II GZ 304/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2445/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o rybołóstwie postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2445/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych J. K. w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r., znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o rybołówstwie. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2013 r. J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i niepełnoletnim synem, a podstawę miesięcznego utrzymania rodziny stanowią dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego w wysokości [...] zł (nie wskazano źródła dochodu) oraz "udział z Kutra-[...]" w wysokości brutto [...] zł. Wyjaśnił, że od przychodów brutto opłacił ZUS ([...] zł ) oraz podatek, a koszty utrzymania kutra wynoszą około [...] zł (paliwo, pracownicy, postojowe). Dochód netto wynosi około [...] zł. Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni [...] m.kw. Innego majątku, w tym oszczędności skarżący nie wykazał. Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nadesłał do Sądu zeznanie podatkowe PIT-37 i informację o odliczeniach od dochodu i od podatku PIT-O za 2012 r. złożone przez jego żonę, harmonogram spłaty kredytu mieszkaniowego, kartę wymiaru opłat za mieszkanie wystawioną przez Wspólnotę Mieszkaniową, faktury dokumentujące zakup gazu i energii elektrycznej oraz bankowe potwierdzenia zapłaty wydatków i kosztów utrzymania rodziny (usługi teleinformatyczne, telefon, gaz). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie strona złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano skarżącego do złożenia: 1. wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych - z okresu od 1 września 2013 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, 2. odpisów zeznań podatkowych skarżącego za rok 2012, 3. zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, emerytur, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatniego roku otrzymywanych przez skarżącego, 4. innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną przez skarżącego sytuację materialną - w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. Termin do nadesłania powyższych dokumentów upłynął bezskutecznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykonanie przez Skarżącego zarządzenia z 4 marca 2014 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z uwagi na niedostarczenie przez Skarżącego informacji i dokumentów, o które był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji materialnej w jakiej się znajduje i ustalenie, czy spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W zażaleniu na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2014 r. Skarżący wskazał, że załączył wszystkie stosowne dokumenty świadczące o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych. W związku z wątpliwościami Sądu I instancji dotyczącymi stwierdzenia Skarżącego o "katastrofalnej sytuacji finansowej" dołączył do zażalenia dwa dokumenty z branżowego portalu rybackiego, historię rachunku za okres od [...] 2013 r, do [...] 2014 r. oraz PIT-28. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Skarżący ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego oraz okoliczności przedstawionych przez Sąd I instancji znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy, należy uznać, że Sąd ten prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący bowiem, pomimo że wykazanie sytuacji finansowo – majątkowej, która uzasadniałby przyznanie mu pomocy leżało w jego interesie, nie dostarczył dokumentów o które był wzywany. Skarżący, na etapie analizowania przez Sąd I instancji jego sytuacji finansowej, nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych własnych oraz żony. Do formularza PPF załączył jedynie bankowe potwierdzenia zapłaty za korzystanie z gazu ([...] zł miesięcznie), płatności na rzecz V. S.A. (Internet, telewizja, telefon) w wysokości [...] zł miesięcznie oraz na rzecz T. S.A. w wysokości [...] zł miesięcznie. Udokumentował również wymiar opłat za korzystanie z mieszkania ([...] zł) oraz wysokość miesięcznych rat z tytułu spłaty kredytu mieszkaniowego ([...] zł). Skarżący nadesłał do Sądu zeznanie podatkowe złożone przez żonę za 2012 r. Nie przedstawił jednak własnych zeznań podatkowych i nie udokumentował miesięcznych dochodów rodziny. Tym samym Sąd I instancji słusznie uznał, że nieudzielanie pełnej odpowiedzi na postawione Skarżącemu pytania oraz niezastosowanie się do skierowanego do niego wezwania, uniemożliwia temu Sądowi dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Skarżący, na etapie złożenia zażalenia na powyższe postanowienie, dołączył dodatkowe dokumenty w postaci dwóch dokumentów z branżowego portalu rybackiego, historię rachunku za okres od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. oraz PIT-28, jednakże winien był uczynić to wcześniej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny działając, jako sąd drugiej instancji, zasadniczo nie rozpoznaje sprawy sądowo - administracyjnej, lecz sprawuje kontrolę legalności orzeczeń sądu pierwszej instancji. Rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie kontroluje, czy orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Wobec tego załączone do zażalenia dokumenty, na obecnym etapie postępowania nie mogą zostać uwzględnione. Należy jednak wskazać, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w razie zmiany okoliczności, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji