II OSK 1483/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Gdesz sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2026 r. sygn. akt II SAB/Gl 59/26 w sprawie ze skargi S.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 28 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Gl 59/26, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy: 1. stwierdził, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Śląskiego do wydania decyzji w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy; 3. zasądził od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 500 zł; 4. w pozostałej części skargę oddalił; 5. zasądził od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący w dniu 2 września 2022 r. (data wpływu do organu: 5 września 2022 r.) złożył do Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda") wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W dniu 2 lipca 2025 r. strona wniosła ponaglenie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem organu I instancji. W dalszej kolejności 6 lutego 2026 r. cudzoziemiec wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w dniu 16 lutego 2026 r. do skarżącego wystosowano wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Wyjaśniając powody przedłużonego procedowania nad wnioskiem skarżącego Wojewoda powołał się na następujące okoliczności: ̶ znaczna, stale powiększająca się liczba wpływających do organu wniosków pobytowych, ̶ obowiązujące w Polsce od 14 marca 2020 r. do 30 czerwca 2023 r. stany zagrożenia epidemicznego lub epidemii, ̶ zawieszenie biegu terminów na załatwienie sprawy na podstawie art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r., poz. 337 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy"). Pismem z 8 kwietnia 2026 r. organ poinformował Sąd, że w dniu 8 kwietnia 2026 r. skarżący otrzymał pozytywną decyzję pobytową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazanym na wstępie wyrokiem z 28 kwietnia 2026 r. uwzględnił skargę. Sąd podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie NSA, że nadzwyczajne okoliczności związane z wojną na Ukrainie i kryzysem migracyjnym nie mogły stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy po 30 czerwca 2024 r. Sąd I instancji uznał, że odmowa zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 854; dalej: "ustawa zmieniająca z 2024 r.") w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy, skutkuje tym, że sprawa skarżącego powinna zostać rozpatrzona w terminie wskazanym w art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r., poz. 1079 z późn. zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach"). Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności. Skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy 5 września 2022 r. Nie został on rozpoznany w terminie określonym w art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, który na dzień złożenia skargi (17 lutego 2026 r.) już upłynął. Organ dopuścił się długotrwałej (ponad 3 lata) opieszałości, znacznie przekraczając ustawowy termin załatwienia sprawy. Uwzględniając nawet stanowisko o niezgodność art. 100d ustawy o pomocy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu po 30 czerwca 2024 r., brak rozstrzygnięcia sprawy wyniósł do 8 kwietnia 2026 r. ponad 21 miesięcy. W ocenie Sądu zaniedbanie organu naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy, a bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku). Z uwagi na fakt, że w dniu 8 kwietnia 2026 r. organ rozpoznał sprawę i wydał skarżącemu pozytywną decyzję pobytową, Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu (pkt 1 wyroku). W związku z kwalifikowanym charakterem stwierdzonej bezczynności Sąd uznał za zasadne przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 500 zł (pkt 3 sentencji). Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 4 wyroku). Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Wojewoda, zaskarżając wyrok w części – w zakresie punktów 1, 3 i 5. Sądowi I instancji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: 1. art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy w zw. z w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. i art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 2 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię polegające na uznaniu, że rozwiązania legislacyjne przewidziane w art. 100d ustawy o pomocy przewidujące zawieszenie biegu terminów w postępowaniach o udzielenie zezwoleń pobytowych, w zakresie, w jakim przedłużono je do 30 września 2025 r. (aktualnie do 4 marca 2027 r.), w oczywisty sposób naruszają normy konstytucyjne, gdyż powodują, że cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, a tym samym pozbawiony jest prawa do sądu, podczas gdy wobec art. 100d ust. 2 ustawy o pomocy w okresie zawieszenia biegu terminu na załatwienie sprawy czynności dokonywane przez organ są skuteczne, natomiast art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy wprowadza ograniczenie proporcjonalne do osiągnięcia celu, jakim jest złagodzenie negatywnych skutków dla administracji rządowej sytuacji, w której na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej znajduje się znacząca liczba cudzoziemców – obywateli państw trzecich m.in. w związku z trwającą wojną na Ukrainie, a w rezultacie niezastosowanie art. 100d ust. 1, 2 i 4 ustawy o pomocy i uznanie, że przepisy te nie mogły stanowić podstawy do przedłużeń zawieszenia biegów terminu na załatwienie sprawy dokonywanych po 30 czerwca 2024 r.; 2. art. 188 pkt 1 i 2, art. 184, art. 195 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 7, art. 2 i art. 8 ust. 2 a także art. 31 ust. 3 i art. 37 ust. 2 Konstytucji przez ich wadliwe zastosowanie w sytuacji, gdy sądy administracyjne nie są co do zasady sądami powołanymi do oceny zgodności ustaw z Konstytucją, a w świetle zasady legalizmu sędziowie sądów administracyjnych są związani Konstytucją i ustawami, sądy powinny dążyć do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych, a ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia przepisów Konstytucji, jak również wobec tego, że ograniczenia dotyczące praw cudzoziemców, w tym te dotyczące prawa do sądu, mogą być dalej idące niż ma to miejsce wobec obywateli polskich. