezgodnie z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu. Z kolei na mocy art. 112 ust. 1 i 2 pkt 2 p.r.d. (nieobowiązującego w dacie wydawania podważanych decyzji) organ nadzorczy mógł w szczególności przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami. Sąd uważał, że skoro decyzja ma charakter uznaniowy, to organ powinien unieważniać egzamin na prawo jazdy w przypadku przeprowadzenia go niezgodnie z przepisami oraz wykazania, że ustalona nieprawidłowość była istotna dla wyniku egzaminu. Przede wszystkim należy zauważyć, że zaskarżona decyzja trafnie co do zasady przywołała przepisy ustawy o kierujących pojazdami. Akt ten wszedł (generalnie) w życie z dniem 19 stycznia 2013 r. (art. 139) i nie zawiera przepisów międzyczasowych w zakresie istotnym dla sprawy, co skutkuje jej bezpośrednim oddziaływaniem na zastany stosunek prawny w niniejszej sprawie, jednakże przy uwzględnieniu reguł odnoszących się do stanów zamkniętych pod rządami prawa poprzedniego i reguł procesowych stosowanych w takich sytuacjach. Egzamin bowiem został przeprowadzony w grudniu 2007 r., czyli pod rządami art. 112 p.r.d. Zatem w sprawie należało mieć na uwadze art. 72 ust. 1 pkt 1 u.k.p., lecz odnieść go do stanu faktycznego i prawnego istniejącego zarówno i w dacie zdarzenia (tu egzaminu państwowego na prawo jazdy). Tym samym oczywisty i istotny wpływ na określenie zakresu obowiązków organów administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu materialnoprawne miały przesłanki zawarte w art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 506/23; opublikowany jak niżej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę prawną do wydania decyzji w przedmiocie unieważnienia tego egzaminu praktycznego na prawo jazdy stanowić mogą bowiem, co do zasady, przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia egzaminu, chyba że przepisy obowiązujące w dacie orzekania w przedmiocie unieważnienia byłyby względniejsze dla strony. Odstąpienie w takim przypadku od zasady aktualności uzasadnione jest sankcyjnym charakterem regulacji prawnej pozwalającej na wyeliminowanie obrotu prawnego pozytywnego wyniku egzaminu, prowadzące w konsekwencji do pozbawienia strony uprawnienia do kierowania pojazdami. Jednakże w kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Wymaga podkreślenia, że użyty przez ustawodawcę w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. czy w art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. zwrot "niezgodny/niezgodnie z przepisami ustawy" należy rozumieć zarówno jako niezgodność z przepisami wspomnianych ustaw, jak i z przepisami wykonawczymi do ww. ustaw, przy czym w sprawie kontrolowanej ocenianym wyrokiem, zastosowanie miało rozporządzenie z 2005 r. (por. wyrok NSA z 30 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1322/22; 17 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2213/16). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 115 ust. 1 p.r.d., stanowiło więc źródło powszechnie obowiązującego prawa. Sąd I instancji nie miał wątpliwości co do zasadności zastosowania przez organy ww. rozporządzenia. Jednakże WSA nie rozważył przepisów rozporządzenia z 2005 r., mimo wskazywania na nie w zaskarżonej decyzji, a mówiących o odmowie przeprowadzenia egzaminu, czy jego przerwaniu, mimo kluczowego ich znaczenia dla wyniku sprawy. Z uregulowań rozporządzenia z 2005 r. wynikało jednoznacznie, że egzaminator, prowadzący egzamin państwowy osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami, miał prawny obowiązek odmowy przeprowadzenia tego egzaminu lub - odpowiednio - jego przerwania, jeżeli osoba zgłaszająca się na egzamin lub instruktor (mający brać udział w egzaminie) zaproponował egzaminatorowi przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu (§ 30 ust. 3 pkt 2 lit. b) oraz ust. 3 pkt 6), bądź gdy propozycja taka złożona została w trakcie egzaminu (§ 30 ust. 4 pkt 6). Skutkiem wystąpienia zachowań przewidzianych w powyższych przepisach było nie tylko powstanie obowiązku odmowy przeprowadzenia egzaminu państwowego