II OSK 1076/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia NSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 462/25 w sprawie ze skargi A.B. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz A.B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 462/25, po rozpoznaniu skargi A.B. (skarżący, cudzoziemiec) na bezczynność Wojewody Śląskiego (Wojewoda) w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy: 1. stwierdził bezczynność organu bez rażącego naruszenia prawa; 2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku; 3. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądził od Wojewody na rzecz strony skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda zaskarżając go w zakresie punktów 1 i 4 oraz zarzucając: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. błędną wykładnię art. 100d ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 337 ze zm., zwana dalej: "ustawą o pomocy") w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu, że regulacje zawarte w art. 100d ustawy o pomocy w zakresie w jakim przewidują po dniu 30 czerwca 2024 r. zawieszenie biegu terminów w postępowaniach o udzielenie zezwoleń pobytowych zainicjowanych wnioskami cudzoziemców powodują, że strona pozbawiona jest prawa do sądu, co narusza również zasadę proporcjonalności, podczas gdy ograniczenia opisane w art. 100d ustawy o pomocy stanowią środek proporcjonalny dla odciążenia służb migracyjnych w aspekcie kryzysu migracyjnego wywołanego masowym napływem do Polski obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską; 2. błędną wykładnię art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w związku z art. 47 i art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez uznanie, że rozwiązania legislacyjne zawarte w art. 100d ustawy o pomocy nie spełniają przesłanki konieczności wprowadzenia ograniczeń w korzystaniu z prawa do sądu, podczas gdy ograniczenia wprowadzone w art. 100d ustawy o pomocy nadal stanowią proporcjonalne ograniczenie uprawnień cudzoziemców w celu odciążenia służb migracyjnych w aspekcie kryzysu migracyjnego wywołanego masowym napływem do Polski obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską; 3. niewłaściwe zastosowanie art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854, zwana dalej: "ustawą zmieniającą z 2024 r." w związku z art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 1301, zwana dalej: "ustawą zmieniającą z 2025 r.", poprzez błędną ocenę zakresu stosowania tych przepisów skutkującą uznaniem, że po 30 czerwca 2024 r. zaktualizowała się niezgodność art. 100d ustawy o pomocy z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, podczas gdy regulacje zawarte w art. 100d ustawy o pomocy obejmują środki proporcjonalne wobec sytuacji związanej z ciągle trwającą wojną na Ukrainie, a w konsekwencji brak było podstaw do odmowy jego zastosowania; 4. niewłaściwe zastosowanie art. 184, art. 178 ust. 1 i art. 7, art. 2 i art. 8 ust. 2 oraz art. 31 ust. 3 i art. 37 ust. 2 Konstytucji RP, polegające na odmowie zastosowania na gruncie niniejszej sprawy art. 100d ustawy o pomocy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. oraz art. 10 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2025 r., podczas gdy sądy administracyjne nie są co do zasady sądami powołanymi do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP, a w świetle zasady legalizmu sędziowie sądów administracyjnych są związani Konstytucją i ustawami, sądy powinny dążyć do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych, przy czym ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia przepisów Konstytucji RP, a ponadto ograniczenia dotyczące praw cudzoziemców, w tym te dotyczące prawa do sądu, mogą być dalej idące niż ma to miejsce wobec obywateli polskich; II. na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, polegające na uwzględnieniu skargi, w sytuacji gdy skarga powinna zostać oddalona, ponieważ w sprawie nie było podstaw do stwierdzenia bezczynności; 2. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 4 i 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, zwana dalej: "k.p.a.") w związku z art. 105 ust. 2 i art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm., zwana dalej: "u.o.c."), przez błędne przyjęcie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w sprawie, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był okolicznościami niezależnymi od organu oraz charakterem sprawy, tj. znaczną ilością wpływających wniosków pobytowych, konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, dodatkowymi nowymi zadaniami oraz koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a wymienione okoliczności stanowiły przyczyny opóźnienia niezależne od organu, co w konsekwencji wyłącza stwierdzenie bezczynności w sprawie; 3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 1- § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 ust. 2 i art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c. w związku z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o pomocy, polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu, pomimo że na gruncie niniejszej sprawy nie upłynął jeszcze termin na załatwienie sprawy, a ponadto czas trwania postępowania spowodowany był okolicznościami niezależnymi od organu, co w konsekwencji oznacza, że organ nie dopuścił się bezczynności w sprawie. Mając na uwadze powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktów 1 i 4 oraz rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną cudzoziemiec, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Dodatkowo wskazać należy, że jak wynika z art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny mógł zatem w niniejszej sprawie nie przedstawiać opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ administracji i Sąd I instancji. