II OSK 232/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Anna Klotz (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1048/23 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 lutego 2023 r. znak: KOC/7402/Ar/21 w przedmiocie udostępnienia akt postępowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. VII SA/Wa 1048/23 oddalił skargę [...] sp. j. w Z.na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 lutego 2023 r. nr KOC/7402/Ar/21 w przedmiocie udostępnienia akt postępowania. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, [...] sp. j. w Z. (dalej jako: "skarżąca kasacyjnie"), kwestionując wyrok w całości zarzuciła mu: A. naruszenie 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. oraz art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegającym na oddaleniu skargi przy jednoczesnym niewłaściwym uwzględnieniu okoliczności faktycznej, że w dniu 25 stycznia 2023 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zapadł wyrok w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt I SA/Wa 1393/21, na podstawie którego decyzja Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021r. o nr KR II R 44/19 stwierdzająca nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2012 r. o nr 64/GK/DW/2012 została uchylona, a tym samym zgodnie z brzmieniem art. 152 § 1 p.p.s.a. nie wywołuje ona aktualnie skutków prawnych, B. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 3 ust. 3, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2021 r. poz. 795, dalej jako "Ustawa o Komisji") w zw. z art. 152 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że skutki decyzji Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021 r. o nr KR II R 44/19 stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2012 r. o nr 64/GK/DW/2012 zostały wstrzymane na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. I SA/Wa 1393/21, a tym samym ww. decyzja Komisji nie spowodowała utraty przez skarżącą kasacyjnie prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] , co z kolei prowadzi do uznania, że skarżąca posiada przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, C. naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r. poz. 1984, dalej jako "u.k.w.h.") w zw. z art. 8 u.k.w.h. oraz art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550, dalej jako "k.p.c") poprzez oddalenie skargi, pomimo że domniemanie z art. 3 ust. 2 u.k.w.h. w zakresie nie istnienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zostało skutecznie obalone, dokonany nieprawomocny wpis nie wiązał Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz organów administracyjnych orzekających w sprawie, a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych na skutek ujawnionych wzmianek została wyłączona, co oznaczało, że brak jest podstaw dla uznania, że skarżącej kasacyjnie nie przysługuje prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] , a tym samym, że stan wpisów w księdze wieczystej nieruchomości pozbawia skarżącą kasacyjnie przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu, D. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) - c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi Skarżącej kasacyjnie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien stwierdzić naruszenia podniesionych przez skarżącą kasacyjnie przepisów prawa, a dalej winien był uchylić postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, czego nie zrobił błędnie uznając, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 – dalej jako "p.p.s.a.") wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji należało zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez [...] sp. z o.o. sp. j. z siedzibą w Z. nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania – tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jak wywodziła skarżąca kasacyjnie, Sąd I instancji w kwestionowanym wyroku w niewłaściwy sposób uwzględnił to, że w dniu 25 stycznia 2023 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zapadł wyrok w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt I SA/Wa 1393/21, na podstawie którego została uchylona decyzja Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021r. o nr KR II R 44/19, stwierdzająca nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2012 r. o nr 64/GK/DW/2012. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z przywołanym wyżej przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy nie wiadomo, jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia, jeżeli strona, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, tego zażąda (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., II OSK 1620/10; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2024 r., III OSK 2718/23). Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, dlaczego nie stwierdził czy stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, czy też przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., II OSK 1985/09). Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej kasacyjnie, należało rozważyć, czy przywołany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1393/21 miał wpływ na wyrok wydany w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji. Tylko bowiem brak odniesienia się do istotnych zarzutów i argumentów strony skarżącej mógłby stanowić uchybienie skutkujące koniecznością uchylenia tego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2025 r., II GSK 1073/22). W ocenie NSA przywołany przez skarżącą kasacyjnie wyrok WSA w Warszawie nie miał istotnego wpływu na rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji. Podkreślić należy bowiem, że (o czym wspomina sama skarżąca kasacyjnie) przywołany wyrok w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1393/21 nie jest prawomocny i została wniesiona od niego skarga kasacyjne do NSA. Tym samym kwestia nieważności decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr KR II R 44/19 nie została jeszcze prawomocnie przesądzona. Za niezasadny należało uznać również zarzut skarżącej kasacyjnie, dotyczący naruszenia przez WSA art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 3, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa w zw. z art. 152 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuznanie, że wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. I SA/Wa 1393/21 wstrzymuje skutki decyzji Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021r. i w związku z tym skarżąca kasacyjnie posiada przymiot strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym lokalizacji inwestycji celu publicznego. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, wspomniany wyrok WSA w Warszawie nie mógł mieć wpływu na ocenę Sądu I instancji w zakresie posiadania przez skarżącą kasacyjnie statusu strony we wspomnianym postępowaniu . Jak zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, z księgi wieczystej, prowadzonej dla dz. nr [...] na dzień 30 maja 2022 r. wynikało, że jedynym właścicielem nieruchomości jest [...] (brak jest użytkownika wieczystego). Do czasu orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie wpis ten nie został zmieniony. Powyższa okoliczność przesądzała o słuszności zaskarżonego wyroku wydanego w przedmiotowej sprawie przez WSA. Z uwagi na brak podstaw do uznania, że skarżąca kasacyjnie jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, nie miała ona statusu strony postępowania, dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego, polegającej na budowie boiska wielofunkcyjnego z budynkiem sanitarno-szatniowym na dz. nr ewid. [...] z obrębu [...] dzielnicy [...]. Tym samym nie była też uprawniona do żądania udostępnienia jej akt postępowania znak UD-XVII-WAiB-U.6733.14.2021.JBR, w sprawie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na budowie boiska wielofunkcyjnego z budynkiem sanitarno-szatniowym. Jak wynika bowiem z art. 73 § 1 k.p.a. możliwość przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek przysługuje jedynie stronie postępowania. Strona może też żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 k.p.a.). Przy ustaleniu posiadania statusu strony przez podmiot występujący z żądaniem o którym mowa w art. 73 k.p.a., należy odwołać się do art. 28 k.p.a., w świetle którego stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Biorąc pod uwagę zaś, że postępowanie, którego dotyczy wniosek skarżącej kasacyjnie, dotyczy ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego, odwołać się należało również do art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, stosownie do którego stronami postępowania w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego są przede wszystkim właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości, na których będzie lokalizowana inwestycja celu publicznego. Stronami tego postępowania mogą być również inni właściciele i użytkownicy wieczyści działek sąsiednich do nieruchomości objętej planowaną inwestycją oraz, w zależności od okoliczności, właściciele i użytkownicy wieczyści działek nie sąsiadujących bezpośrednio z terenem planowanej inwestycji. O interesie prawnym tych ostatnich przesądza jednak, co do zasady, zasięg oddziaływania danej inwestycji na nieruchomości sąsiednie oraz stopień jej uciążliwości dla tych nieruchomości. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że status strony w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego jest ściśle powiązany z legitymowaniem się prawem własności lub prawem użytkowania nieruchomości znajdującej się w obszarze oddziaływania planowanej inwestycji. W przypadku braku tego rodzaju praw, po stronie podmiotów wykazujących wolę uczestnictwa w postępowaniu zachodzi zatem jedynie interes faktyczny, który, nie jest tożsamy z interesem prawnym, będącym warunkiem koniecznym do uznania za stronę postępowania (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 613/24, CBOSA). Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie nie doszło również do obalenia domniemania rękojmi wiary ksiąg publicznych i tym samym naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 i art. 8 u.k.w.h. oraz art. 365 § 1 k.c. poprzez oddalenie skargi. Skarżąca kasacyjnie błędnie wywodziła, że z uwagi na to, że wpis do księgi wieczystej jest nieprawomocny wspomniane domniemanie nie istnieje. Jak wynika ze skargi kasacyjnej, orzeczenie referendarza w zakresie wspomnianego wpisu zostało zakwestionowane przez stronę skarżącą. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2022 r. Sąd wieczystoksięgowy utrzymał w mocy wpis do księgi wieczystej, a skarżąca kasacyjnie w dniu 14 marca 2022 r. wniosła apelację, która czeka na rozpoznanie przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. XXVII Ca 1081/22. Odnosząc się do powyższego zwrócić uwagę należy, że w świetle art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wykładnia literalna powyższego przepisu wskazuje zatem, że przepis ten znajduje zastosowanie do praw ujawnionych w księdze wieczystej bez względu na to, czy wpis danego prawa jest prawomocny. Do momentu usunięcia wpisu w księdze wieczystej lub obalenia w inny sposób domniemania rękojmi wiary ksiąg publicznych należało przyjąć, że jedynym właścicielem nieruchomości o nr [...] z obrębu [...], położonej w W., jest [...], a strona skarżąca kasacyjnie nie jest użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Tak też wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 2869/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej tej samej strony skarżącej kasacyjnie - [...] sp. z o.o. sp. j z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1140/24 w sprawie ze skargi wyżej wskazanej spółki na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 15 marca 2024 r. nr 477/OPO/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W sprawie tej skarżąca kasacyjne powoływała się na te same okoliczności co w niniejsze sprawie, próbując dowieść, że doszło do obalenia domniemania rękojmi wiary księgi wieczystej i że jako użytkownik wieczysty nieruchomości o tym samym nr ewid. [...] co w niniejszej sprawie posiada status strony we wskazanym wyżej postępowaniu. Przywołała mianowicie wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. I SA/Wa 1393/21 uchylający decyzję Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2021r. o nr KR II R 44/19, stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 2 lutego 2012 r. o nr 64/GK/DW/2012. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutów strony skarżącej kasacyjnie, wywiódł we wskazanym wyroku, że: "decyzja uchylona przez wojewódzki sądy administracyjny nie wywołuje skutków prawnych, jednakże nie oznacza to, że decyzja taka wywołuje skutek w postaci obalenia domniemania wynikającego z ww. przepisu (tj. art. 3 ust. 1 i 2) ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Domniemanie to przestaje obowiązywać dopiero po zmianie wpisu w Księdze Wieczystej. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca." Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela tę argumentację. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.