lub jego przerwania przez egzaminatora, lecz również wystąpienie z mocy prawa negatywnej przesłanki egzaminacyjnej. Z przepisów wynikał skutek, że osoba zdająca uzyskiwała w takiej sytuacji negatywny wynik egzaminu (§ 30 ust. 4 pkt 6 i ust. 6 pkt 2 rozporządzenia z 2005 r.). W tej sytuacji, zdaniem Sądu odwoławczego ustalenie wystąpienia opisanych wyżej okoliczności nie dawało organowi nadzorującemu innej możliwości prawnej reakcji niż stwierdzenie negatywnego wyniku egzaminu. Oznaczało to, że tego typu nieprawidłowość miała zawsze jednoznaczny wpływ na wynik egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami - stanowiąc negatywną przesłankę zdania tego egzaminu (por. wyrok NSA z 30 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1284/22). Dlatego zasadne okazały się zarzuty zgłoszone w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej, gdyż opisana sytuacja stanowiła przesłankę unieważnienia egzaminu zarówno na podstawie art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d., jak i art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. (np. w związku z obecnie obowiązującym § 32 ust. 1 pkt 1 i § 33 pkt 3 w zw. z § 15 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 16 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach; opubl. Dz. U. poz. 2659). W tym kontekście należało ocenić skutki powołanego przez organy i opisanego wyżej prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w D., skazującego Egzaminatora za czyn z art. 228 § 3 k.k. bezpośrednio związany z kontrolowanym egzaminem na prawo jazdy Egzaminowanego. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Przez pojęcie ustalenia prawomocnego wyroku, w ujęciu tego przepisu, należy rozumieć ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz miejsca i czasu jego popełnienia. (np. wyrok NSA w sprawie II GSK 506/23; II GSK 1102/23; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 733/19). Oznacza to, że Sąd I instancji musi uwzględnić przy orzekaniu skazujący wyrok karny, a co najistotniejsze nie może podważać ustaleń z niego wynikających w zakresie objętym sentencją tego wyroku. Istnienie takiego wyroku musi być odczytywane jako ograniczające także i same organy administracji w zakresie możliwego prowadzenia przez nie postępowania dowodowego oraz wywodzonych na jego podstawie ustaleń faktycznych. To bowiem, co przesądził w sposób prawomocny skazujący wyrok karny w zakresie między innymi strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz czasu jego popełnienia, nie może być już odmiennie dowodzone w toku prowadzonego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z: 4 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 825/18; 12 maja 2011 r., sygn. akt I GSK 213/10). Nie budzi wątpliwości, że ustawowe znamiona przypisanego Egzaminatorowi w związku z przeprowadzanym egzaminem na prawo jazdy z udziałem Egzaminowanego przestępstwa i okoliczności jego popełnienia, w pełni odpowiadały przesłance określonej w § 30 ust. 4 pkt 6 cyt. rozporządzenia z 2005 r. Z tego względu nie zachodziła w sprawie konieczność czynienia dalszych ustaleń, w tym, czy "ewentualne" przyjęcie przez egzaminatora korzyści majątkowej miało wpływ na przebieg i wynik egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Natomiast Sąd I instancji w ogóle się kwestią mocy dowodowej dołączonego wyroku karnego się nie zajął, co słusznie podniósł skarżący kasacyjnie organ w pkt 1.ppkt 2. petitum skargi kasacyjnej. W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd I instancji bezzasadnie uznał, że organy administracji publicznej naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 15, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., czym uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co zasadnie Kolegium podniosło w pkt 1.ppkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i ją oddalił - na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z § 2 ust. 4 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraa szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).