II OSK 1969/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Łódzkiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 12/24 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 10 listopada 2023 r. nr SO-II.6233.7.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 maja 2024 r., III SA/Łd 12/24, w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Wojewody Łódzkiego (dalej "Wojewoda") z dnia 10 listopada 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości, uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją Wojewoda uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Z. z 18 września 2023 r. o odmowie zmiany nazwiska A. T. na nazwisko K. i umorzył postępowanie I instancji w całości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. T. zaskarżyła tę decyzję w całości wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonym wyrokiem WSA w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że organ II instancji przedwcześnie uznał, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na niewykazanie przez skarżącą posiadania obywatelstwa polskiego. Decyzją z 20 września 2017 r. Wojewoda potwierdził, że A. K. (według paszportu amerykańskiego A. K.), córka T. i L. z domu G., posiada obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (j.t.Dz.U.2017.1462). Okoliczność, że skarżąca w odwołaniu wskazała, że nie posiada "polskiego dowodu osobistego ani ważnego polskiego paszportu" nie dowodzi jeszcze, że skarżąca nie posiada obywatelstwa polskiego. W opinii Sądu, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że dokumentami potwierdzającymi tożsamość i polskie obywatelstwo są wyłącznie dowód osobisty (art. 4 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych) lub paszport (art. 3 ustawy o dokumentach paszportowych) nie jest prawidłowe, a wydanie dowodu osobistego czy paszportu nie stanowi aktu prawotwórczego. Oznacza to jedynie, że przy braku innych dowodów przeciwnych osoba legitymująca się takim dokumentem może być uważana za obywatela polskiego. Zdaniem Sądu, dokumentem potwierdzającym obywatelstwo polskie, który nie jest dokumentem tożsamości, jest również wydana na podstawie ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim decyzja potwierdzająca obywatelstwo polskie. Skarżąca taką decyzję przedłożyła i wydał ją 20 września 2017 r. właśnie organ II instancji, tj. Wojewoda Łódzki. Dokumenty, które stanowiły podstawę jej wydania, powinny być zatem w posiadaniu organu II instancji. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ II instancji nie ustalił, czy skarżąca utraciła obywatelstwo polskie po wydaniu decyzji z 20 września 2017 r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera w tym zakresie żadnych rozważań. W ocenie Sądu, jeżeli organ II instancji powziął wątpliwości co do faktu posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego, to winien był przed wydaniem zaskarżonej decyzji z urzędu kwestię tę wyjaśnić tym bardziej, że wydał przedłożoną przez skarżącą decyzję z 20 września 2017 r. potwierdzającą posiadanie przez nią obywatelstwa polskiego. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł Wojewoda, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.: a) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (j.t.Dz.U.2021.1988) w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U.2024.572 ze zm.; dalej kpa), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie został wykazany brak legitymacji skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o zmianę nazwiska, b) art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 kpa w zw. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska w zw. z art. 28 kpa, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania, c) art. 55 ustawy o obywatelstwie polskim, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ odwoławczy jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w postępowaniu o zmianę nazwiska na podstawie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim, d) art. 20 § 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t.Dz.U.2023.1378) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ mógł zweryfikować czy skarżąca posiada obywatelstwo polskie w rejestrze stanu cywilnego, podczas gdy co prawda ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego oraz przepisy wykonawcze do niej wprowadzają obowiązek zamieszczanie tzw. danych przy akcie (których sam akt nie zawiera), w tym też obywatelstwa, ale dotyczy to aktów sporządzonych po dniu wejścia w życie ww. ustawy, tj. po 1 marca 2015 r., a dodatkowo dane te wprowadzane są na podstawie oświadczenia osoby zgłaszającej, e) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2024.935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynikającej z przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności błędnym przyjęciu, że nie został wykazany brak legitymacji skarżącej do wystąpienia z wnioskiem co doprowadziło do uwzględniania skargi, f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, przez błędną interpretację przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów, albowiem w niniejszej sprawie - wbrew stanowisku Sądu I instancji - nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego, ani też inne naruszenie przepisów postępowania, w zakresie w jakim organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie I instancji w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, NSA nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że okoliczność, iż skarżąca w I instancji nie posiada "polskiego dowodu osobistego ani ważnego polskiego paszportu" nie dowodzi, że nie posiada ona obywatelstwa polskiego, a stwierdzenie, że dokumentami potwierdzającymi tożsamość i polskie obywatelstwo są wyłącznie dowód osobisty lub paszport nie jest prawidłowe. WSA trafnie zaznaczył, że wydanie dowodu osobistego czy paszportu nie stanowi aktu prawotwórczego i oznacza jedynie, że przy braku innych dowodów przeciwnych osoba legitymująca się takim dokumentem może być uważana za obywatela polskiego. Sąd I instancji prawidłowo też wskazał, że dokumentem potwierdzającym obywatelstwo polskie, który nie jest dokumentem tożsamości, jest wydana na podstawie ustawy o obywatelstwie polskim decyzja potwierdzająca obywatelstwo polskie, przy czym skarżąca w I instancji taką decyzję przedłożyła i wydał ją 20 września 2017 r. właśnie organ II instancji. WSA słusznie przy tym zaznaczył, że z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, Wojewoda jest organem właściwym do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Skoro Wojewoda wcześniej potwierdził, że skarżąca ma obywatelstwo polskie i w jego gestii było rozstrzygnięcie tej kwestii, to domaganie się przez ten organ dowodu osobistego lub paszportu nie było w tych okolicznościach zasadne. Jak trafnie zaznaczył Sąd I instancji, Wojewoda nie ustalił, że skarżąca w I instancji utraciła obywatelstwo polskie po wydaniu decyzji z 20 września 2017 r., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera w tym zakresie żadnych rozważań. Zauważyć przy tym wypada, że stosownie do art. 7 kpa organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodzić się więc należy z WSA, iż jeżeli organ II instancji powziął wątpliwości co do faktu posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego, to winien był przed wydaniem zaskarżonej decyzji sam z urzędu kwestię tę wyjaśnić. Mając na względzie powyższe za pozbawione usprawiedliwionych podstaw uznać należy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Wbrew wywodom skarżącego kasacyjnie organu, Sąd I instancji dokonał właściwej wykładni wskazywanych w skardze kasacyjnej przepisów i prawidłowo je zastosował w realiach rozpoznawanej sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.