II ONP 4/18

Dnia 21 marca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska - Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi S. N. i B. N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1037/17 w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie opłaty planistycznej postanawia: 1/ odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, 2/ zwrócić S. N. i B. N. solidarnie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku.

S. N. i B. N. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17, którym oddalono skargę skarżącego S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2016 r. o ustaleniu skarżącemu opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarga ta została wniesiona w następujących istotnych okolicznościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17, oddalił skargę skarżącego S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2017 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2016 r. o ustaleniu skarżącemu opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 1 marca 2018 r. Od tego wyroku nie wniesiono skargi kasacyjnej. Natomiast pismem z 28 marca 2018 r. (nadanym 30 marca 2018 r.) skarżący wniósł wraz z B. N. osobiście sporządzoną skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17. Wraz ze skargą skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 17 kwietnia 2018 r. odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z 31 stycznia 2018 r. Następnie postanowieniem z 22 maja 2018 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] adw. J. M. został powiadomiony o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącego w dniu 5 lipca 2018 r. 13 lipca 2018 r. adw. J. M. złożył opinię o niecelowości wnoszenia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 17 kwietnia 2018 r. o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku z 31 stycznia 2018 r. oraz skargi kasacyjnej od tego wyroku. Odpis tej opinii Sąd pierwszej instancji doręczył skarżącemu 8 sierpnia 2018 r. W tych okolicznościach skarżący oraz B. N. pismem z 30 sierpnia 2018 r. (nadanym tego samego dnia w urzędzie pocztowym) wnieśli, sporządzoną przez pełnomocnika z wyboru – adw. R. M. – skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu pierwszej instancji z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17. Na skutek wezwania Sądu o wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, wnoszący skargę stwierdzili, iż z uwagi na fakt, że "otrzymali opinię prawną prawnika (...), iż brak podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej" oraz mając na uwadze, że "naruszone zostały przepisy w zaskarżonym wyroku oraz że ponieśli w związku z tym szkodę", uznali, że "zasadnym i wyłącznym środkiem ochrony praw jest wywiedzenie skargi w przedmiocie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia". W skardze tej zarzucili naruszenie: - "przepisów postępowania, poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów stawianych w skardze na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarówno przez organ pierwszej instancji jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny", - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami "przez ustalenie stanu faktycznego w sprawie na nieaktualnym już obecnie operacie szacunkowym, sporządzonym po upływie 12 miesięcy od dnia wydania decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej". Rozpoznając skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 285h § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) NSA odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a., jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. Okoliczności, z powodu których skarga może być oceniona przez NSA jako "niedopuszczalna z innych przyczyn" mogą mieć zarówno charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Do pierwszej grupy należy zaliczyć np. wniesienie skargi przez podmiot niebędący stroną postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie [R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015, str. 1168]. Do drugiej grupy należeć będą natomiast okoliczności odnoszące się do przedmiotu zaskarżenia skargą, który to przedmiot należy wywieść z art. 285a § 1 – 3 p.p.s.a. Można tu wskazać w szczególności na zaskarżenie rozstrzygnięcia niemającego waloru prawomocności [R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2017, str. 1258]. O tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesiona przez podmiot niebędący stroną postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie, jest niedopuszczalna świadczą regulacje działu VIIa Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zwłaszcza art. 285a § 1 i § 2, art. 285b, art. 285c i art. 285d, z których wynika, że podmiotem legitymowanym do wniesienia tej skargi jest strona postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie oraz jedynie wyjątkowo podmioty nie będące stronami tego postępowania, mianowicie Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich. Stanowisko, według którego podmiotami legitymowanymi do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia są tylko te podmioty, które były stronami postępowania zakończonego zaskarżonym orzeczeniem oraz Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich jest też prezentowane w doktrynie [R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015, str. 1149] oraz w orzecznictwie np. postanowienie NSA z 28 lutego 2013 r., sygn. akt I FNP 3/13, postanowienie NSA z 28 listopada 2013 r., sygn. akt I FNP 14/13, postanowienie NSA z 6 lutego 2014 r., sygn. akt I FNP 16/13, postanowienie Sądu Najwyższego z 10 lipca 2007 r., sygn. akt V CNP 97/07. Stroną postępowania przed sądem administracyjnym prowadzonego na skutek skargi S. N. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2016 r. o ustaleniu skarżącemu opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego był jedynie skarżący S. N. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] jako organ, którego działanie było przedmiotem skargi (art. 32 p.p.s.a.). W związku z powyższym B. N. nie jest legitymowana do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17, gdyż nie była stroną postępowania przed Sądem, w którym to orzeczenie zapadło. B. N. była natomiast skarżącą w odrębnej sprawie, w której przedmiotem jej skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2016 r. o ustaleniu B. N. opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego, którą to skargę Sąd pierwszej instancji prawomocnym wyrokiem z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 873/17, oddalił. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę powyższe ma jednakże drugorzędne znaczenie dla oceny dopuszczalności wniesienia w tej sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1037/17. Przede wszystkim o niedopuszczalności wniesionej w rozpoznawanej sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku stanowi to, że zaskarżony skargą wyrok w chwili wniesienia od niego skargi nie był prawomocny. Z art. 177 § 4 zdanie trzecie p.p.s.a. wynika, że w takiej sytuacji, jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdzie po doręczeniu stronie odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzonej przez ustawionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, stronie niejako na nowo otwiera się termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej strona, która chce z tego środka zaskarżenia skorzystać, musi ustanowić pełnomocnika z wyboru, ponieważ ponowne ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest już możliwe. W rozpoznawanej sprawie, po otrzymaniu przez skarżącego w dniu 8 sierpnia 2018 r. odpisu opinii o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu pierwszej instancji z 31 stycznia 2018 r., sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu, skarżący (wraz z B. N.) w dniu 30 sierpnia 2018 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. wyroku Sądu z 31 stycznia 2018 r., zamiast skargę kasacyjną zgodnie z art. 177 § 4 p.p.s.a. Wyrok Sądu pierwszej instancji powinien być i mógł być na dzień wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżony w drodze skargi kasacyjnej, gdyż zgodnie z art. 177 § 4 zdanie trzecie p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 7 września 2018 r. Oznacza to, że przedmiotowa skarga z 30 sierpnia 2018 r. została wywiedziona od nieprawomocnego wyroku Sądu, co czyni ją niedopuszczalną w myśl art. 285a p.p.s.a. Przepis ten wymaga bowiem, aby orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, które podlega zaskarżeniu skargą, było prawomocne w dacie wniesienia tego środka prawnego [R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2017, str. 1236]. Mając powyższe na uwadze, czyli to, że skarga S. N. i B. N. o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku WSA w Poznaniu z 31 stycznia 2018 r. została wniesiona od wyroku, który w dniu złożenia tej skargi nie był prawomocny, co sprawia, że była ona niedopuszczalna, NSA na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego NSA orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.