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy polegające na uwzględnieniu skargi wskutek niezastosowania regulacji przewidzianych w art. 100d ustawy o pomocy, w sytuacji, gdy skarga powinna zostać oddalona, ponieważ w sprawie nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności; 2. art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1, art. 35 § 1 - § 5, art. 36 § 1 i art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 105 ust. 2 i art. 112a ust. 1 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co skutkowało stwierdzeniem bezczynności organu, podczas gdy na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, to jest skomplikowanym jej charakterem i koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, przez co z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia; 3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1, art. 35 § 1-§ 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu, pomimo, że na gruncie niniejszej sprawy nie upłynął jeszcze termin na załatwienie sprawy, a tym samym nie było podstaw do stwierdzenia bezczynności; 4. art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia w niniejszej sprawie bezczynności organu z rażącym naruszeniem prawa, a także do uznania, by wydłużony okres procedowania wniosku nie był racjonalnie uzasadniony; 5. art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. i art. 65 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i dokonane z przekroczeniem granic uznania sędziowskiego stwierdzenie, że są podstawy do przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, podczas gdy w niniejszej sprawie brak jest ku temu podstaw, gdyż istnieją wątpliwości interpretacyjne co do art. 100d ustawy, a nadto czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, a tym samym brak było podstaw do uwzględnienia skargi na bezczynność, a tym samym przyznania skarżącemu sumy pieniężnej; 6. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na dokonaniu wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, poprzez brak szczegółowego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie uznania, że zaistniały podstawy do przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części co do punktów 1, 3 i 5 i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części co do punktów 1, 3 i 5 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że w zakresie, w jakim kwestionuje ona rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawarte w punkcie 1 wyroku – co do kwalifikacji stwierdzonej bezczynności, zasługuje na uwzględnienie, a w pozostałym zakresie skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2024 r., nie naruszają Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej: "KPP"), jak też art. 6 i 13 EKPCz (tak np. wyroki NSA: z 18 listopada 2024 r., II OSK 926/24; z 21 stycznia 2025 r., II OSK 1123/24; z 27 lutego 2025 r., II OSK 2470/24; dostępne w CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ). Wskazywano, że powołane przepisy ustawy o pomocy nie wyłączają prawa do sądu, ale wprowadzają tylko jego czasowe ograniczenie i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tak: art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy). Ograniczenie to nie było przy tym dowolne, ale uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. Równocześnie w orzecznictwie formułowano zastrzeżenie, że powyższe oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (tak np. wyroki NSA: z 13 kwietnia 2023 r., II OSK 1985/22; z 18 listopada 2024 r., II OSK 926/24; z 21 stycznia 2025 r., II OSK 1123/24; z 20 lutego 2025 r., II OSK 2146/24; z 27 lutego 2025 r., II OSK 2470/24; z 9 kwietnia 2025 r., II OSK 1188/24; CBOSA). Tym samym, ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d ustawy o pomocy. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (tak np. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). I tak w orzecznictwie NSA uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na okres po 30 czerwca 2024 r. nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (tak np. wyroki NSA: z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24; z 3 lipca 2025 r., II OSK 3117/24; z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 3111/24; z 26 sierpnia 2025 r. , II OSK 3109/24; z 19 sierpnia 2025 r., II OSK 379/25; dostępne w CBOSA). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 15 maja 2024 r. nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Oceny zatem bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 5 września 2022 r. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, do czasu wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłość Wojewoda nie przeprowadził żadnych czynności w sprawie zmierzających do zakończenia postępowania i wydania decyzji. Jak wynika z treści odpowiedzi na skargę, dopiero 16 lutego 2026 r. wezwał stronę do osobistego stawiennictwa oraz uzupełnienia braków formalnych. Decyzja została natomiast wydana już w toku postępowania sądowego – w dniu 8 kwietnia 2026 r. W skardze kasacyjnej tych ustaleń faktycznych nie zakwestionowano. Jak już rozważono, niezgodność art. 100d ustawy o pomocy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r. Zatem w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy do tego dnia ewentualna bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku skarżącego podlegała ocenie z uwzględnieniem treści 100d ustawy o pomocy (w brzmieniu obowiązującym do tego dnia) ze wszystkimi tego konsekwencjami omówionymi szczegółowo w dotychczasowym, wskazanym na wstępie orzecznictwie NSA zapadłym w podobnych sprawach. Zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519; dalej: "ustawa o cudzoziemcach") decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niewadliwie Sąd I instancji uznał, że termin załatwienia sprawy określony w