II GZ 262/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4509/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 28 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4509/23, odrzucił skargę M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] maja 2023 r. w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarządzeniem z 3 października 2023 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1428 złotych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Korespondencja zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi została uznana za doręczoną 2 listopada 2023 r. Termin na uiszczenie wpisu od skargi upływał 9 listopada 2023 r. W zakreślonym przez Sąd terminie wpis od skargi nie został uiszczony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3, art. 220 § 1 i 3, art. 243 oraz art. 83 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 84 Konstytucji RP i art. 217 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że w terminie do uiszczenia wpisu sądowego wniósł o przyznanie prawa pomocy, przesyłając do sądu stosowny formularz. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny winien rozpoznać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a nie odrzucać skargę z powodu nieuiszczenia wpisu. Zdaniem skarżącego, niezgodne z art. 84 i art. 217 Konstytucji jest to, że opłaty sądowe w sprawach sądowoadministracyjnych są regulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535; dalej "rozporządzenie"), a nie w ustawie jako danina publiczna. Nie można było zatem zastosować § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, a w konsekwencji wobec jego niekonstytucyjności nie można było zastosować art. 230 p.p.s.a. i sankcji z art. 220 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawierało uzasadniony zarzut, więc zaskarżone postanowienie należało uchylić. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a., od skargi jako pisma wszczynającego postępowanie pobierany jest wpis, który należy uiścić przy wniesieniu skargi do sądu (art. 219 § 1 w zw. z art. 212 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Nieuiszczenie wpisu sądowego obliguje sąd do wezwania strony skarżącej do dokonania tej czynności w podanej kwocie w ustawowym terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania. Niezastosowanie się do wezwania obliguje sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w trakcie biegu terminu do uiszczenia wpisu może uchronić stronę od skutków związanych z nieuiszczeniem wpisu na wezwanie sądu (por. postanowienia NSA z: 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OZ 840/18, 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GZ 443/21, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem z 3 października 2023 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1428 złotych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Korespondencja zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi została uznana za doręczoną 2 listopada 2023 r. Termin na uiszczenie wpisu od skargi upływał 9 listopada 2023 r. Natomiast skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył 6 listopada 2023 r. (vide data stempla pocztowego na kopercie zawierającej ten wniosek, k. 4 akt o sygn. akt VI SPP/Wa 410/23), a więc w otwartym terminie do uiszczenia wpisu sądowego. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, i w przypadku nieprzyznania skarżącemu prawa pomocy – ponownie wezwać skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Dopiero jeśli skarżący nie uiściłby wpisu sądowego w terminie w takich okolicznościach sprawy, Sąd byłby uprawniony do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Natomiast na gruncie niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji przed odrzuceniem skargi nie rozpoznał wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Faktem jest, że z niejasnych przyczyn wniosek ten wpłynął do Sądu dopiero 19 grudnia 2023 r., czyli już po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, i Sąd nie mógł przypuszczać, że wniosek taki został przez stronę złożony, jednak data złożenia wniosku w sposób bezsprzeczny mieściła się w terminie do uiszczenia wpisu od skargi. Należy bowiem stwierdzić, że oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (...) jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 p.p.s.a.). Bez znaczenia było więc to, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy faktycznie wpłynął do Sądu. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że doszło do przedwczesnego odrzucenia skargi, przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że wniosek ten podlegał już ocenie i Sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy zarządzenie z 15 lutego 2024 r., sygn. akt VI SPP/Wa 410/23, o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, Sąd pierwszej instancji, po otrzymaniu akt sprawy, powinien wezwać skarżącego na adres jego pełnomocnika do wykonania zarządzenia z 3 października 2023 r., tj. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem jej odrzucenia, zgodnie z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Zaznaczyć przy tym należy, że złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwalnia z obowiązku wykonania takiego wezwania. Nie został natomiast uwzględniony argument skarżącego o niekonstytucyjności rozporządzenia regulującego kwestię wpisów w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z przepisów ustawy – p.p.s.a., w tym art. 230 § 1 p.p.s.a wynika, że od pism pobiera się wpis (...). Upoważnienie ustawowe do ustalenia wysokości i zasady pobierania wpisu w drodze rozporządzenia Rady Ministrów wynika zaś z art. 233 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego nie kwestionuje istnienia tego ostatniego przepisu i zawartego w nim upoważnienia dla Rady Ministrów. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ten sposób uregulowania wpisów w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest sprzeczny z przepisami Konstytucji. Zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Art. 217 ustawy zasadniczej stanowi zaś, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Rację miał pełnomocnik skarżącego, że wpis od skargi stanowi swoistego rodzaju daninę publiczną. Jednak – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – art. 230 § 1 p.p.s.a. i art. 233 p.p.s.a. stanowią wystarczającą podstawę ustawową, aby w postępowaniu sądowoadministracyjnym żądać jego uiszczenia i określać jego wysokość na podstawie rozporządzenia, wydanego na podstawie i w celu wykonania ustawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.