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowym zagadnieniem w sprawie jest zakres przedmiotowy stosowania art. 100d ustawy o pomocy. W odniesieniu do powyższego, podobnie jak Sąd I instancji, wskazać należy na przyjmowaną już w podobnych sprawach argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach z 19 maja 2025 r. o sygn. akt.: II OSK 2931/24, II OSK 2744/24, II OSK 2919/24, II OSK 2920/24 (orzeczenia dostępne w CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ), w których wskazano, że istnieją podstawy, aby uznać, że art. 100d ustawy o pomocy nie może być stosowany od 1 lipca 2024 r. W przywołanym orzecznictwie uznano, że kolejne, czwarte przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na okres po 30 czerwca 2024 r. nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania. Innymi słowy, przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na mocy art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 2007 r. nr 303, poz. 1). Oczywistość tego naruszenia, wbrew zarzutom obrazy przepisów Konstytucji zawartym w skardze kasacyjnej, uzasadniała zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i w konsekwencji odmowę zastosowania ww. przepisu ustawy zmieniającej z 2024 r. Dodać przy tym trzeba, że kwestia zgodności art. 100d (i obowiązującego wcześniej art. 100c) ustawy o pomocy z ww. przepisami Konstytucji budziła wątpliwości w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych już od dnia wejścia tej ustawy w życie (por. np. wyroki: WSA w Gdańsku z 10 października 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 142/24, WSA w Poznaniu z 29 lutego 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 191/23, WSA we Wrocławiu z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 439/23). W konsekwencji w aktualnym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie przyjmuje, że oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r. Przyjmując słuszność tego stanowiska należy zauważyć, że cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy 28 marca 2023 r. Pismem z 25 września 2024 r. organ wezwał cudzoziemca do osobistego stawiennictwa w siedzibie urzędu w dniu 17 października 2024 r. w celu złożenia odcisków linii papilarnych. 17 października 2024 r. cudzoziemiec wypełnił nałożony obowiązek. W tym też dniu, co wynika z karty przeglądowej, Wojewoda wszczął postępowanie oraz zwrócił się do właściwych organów z prośbą o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowią zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. 14 stycznia 2025 r. cudzoziemiec złożył ponaglenie. 3 lutego 2025 r. i 5 września 2025 r. cudzoziemiec z własnej inicjatywy uzupełnił materiał dowodowy w sprawie. W dniu 15 października 2025 r. cudzoziemiec złożył skargę do WSA w Gliwicach. 29 października 2025 r. Wojewoda wydał pozytywną dla cudzoziemca decyzję. Zaznaczyć należy, że termin wydania decyzji w niniejszej sprawie określał art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a zatem podstawowy termin na rozpoznanie wniosku wynosił 60 dni. Analiza stanu faktycznego sprawy nie pozostawia wątpliwości, że na dzień 17 października 2024 r. organ uznawał wniosek za kompletny, a pomimo tego nie dokonywał jego rozpoznania. Decyzja została wydana dopiero 29 października 2025 r., tj. po wniesieniu przez skarżącego skargi do WSA w Gliwicach. W konsekwencji Sąd I instancji zasadnie uznał, że w sprawie zachodziła bezczynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Podsumowując, w świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że Sąd Wojewódzki, orzekając w dniu 27 stycznia 2026 r., nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów uwzględniając skargę na bezczynność organu administracji. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie był uprawniony, pomimo zaskarżenia wyroku w punktach 1 i 4, do wypowiedzenia się w zakresie charakteru stwierdzonej bezczynności organu i zasądzonych od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 149 § 1a i art. 200 p.p.s.a. Na marginesie można jedynie zauważyć, że Sąd I instancji orzekając, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, wydał korzystne dla organu rozstrzygnięcie, natomiast zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania związane było z uwzględnieniem skargi. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego (punkt 2 sentencji) orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.