II OSK 1104/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. L., T. L., B. C. i Z. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1040/21 w sprawie ze skargi K. L., T. L., B. C. i Z. C. na uchwałę Rady m.st. Warszawy z dnia 23 października 2008 r. nr XLII/1299/2008 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 15 października 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1040/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi K. L., T. L., B. C. i Z. C. (dalej: skarżący) na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 23 października 2008 r. nr XLII/1299/2008 (dalej: uchwała, plan, plan miejscowy) w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Rada Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: Rada) w dniu 23 października 2008 r. podjęła uchwałę w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu pod Skocznią – część I. W skardze, skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności § 32 ust. 7 pkt 9 oraz § 5 ust. 2 pkt 1a i pkt 2 części tekstowej zaskarżonej uchwały w odniesieniu do działek położnych w Warszawie o nr [...] i [...] z obrębu [...], w zakresie w jakim plan wraz z rysunkiem wyznaczył obowiązujące linie zabudowy na tych działkach i obowiązujące w parterach budynków pierzeje usługowe, tj. w zakresie obszaru oznaczonego symbolem M8 MW/U oraz części graficznej uchwały wyznaczającej granice obowiązującej zabudowy wraz z pierzejami usługowymi w parterach budynków. Zarzucając naruszenie art. 140 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: k.c.) w zw. z art. 64 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: EKPC), art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. nr 36 poz. 175/1 ze zm.; dalej: Protokół) i art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80 poz. 717 ze zm.; dalej: u.p.z.p.) poprzez nadmierne ograniczenie prawa własności skarżących i w konsekwencji naruszenie zakresu władztwa planistycznego przysługującego organowi. Skarżący wyjaśnili, że K. L. i T. L. są właścicielami działki nr [...], zaś B. C. i Z. C. działki nr [...]. W ocenie skarżących postanowienia planu przeznaczyły należące do skarżących działki pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną i usługową oznaczoną symbolem M8 MW/U, jednocześnie wprowadzając obowiązującą linię zabudowy przebiegającą niesymetrycznie w stosunku do granic tych nieruchomości, faktycznie wykluczyły realizację samodzielnego przeznaczenia budowlanego na każdej z nich. Podniesiono, że wniosek o stwierdzenie nieważności ustaleń planu dotyczący pierzei usługowej w parterach budynku, stanowi konsekwencję żądania unieważnienia przepisów planu dotyczących obowiązującej linii zabudowy. Wyznaczenie obszaru usług wiąże się bowiem ściśle z granicą zabudowy. W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano m.in. że zgodnie z wyznaczonymi liniami zabudowy przedmiotowe działki w przeważającej części znajdują się w terenie inwestycyjnym, który został ograniczony od wschodu obowiązującą linią zabudowy. Wyjaśniono, że w planie określono czytelne rozplanowanie kwartałów urbanistycznych, przeznaczonych pod różne typy zabudowy, z wyraźnym ukierunkowaniem zachodnich terenów opracowania na ekstensywną zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z dużym udziałem zieleni, a część wschodnią, bliżej ul. [...] - pod budownictwo wielorodzinne. Podkreślono, że obszar tzw. Parku pod Skocznią był wolny od zabudowy i kształtując przestrzeń poprzez odpowiednie ustalenia planu miejscowego, projektanci dążyli do wykreowania struktur przestrzennych opartych na lokalnych założeniach koncepcyjnych i układzie zieleni, a całość założenia miała nawiązywać do przedwojennych projektów Żoliborza i Saskiej Kępy. WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z 15 października 2021 r. nie uwzględnił skargi. Sąd wojewódzki wskazał, że ustalenia planu obejmujące swoim zakresem działkę nr [...] (obecnie m.in. działki skarżących nr [...] i [...]) ukształtowały na przyszłość sposób wykonywania przysługującego im prawa własności. Tym samym, mają oni legitymację w niniejszej sprawie do zaskarżenia uchwały. Sąd wojewódzki wskazał, że skarżący nabyli własność nieruchomości w drodze zasiedzenia (z dniem 22 marca 2015 r.). Plan uchwalono 23 października 2008 r., kiedy poprzednim właścicielem jednej większej nieruchomości było m.st. Warszawa, władały nią zaś 3 osoby. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skarżący mogli się spodziewać narzucenia określonego sposobu korzystania z działki oraz wprowadzenia określonych ograniczeń, w szczególności w zakresie obowiązującej linii zabudowy oraz wyznaczenia lokalizacji usług w parterach. Wyjaśniono, że działki skarżących znajdują się w terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową i usługi, zatem organ zobowiązany był do wykreślenia linii zabudowy, które mają na celu zachowanie odległości nowej zabudowy od newralgicznego miejsca, jakim jest skrzyżowanie al. [...] i ul. [...] oraz gwarantować zapewnienie wytworzenia ciekawej struktury przestrzennej. Podniesiono, że wyznaczone linie zabudowy nie wykluczają podstawowego przeznaczenia nieruchomości (M8 MW/U). Wyjaśniono, że na działce nr [...] znalazło się bowiem 80 m² poza liniami zabudowy (powierzchnia ok. 616 m²). W przypadku natomiast działki nr [...] (powierzchnia ok. 616 m²) poza liniami zabudowy znalazło się 70 m². W ocenie sądu pierwszej instancji wprowadzenie lokalizacji usług w parterach służy kreowaniu przestrzeni, która ma być przyjazna dla jej użytkowników. W niniejszej sprawie plan wprowadza realizację usług w parterach wzdłuż ważniejszych ciągów komunikacyjnych, które powinny uatrakcyjniać i stanowić uzupełnienie każdej jednostki urbanistycznej. Zdaniem WSA w Warszawie przyjęte rozwiązania planistyczne nie przekraczają uprawnień organu w zakresie władztwa planistycznego. Wskazano, że podnoszone przez skarżących ograniczenie prawa własności w zakresie przez nich wskazanym, mieści się w granicach dopuszczonych prawem. Nie doszło do istotnego naruszenia ani istoty prawa własności, ani zasad sporządzania planu miejscowego. Skarżący mają pełną orientację usytuowania ich nieruchomości, z której mogą nadal korzystać w sposób zgodny z przepisami ustaw, jak i zasadami współżycia społecznego, a także przysługujące im ww. prawo własności zbywać. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając: 1) naruszenie zasad postępowania, tj.: - art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu sprawy oraz zarzutów podniesionych w skardze, jak również na niepełnym (bez własnej argumentacji) uzasadnieniu rozstrzygnięcia, - art. 147 § 1 p.p.s.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo naruszenia prawa materialnego przez uchwałę rady gminy, co miało wpływ na wynik postępowania; 2) naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.; dalej: u.s.g.) w zw. z art. 140 i art. 172 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że zaskarżona uchwała nie narusza bezprawnie interesu prawnego skarżących, wynikającego z prawa własności nieruchomości nabytego w drodze zasiedzenia; - art. 15 ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zaskarżone przepisy uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie naruszają prawa, pomimo niemożności ich zastosowania w zgodzie z warunkami technicznymi usytuowania budynków; - art. 15 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zaskarżone przepisy uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie naruszają prawa, w tym prawa do zabudowy nieruchomości; - art. 4 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 7 i art. 45 Konstytucji RP przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie za zgodną z prawem w zaskarżonej części uchwałę, bezzasadnie ograniczającą prawo własności skarżących. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczyli, że zrzekają się rozprawy. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie wniesiono o przeprowadzenie rozprawy. Pismem z 10 sierpnia 2023 r. następcy prawni Z. C., tj. B. C., M. C. i R. C. oświadczyli, że podtrzymują wniesioną przez zmarłego skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. W pierwszej kolejności należy podnieść, że zarzucane w skardze kasacyjnej przepisy procesowe nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. normując treść uzasadnienia wyroku, stanowi odzwierciedlenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady budowania zaufania do organów państwa. Z naruszeniem tego przepisu mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie orzeczenia nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby sąd I instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organ gminy przepisów u.p.z.p. w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Należy o tyle przyznać rację skarżącym kasacyjnie, że uzasadnienie w warstwie istotnych dla wyniku sprawy treści nie