II OSK 2274/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku H. M. o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stankowskiego od orzekania w sprawie ze skargi H.M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II OSK 1573/21 wydanym w sprawie ze skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 971/19 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lutego 2019 r. znak DOA.7110.429.2018.AFI w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stankowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II OSK 2274/24.

Pismem z dnia 10 września 2024 r. H. M. (dalej "skarżąca") wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1573/21 wydanym w sprawie ze skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 971/19 w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lutego 2019 r. znak DOA.7110.429.2018.AFI w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2024 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawę ze skargi skarżącej o wznowienie postępowania sądowego. Jako skład orzekający wylosowani zostali: sędzia NSA Robert Sawuła, jako przewodniczący i sprawozdawca, sędzia NSA Tomasz Bąkowski oraz sędzia NSA Jerzy Stankowski. W dniu 18 marca 2025 r. skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stankowskiego od rozpoznania skargi o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że "istnieją okoliczności faktyczne wywołujące pewność co do braku bezstronności orzekania sędziego" w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącej sędzia był stronniczy orzekając w innej sprawie (sygn. akt II OSK 195/24), potraktował ją przedmiotowo, wydał wyrok bez udziału skarżącej na posiedzeniu niejawnym. W ocenie skarżącej w tej sprawie istnieje duże prawdopodobieństwo, że sędzia również potraktuje ją przedmiotowo i będzie posiadał negatywne do niej nastawienie. W dniu 19 marca 2025 r. sędzia NSA Jerzy Stankowski złożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją tego rodzaju okoliczności, które stosownie do art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej P.p.s.a.) skutkują obowiązkiem wyłączenia go od orzekania w niniejszej sprawie. Oświadczył ponadto, że nie istnieje inna okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi procesową gwarancję bezstronności sądu w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02 (OTK-A 2004 Nr 7, poz. 67). Przepisy ustawy normującej postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej (P.p.s.a.) różnicują zasady wyłączania sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Jest to związane z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (nieważność postępowania sądowoadministracyjnego). Na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w danej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stankowskiego nie wskazała okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą jego wyłączenie od orzekania w sprawie. Sam zarzut braku bezstronności, oparty na subiektywnym przekonaniu skarżącej, że sędzia NSA Jerzy Stankowski w innej sprawie, tj. o sygn. akt II OSK 195/24 był stronniczy i posiadał negatywne nastawienie do skarżącej oraz wydał, zdaniem skarżącej, niezgodny z prawem wyrok, nie jest wystarczający do wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. Argumentacja wniosku nie wskazuje na istnienie po stronie sędziego okoliczności, które w sposób obiektywny budzą wątpliwości co do jego bezstronności podczas orzekania w tej konkretnej sprawie. Dla uznania zasadności wniosku nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź przekonanie o braku bezstronności sędziego. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącej dla niej niekorzystny oraz, że wydaje odmienne od jej oczekiwań rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Podkreślić należy, że dla kwestionowania określonych poglądów prawnych wyrażanych w toku sądowej kontroli działalności administracji publicznej przez poszczególne składy sądów administracyjnych właściwa jest kontrola instancyjna, a nie instytucja wyłączenia sędziego. Stwierdzić przyjdzie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że sędzia brał udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych i ustawowych (w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji) zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby nie tylko naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej, ale w istocie prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z charakteru sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3125/18, LEX nr 3403882). Podkreślić nadto trzeba, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może więc być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienia NSA: z 8 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 128/09 oraz z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 220/13, publ.: CBOSA). Wskazać również należy, że sędzia NSA Jerzy Stankowski złożył, stosownie do treści art. 18 i 19 P.p.s.a., oświadczenie, w którym jednoznacznie stwierdził, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienia NSA z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 i z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, 17 września 2024 r., sygn. akt II OSK 2615/21, 14 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1917/24; publ.: CBOSA ). W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wyłączenia sędziego NSA Jerzego Stankowskiego i z tych powodów, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 18 i 19 i art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.