art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach został przez organ znacznie przekroczony. W skardze kasacyjnej nie wskazuje się na żadne okoliczności, poza wynikające z art. 100d ustawy o pomocy, które by uzasadniały przyjęcie, że określone okresy nie powinny być wliczane do terminu załatwienia sprawy. Jednocześnie zastrzec należy, że organ nie może skutecznie powoływać się, że rozpoczęcie biegu terminu załatwienia sprawy następuje tylko w przypadkach określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, jeśli wydłużenie terminu rozpoczęcia sprawy wynika z przyczyn leżących po stronie organu, a w tej sprawie – jest wynikiem zaniechania przez organ podjęcia stosownych czynności, jak chociażby wezwania cudzoziemca do osobistego stawiennictwa i uzupełnienia braków formalnych. Sąd I instancji, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, dokonał więc prawidłowej wykładni art. 100d ustawy o pomocy, przyjmując, że w sprawie zachodziła bezczynność organu w rozumieniu art. 149 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny odmiennie niż Sąd I instancji ocenił natomiast kwestię kwalifikacji dostrzeżonej bezczynności. W odniesieniu do tego zagadnienia przypomnieć należy, że ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność lub przewlekłość ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności lub przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2023 r., II OSK 198/22; CBOSA). Ogólnie rzecz ujmując taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (zob. wyroki NSA: z 18 listopada 2024 r., II OSK 718/24; z 7 listopada 2024 r., II GSK 1499/24; z 23 lutego 2023 r., II OSK 1081/22; CBOSA). Zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie akcentuje się również, że sąd administracyjny uwzględniając całość okoliczności indywidualnych sprawy powinien wziąć pod uwagę także występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., II FSK 3614/13; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019, s. 721). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakkolwiek organ znacznie przekroczył termin na załatwienie sprawy administracyjnej, wskazane kryteria oceny nakazywały wziąć pod uwagę znane z urzędu okoliczności dotyczące znacznego obciążenia organu w związku z liczbą wpływających spraw pobytowych, jak też pozostawania Wojewody w przekonaniu o skuteczności przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy do 30 września 2025 r. na podstawie ustawy zmieniającej z 2024 r., a także po tej dacie na podstawie kolejnej nowelizacji. W tej sytuacji zasadne było uchylenie punktu 1 zaskarżonego wyroku i stwierdzenie, że bezczynność Wojewody nie miała rażącego charakteru. Niezależnie od przedstawionej wyżej oceny o braku podstaw do przyjęcia rażącej bezczynności, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Sądu I instancji w zakresie punktu 3 wyroku, tj. w części, w jakiej przyznano skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 500 zł. Zaakacentowania wymaga, że z użytej w art. 149 § 2 p.p.s.a. formuły "może orzec" wynika, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nie zobowiązany do przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej w razie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości. Ustawodawca nie tylko nie wskazał przypadków, w których sąd zobowiązany jest przyznać sumę pieniężną w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a., ale nawet nie wskazał kryteriów, którymi sąd powinien się kierować podejmując decyzję w tej sprawie (określono jedynie maksymalną wysokość kwot, jakie mogą być zasądzone od organu). Mamy tu zatem do czynienia z instytucją opartą na uznaniu sędziowskim (zob. wyroki NSA: z 16 maja 2023 r., II OSK 2043/23; z 12 marca 2025 r., II OSK 2064/24; CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności sprawy uzasadniały potrzebę przyznania skarżącemu sumy pieniężnej w wysokości 500 zł jako rekompensaty za doznane niedogodności w związku z bezczynnością organu. Jak słusznie podnosił skarżący, nieuregulowanie statusu pobytu znacząco utrudnia jego codzienne funkcjonowanie oraz negatywnie wpływa na sytuację ekonomiczną i rozwój zawodowy. Nie można nie wziąć pod uwagę także wyjątkowo długiego okresu opieszałości organu, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki. Zważywszy na datę złożenia wniosku, tj. 5 września 2022 r., Wojewoda do dnia 16 lutego 2026 r. nie zweryfikował nawet spełnienia wymogów formalnych wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł zatem postaw do stwierdzenia, że przy ocenie zasadności zastosowania w tej sprawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji przekroczył margines przysługującego mu uznania. Oceny tej nie niweczy to, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do powiązania zastosowania środka przewidzianego w art. 149 § 2 p.p.s.a. ze stwierdzeniem kwalifikowanej postaci bezczynności organu, bowiem za przyznaniem skarżącemu sumy pieniężnej przemawiały inne argumenty. Niezasadny również okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak szczegółowego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie uznania, że zaistniały podstawy do przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wprawdzie skrótowo, ale dostatecznie jasno wskazuje, jakie motywy kierowały Sądem przy wydaniu rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 wyroku. Sąd I instancji za zasadnością przyznania skarżącemu sumy pieniężnej w orzeczonej wysokości uwzględnił mianowicie te okoliczności, które przesądziły o kwalifikacji stwierdzonej bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Słuszność tego stanowiska nie może być natomiast kwestionowana za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wobec powyższego, uznając, że skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Skargę kasacyjną w pozostałym zakresie oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku). O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że zachodzi przypadek szczególny, o którym mowa w tym przepisie. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.