II OSK 1809/15

Dnia 23 lipca 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1324/14 o odrzuceniu skargi Z. Ł. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1324/14 odrzucił skargę Z. Ł. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że wniesiona przez Z. Ł. skarga z dnia 28 października 2014 r. na ww. decyzję nie była opłacona. W dniu 12 grudnia 2014 r. skarżący został skutecznie wezwany do opłacenia wpisu od skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Termin do wykonania tej czynności upływał mu z dniem 19 grudnia 2014 r., jednakże skarżący w wyznaczonym terminie nie uiścił wpisu od skargi. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że wprawdzie w dniu 20 grudnia 2014 r. (data nadania na poczcie) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, jednak nastąpiło to już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Termin do opłacenia wpisu od skargi jest terminem ustawowym i nie może być przedłużony. Sąd I instancji zauważył, że postanowieniem z dnia 5 stycznia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Poznaniu przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, jednakże powyższe – zdaniem tegoż sądu - nie sanuje uchybienia przez skarżącego terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. W konsekwencji sąd I instancji skargę odrzucił w oparciu o art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej Ppsa). Skargą kasacyjną - działający z urzędu w imieniu Z. Ł. – pełnomocnik zaskarżył ww. postanowienie w całości i zarzucił mu: - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 220 § 3 Ppsa poprzez jego zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi w terminie, pomimo zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości, - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 Ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprecyzyjnym i niezrozumiałym dla skarżącego pouczeniu dot. ewentualnych skutków uchybienia terminowi uiszczenia wpisu sądowego, a także braku jasnego i wyraźnego pouczenia co do możliwości ubiegania się przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy i uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, a przede wszystkim zrozumiałego pouczenia co do terminu złożenia wniosku o prawo pomocy. W związku z tym strona skarżąca wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, 2. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 Ppsa. Nadto wniesiono o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconej do tej pory w całości ani w części, wg norm przepisanych za postępowanie ze skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniesiono, że "skarżący jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, ma ogromne trudności w komunikowaniu się i nie był w stanie we właściwy sposób zrozumieć konsekwencji uchybienia terminowi do uiszczenia przedmiotowego wpisu". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 Ppsa, sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W przypadku braku opłaty przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Zażalenie, skarga, skarga kasacyjna oraz skarga o wznowienie postępowania, od których mimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 Ppsa). Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 12 grudnia 2014 r., a więc termin na dokonanie tej czynności upłynął w dniu 19 grudnia 2014 r. Skarżący w dniu 20 grudnia 2014 r., a więc po upływie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie uiścił wpisu sądowego. Trafnie zauważył sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia okoliczność, że skarżący w dniu 20 grudnia 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dokonał tej czynności z uchybieniem terminu zakreślonego do uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym czynność ta, jako dokonana po terminie, nie mogła odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek, w tym przedmiocie, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (zob. postanowienie NSA z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 81/12, [w:] orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, powołany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu art. 220 § 3 Ppsa poprzez jego zastosowanie polegający na odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi w terminie, pomimo zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości, był niezasadny. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6 Ppsa, należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przy czym określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań (zob. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r., II OZ 28/13, [w:] orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek Sądu wynikający z art. 6 Ppsa nie oznacza bowiem całkowitego zwolnienia strony z konieczności zachowania należytej staranności. Nieznajomość prawa nie zwalnia strony z wymogów wynikających z przepisów prawa, polegających m. in. na dokonywaniu czynności procesowych w terminie. Skarżący wraz z odpisem zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi został pouczony zarówno o skutkach nieuiszczenia wpisu, jak i możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Udzielone wskazówki i pouczenia odnośnie obowiązujących procedur, były wystarczające i celowe dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji ochrony praw skarżącego. Pouczenie zawarte w piśmie z 9 grudnia 2014 r. jest jasne i zrozumiałe dla każdego przeciętnie doświadczonego życiowo człowieka i spełnia wymogi art. 6 Ppsa. W sytuacji, gdy w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zakreślono 7-dniowy termin na dokonanie tej czynności pod rygorem odrzucenia skargi, nie było potrzeby informowania strony o konieczności złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie do uiszczenia wpisu sądowego. Przy tak sformułowanym wezwaniu oczywistym jest, że skuteczne dokonanie czynności zwalniającej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi (złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy), mogło nastąpić jedynie w terminie przewidzianym dla realizacji tego obowiązku. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że powołany przez sąd I instancji art. 220 § 3 Ppsa został podany prawidłowo, ale przywołano nieaktualny dziennik ustaw - z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 zamiast z 2012 r., poz. 270 ze zm. Jednakże stanowiący podstawę prawną zaskarżonego postanowienia przepis prawa był aktualny zarówno w momencie obowiązywania aktu z 2002 r. jaki i z 2012 r. i powyższe działanie sądu I instancji nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 Ppsa, postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł przy tym o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 Ppsa. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest przez WSA w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 Ppsa.