jest nazbyt szczegółowe, niemniej z jego analizy można dekodować stan sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd wojewódzki podzielił mianowicie w całości argumenty faktyczne i prawne, którymi kierowała się Rada podejmując zaskarżony akt. Jako nieusprawiedliwiony jest w/w przepis powiązany z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę legalności zaskarżonego planu na podstawie przekazanych przez organ akt planistycznych (art. 133 § 1 p.p.s.a.), czyli materiale dowodowym już zgromadzonym. Generalnie bowiem sąd ten nie przeprowadza postępowania dowodowego. Wyjątek od tej zasady przewiduje rzeczony art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie jest jednak wiadome czym dokładnie WSA w Warszawie naruszył ten przepis, gdyż wszystkie wnioskowane przez strony dowody zostały uwzględnione w przyjętym stanie faktycznym. W szczególności postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające nabycie przez skarżących kasacyjnie prawa własności dwóch działek nr [...] i nr [...]. Jako nieuzasadniony, a właściwie błędnie dekodowany przez skarżących kasacyjnie NSA uznaje zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 u.s.g. przez przyjęcie, że uchwała nie narusza bezprawnie interesu prawnego skarżących. Konstrukcja tego przepisu polega na tym, że warunkiem skutecznego wniesienia skargi na plan jest naruszenie interesu prawnego skarżącego. W świetle art. 101 ust. 1 u.s.g. legitymacja do wniesienia skargi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego do sądu administracyjnego przysługuje temu, kto ma w tym interes prawny i interes ten został naruszony skarżonym rozstrzygnięciem. Naruszenie interesu prawnego wnoszącego skargę musi mieć przy tym charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny. Wskazać należy, iż w wyroku z 4 listopada 2003 r. (SK 30/02, OTK-A 2003, nr 8, poz. 4) Trybunał Konstytucyjny zauważył, że skarga na podstawie art. 101 u.s.g. nie ma charakteru actio popularis, a zatem do jej wniesienia nie legitymuje sama ewentualna sprzeczność zaskarżonej uchwały z prawem. Celem zatem tego przepisu jest ustalenie kryteriów dopuszczalności rozpatrzenia skargi na plan i przepis ten nie został naruszony przez sąd wojewódzki, bowiem przyznano legitymację wszystkim skarżącym potwierdzając: - po pierwsze wykazanie indywidualnego interesu prawnego (prawo własności), - po drugie – naruszenie tego interesu poprzez wyznaczenie linii zabudowy na działkach skarżących w sposób ograniczający możliwość zabudowy działek. Natomiast dalszą kwestią, która jednak nie jest regulowana tym przepisem jest ocena, czy owo naruszenie miało uzasadnienie w przepisach prawa. Przepis art. 101 ust. 1 u.s.g. nie dotyczy jednak tego zagadnienia, otwiera jedynie drogę do zbadania zgodności planu z przepisami procesowymi i materialnymi. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Zespół uprawnień gminy, o którym mowa w cytowanych przepisach, określany jest jako władztwo planistyczne gminy. W tym kontekście - zasady generalnej właściwości (domniemania kompetencji) gminy w systemie administracji publicznej w zakresie władczego przeznaczania i określania warunków zagospodarowania terenów - powinny być interpretowane przepisy dotyczące pozycji gminy w systemie planowania przestrzennego (Z. Niewiadomski (pod red.), Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz, wyd. 13, Warszawa 2023, s. 29-31). Jak wynika z cytowanych przepisów, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego stanowi podstawowy instrument prawny gospodarki przestrzennej gminy, przy jego uchwalaniu gmina dysponuje władztwem planistycznym i ma możliwość przeznaczenia terenów i określenia warunków ich zagospodarowania zgodnie z prowadzoną polityką przestrzenną. Organ ma obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), a także każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez uzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Powiązanie władztwa planistycznego z prawem do sądu wedle skarżących kasacyjnie o tyle nie jest zrozumiałe, że prawo to zostało zrealizowane, gdyż sąd cechujący się warunkami wymienionymi w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP skargę na plan rozpoznał merytorycznie, dokonując zbadania, czy władztwo planistyczne gminy nie zostało nadmiernie wykorzystane w stosunku do praw skarżących. Zgodnie z kolei z art. 15 ust. 2 pkt 6 u.p.z.p. w planie miejscowym określa się obowiązkowo zasady kształtowania zabudowy oraz wskaźniki zagospodarowania terenu, maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalną wysokość zabudowy, minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową i sposób ich realizacji oraz linie zabudowy i gabaryty obiektów. Uszczegółowienie tej normy znajduje się w § 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. z 2003 r. Nr 164, poz. 1587, dalej: rozporządzenie), w którym nałożono obowiązek określenia linii zabudowy, co nawiązuje do § 7 pkt 8 rozporządzenia ustalającego zawartość rysunku planu. Innymi słowy linie zabudowy są obligatoryjnym elementem planu miejscowego i obowiązkiem organu było ich naniesienie na rysunku planu, skoro jednostka planistyczna, w której znajdują się działki skarżących przewiduje zabudowę. Zasadniczym celem linii zabudowy jest regulacja usytuowania obiektów budowlanych w obrębie terenu, który dopuszcza taką zabudowę. Jest to więc linia regulacyjna (techniczna), porządkująca zabudowę zgodnie z koncepcją przyjętą w konkretnym planie miejscowym. Służy ona określeniu warunków sytuowania zabudowy i zasad zagospodarowania terenu, a tym samym kształtowaniu ładu przestrzennego (vide wyrok NSA z 11 czerwca 2024 r. sygn. akt II OSK 2207/21). Skarżący kasacyjnie natomiast z jednej strony przyznając, że takie linie muszą być wyznaczone w planie, jednocześnie kwestionują ich przebieg podnosząc, że ich wytyczenie uniemożliwi samodzielne zagospodarowanie każdej z działek zgodnie z przeznaczeniem, wynikającym z planu. Jednocześnie ogólnie powołując się na taką okoliczność, nie wykazują konkretnymi argumentami prawnymi, że zabudowa została wykluczona. Przede wszystkim działki w dacie uchwalenia planu stanowiły własność Miasta Warszawy, znajdując się w granicach jednej działki ewidencyjnej. W oparciu o taki stan prawny oraz faktyczny (sąsiadowanie z uciążliwą, mocno obciążoną arterią tj. ciągiem komunikacyjnym ul. [...]) wyznaczono linię zabudowy w nawiązaniu do linii zabudowy przy granicy parku [...]. Organ w odpowiedzi na skargę dokładnie wyjaśnił motywy takiego rozwiązania urbanistycznego i Sąd wojewódzki w pełni podzielił te wywody, przyjmując za własne. Jako uzupełnienie do położenia przy dużej arterii komunikacyjnej oraz rodzaju zabudowy wielorodzinnej i usługowej wyznaczono celem zachowania ekspozycji na tę zabudowę, usytuowanie usług w parterach budynków. Linie zabudowy nie zostały poprowadzone równolegle do granic działek, co jest zrozumiałe zważywszy, że przed podziałem działki nr [...] w celu zasiedzenia, była ona bardziej przybliżona do pasa drogowego ul. [...] i nieco inaczej przebiegały jej granice od tej strony. Wskutek zarejestrowania podziału geodezyjnego wynikającego z mapy załączonej do skargi kasacyjnej, wyznaczona linia zabudowy uległa przesunięciu w stosunku do działki nr [...] i nr [...]. Bezspornie jednak takie linie zabudowy musiały zostać wyznaczone i na dzień uchwalenia planu rys tych linii był optymalny. Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 9 u.p.z.p. w planie określa się obowiązkowo szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy. Ograniczenie, jakiego dopatrują się skarżący kasacyjnie polega na wyłączeniu części ich działek (pomiędzy linią zabudowy, a granicą ewidencyjną tych działek od strony ul. [...]) spod zabudowy w ten sposób, że wyłączona jest zabudowa całej działki. Przywołany przepis umożliwia organowi planistycznemu najdalej idące ograniczenie prawa własności, jakim jest zakaz zabudowy. Tymczasem zabudowa jest dopuszczana zgodnie z planem, gdyż teren jednostki M8 MW/U otrzymał przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną i usługi. Właściciele mogą zatem realizować tego rodzaju zabudowę, jedynie dysponując mniejszą powierzchnią działki, co jedynie powoduje możliwość realizacji inwestycji o mniejszej powierzchni zabudowy, natomiast jej nie wyklucza. Nie jest równoznaczne z zakazem zabudowy. Niezależnie bowiem jak dokładnie linia zabudowy zostałaby wykreślona na rysunku planu, część działki między granicą działki ewidencyjnej, a tą linią zabudowy zawsze jest wyłączona spod zabudowy. Taki jest cel bowiem linii zabudowy. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 pkt 9 u.p.z.p. także okazał się bezzasadny. Mając powyższe na uwadze NSA skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że wskutek zmian podmiotowych pod stronie skarżących kasacyjnie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności.