II OSK 2394/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Jan Szuma Protokolant asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Muzeum [...] w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 2490/21 w sprawie ze skargi Muzeum [...] w W. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 października 2021 r. nr 436/OPON/2021 w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz Muzeum [...] w W. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2490/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Muzeum [...] w W. (dalej: "skarżący") na postanowienie Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda" bądź "organ odwoławczy") z dnia 8 października 2021 r., nr 436/OPON/2021 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie o pozwolenie na budowę. Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy. Decyzją z dnia 31 stycznia 2018 r., nr 35/ŚRD/2018 Prezydent [...] (dalej: "Prezydent" bądź "organ pierwszej instancji") zatwierdził projekt budowlany i udzielił Muzeum [...] oraz Teatrowi [...] pozwolenia na budowę budynku Muzeum [...] oraz Teatru [...] wraz z zagospodarowaniem terenu i infrastrukturą techniczną na działkach nr [...], [...] (część) i [...] (część) z obrębu [...] przy [...] w W. Pismem z dnia 8 marca 2018 r. W. sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej: "spółka" bądź "uczestnik postępowania") wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego powyższą decyzją Prezydenta. Jako podstawę wznowienia podała art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm.; dalej: "K.p.a.") twierdząc, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Interes prawny uzasadniła bezpośrednim sąsiedztwem inwestycji w stosunku do działki nr [...], której jest właścicielem oraz ustanoweniem służebności gruntowej dla każdoczesnego właściciela tej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2018 r. nr 337/ŚRD/2018 Prezydent odmówił wznowienia postępowania. Spółka wniosła zażalenie na to postanowienie do Wojewody, który postanowieniem z dnia 28 września 2018 r., nr 541/1/2018 uchylił je w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższe postanowienie Wojewody, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2742/18 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyjaśnił zasady wznowienia postępowania zaznaczając, że odmowa wznowienia postępowania może nastąpić z przyczyn formalnych, a nie merytorycznych (art. 149 § 2 i 3 K.p.a.). Wskazał, że w skład przesłanki formalnej dopuszczalności wniosku o wznowienie wlicza się również interes prawny składającego wniosek, przy czym nie dotyczy to przypadku, gdy wniosek oparto na przesłance, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Odwołując się do orzecznictwa podkreślił, że niedopuszczalne jest, by w fazie wstępnej organ był uprawniony do rozstrzygnięcia, czy zapatrywanie wnioskodawcy, iż nie uczestniczył w postępowaniu bez swojej winy, chociaż przysługiwał mu interes prawny, było uzasadnione. Kwestia ta jest bowiem przedmiotem ustaleń i oceny w postępowaniu prowadzonym po wydaniu postanowienia określonym w art. 149 § 2 K.p.a. Stwierdzenie w kolejnej fazie postępowania, że z wnioskiem wystąpił podmiot niebędący w rzeczywistości stroną skutkuje odmową uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a.). W tym kontekście Sąd doszedł do wniosku, że skoro wniosek o wznowienie postępowania spółka opierała na przesłance wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to niedopuszczalne było wydanie postanowienia, którego treścią była odmowa wznowienia postępowania uzasadniona nieposiadaniem przez nią przymiotu strony w sprawie dotyczącej pozwolenia na budowę planowanej inwestycji. Kwestia interesu prawnego przysługującego spółce w tejże sprawie ma wymiar materialny, a zatem mogła zostać oceniona przez organ wyłącznie w kolejnej fazie postępowania, a więc po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 K.p.a.). Niedopuszczalne było zatem szczegółowe odniesienie się do powyższego problemu i przesądzenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że spółka (będąca właścicielem działki nr [...]), nie jest stroną postępowania o pozwolenie na budowę, gdyż jej nieruchomość nie pozostaje w obszarze oddziaływania inwestycji. Z tych względów Sąd zgodził się z oceną Wojewody, iż także kwestie dotyczące służebności gruntowej powinny zostać zbadane po wznowieniu postępowania. Jednocześnie stwierdził, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie znajduje uzasadnienia stanowisko interpretacyjne, według którego w przypadku oczywistego braku legitymacji wnioskodawcy dopuszcza odmowę wznowienia postępowania. Wskazał, że zagadnienie posiadania przez spółkę interesu prawnego w postępowaniu, którego przedmiotem jest pozwolenie na budowę, powinno być rozważane z uwzględnieniem art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r. poz. 1202, ze zm.; dalej: "p.b."), co oznacza, że organ powinien ustalić, czy nieruchomość spółki pozostaje w obszarze oddziaływania przedmiotowej inwestycji. Pismem z dnia 12 lipca 2021 r. spółka uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania. Postanowieniem z dnia 2 września 2021 r., nr 450/ŚRD/2021 Prezydent ponownie odmówił wznowienia postępowania. Tym razem stwierdził, że spółka nie może być uznana za stronę postępowania o pozwolenie na budowę, ponieważ nie jest właścicielem działki nr [...], jest nim obecnie Miasto [...]. Odwołując się do orzecznictwa zaznaczył, że powołanie jako podstawy wznowienia art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. nie wyklucza odmowy wznowienia w przypadkach jasnych i oczywistych, niewymagających prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co zachodzi w tej sprawie. Rozpoznając zażalenie na to rozstrzygnięcie, wniesione przez spółkę, Wojewoda postanowieniem z dnia 8 października 2021 r., nr 436/OPON/2021, na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 123 i art. 144 K.p.a., uchylił postanowienie Prezydenta i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza art. 149 § 3 K.p.a., ponieważ ocena merytoryczna interesu prawnego spółki, powołującej się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., nastąpiła na wstępnym etapie postępowania, który ma charakter formalny, a więc przed wszczęciem postępowania wznowieniowego i bez zapewnienia spółce czynnego w nim udziału. Skarżący wniósł skargę na postanowienie Wojewody z dnia 8 października 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji przypomniał zasady wznowienia postępowania administracyjnego, a także podzielił ustalenia dokonane przez Wojewodę oraz rozważania prawne przedstawione w wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2742/18 w kontekście oceny zasad procedowania z wnioskiem spółki o wznowienie postępowania zakończonego decyzją o pozwoleniu na budowę przyjmując je za własne. Nie przesądzając o tym, czy spółka ma przymiot strony czy też nie, podkreślił, że weryfikacja jej twierdzeń w tym zakresie powinna nastąpić w drugiej fazie postępowania wznowieniowego, a więc po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 K.p.a.). Wskazując na treść art. 153 w związku z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") stwierdził, że Wojewoda prawidłowo uchylił postanowienie Prezydenta z 2 września 2021 r., skoro rozstrzygnięcie to w oczywisty sposób nie uwzględniało oceny prawnej, wyrażonej w powołanym wyżej wyroku, z którym organy administracji oraz sąd rozpoznający sprawę są związane. Odmienna ocena prawna okoliczności ustalonych w toku zakończonych postępowań jest niedopuszczalna. Sąd wskazał, że z uwagi na związanie powyższym wyrokiem okoliczności podnoszone przez skarżącego, w tym odnoszące się do orzeczeń i innych rozstrzygnięć, podlegają ocenie przez organ po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego. Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielając stanowisko Wojewody, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zastępowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2742/18, która skutkuje koniecznością oddalenia skargi, w sytuacji gdy ocena prawna w powyższym wyroku została wyrażona i zastosowana w odniesieniu do innych okoliczności faktycznych (oceniane w tym wyroku postanowienie zawierało wskazanie odmiennej przyczyny odmowy wznowienia postępowania), co winno prowadzić do wniosku o braku związania w przedmiotowej sprawie oceną prawną oraz rozpoznania skargi w pełnym zakresie; 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i 4 K.p.a., art. 7 K.p.a. i 107 § 3 K.p.a. przez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów K.p.a., gdyż organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący i wszechstronny stanu faktycznego sprawy, albowiem pominął znane Wojewodzie i Prezydentowi z urzędu rozstrzygnięcia administracyjne, w świetle których w dacie wydania decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania, wnioskodawcy nie przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości, z którego wywodził on swój przymiot strony postępowania; opisane naruszenie przepisów postępowania winno skutkować uchyleniem postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; 3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 149 § 1, 2 i 3 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. przez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów K.p.a., ponieważ Wojewoda przyjął, że organ pierwszej instancji jest zobowiązany do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania i zbadania przymiotu strony wnioskodawcy dopiero w toku wznowionego postępowania, w sytuacji gdy brak przymiotu strony był w niniejszej sprawie oczywisty, co uprawniało organ pierwszej instancji do odmowy wznowienia postępowania; organom obu instancji znane były bowiem z urzędu, jak również wynikały wprost z dokumentów urzędowych, przepisów prawa miejscowego oraz orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawach, w których organ pierwszej instancji był stroną następujące okoliczności: a) wnioskodawca nie jest właścicielem działki nr [...], zaś skutki prawnorzeczowe należy uwzględnić w ramach prowadzonego postępowania; b) działka nr [...] nie była działką budowlaną na skutek postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zatem realizacja inwestycji objętej pozwoleniem na budowę nie naruszała w żaden sposób możliwości zabudowy i wykorzystania działki [...] w sposób inny niż ograniczenia płynące wprost z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; opisane naruszenie przepisów postępowania winno skutkować uchyleniem postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; 4) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 149 § 1, 2 i 3 K.p.a. w związku z art. 12 § 1 i 2 K.p.a. w związku z art. 146 § 2 K.p.a. przez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów K.p.a., ponieważ Wojewoda niezasadnie uznał za niedopuszczalną odmowę wznowienia postępowania i nakazał organowi pierwszej instancji wznowienie postępowania, które nie może doprowadzić do skutku pożądanego przez wnioskodawcę (uchylenia pozwolenia na budowę), co dodatkowo narusza zasadę szybkości i prostoty postępowania; opisane naruszenie przepisów postępowania winno skutkować uchyleniem postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; 5) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 i 2 K.p.a. przez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionego przepisu K.p.a., ponieważ Wojewoda odstąpił bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw i wprowadził labilność orzeczniczą, gdyż rozstrzygnął przedmiotową sprawę w sposób zgoła odmienny niż tożsamą sprawę zakończoną postanowieniem z 8 lipca 2021 r., nr 293/OPON/2021 (sposób procedowania Wojewody został uznany za legalny przez WSA w Warszawie, który wyrokiem z 19 listopada 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1695/21 oddalił skargę); opisane naruszenie przepisu postępowania winno skutkować uchyleniem postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o zwrocie od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik rozwinął argumentację mającą przemawiać za zasadnością zgłoszonych zarzutów. Spółka domagała się oddalenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie można się zgodzić z wszystkimi twierdzeniami w niej zawartymi. Trafny okazał się zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się, że dla organu administracji publicznej ponownie rozpatrującego sprawę, jak również każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak też ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadmini-stracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego (por. wyrok NSA z 10 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 541/14). Istota poruszanego w tej sprawie zagadnienia dotyczy jednak granic powyższego związania. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, jednakże chodzi w tym przypadku tylko o taką wypowiedź sądu, która została przedstawiona w sprawie dotyczącej stosunku prawnego tożsamego do obecnie rozpatrywanego (por. wyroki NSA z: 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2073/13; 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1889/14). Wymaga podkreślenia, że związanie w sprawie oznacza takie związanie, w której elementy stanu faktycznego i prawnego pozostają niezmienne. Utrata mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu nastąpi bowiem tylko w sytuacji zmiany stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (co spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny), zmiany stanu faktycznego (gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd), a także w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (zob. wyroki NSA z: 16 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 550/11; 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21; 4 grudnia 2024 r., sygn. II OSK 550/22). Wówczas będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada wyrażona w art. 153 P.p.s.a. nie będzie miała zastosowania. Trafnie wskazuje wnoszący skargę kasacyjną, że organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę dostosował się do oceny prawnej i wskazań co do pożądanego kierunku działań, jakie należy podjąć, zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2742/18 prawidłowo dostrzegając, że w sprawie zaszła podmiotowa przesłanka niedopuszczalności wznowienia postępowania. Doszło bowiem do istotnej zmiany stanu faktycznego oraz prawnego w zakresie tytułu prawnego do działki nr [...], czyniąc nieaktualnymi wskazania sądu co do procedowania z wnioskiem spółki o wznowienie postępowania już po wznowieniu postępowania. Elementem oceny prawnej było również stwierdzenie, że odmowa wznowienia postępowania jest dopuszczalna w razie oczywistego braku przymiotu strony wnioskującego o wznowienie. Wytknąć jednak należy organowi pierwszej instancji, że szerzej nie uzasadnił swojego stanowiska o oczywistym braku interesu prawnego po stronie spółki, poprzestając na ogólnym stwierdzeniu, że nie jest już właścicielem działki nr [...] i dlatego "nie ulega wątpliwości, że wniosek składa podmiot niebędący stroną". Porządkując zatem stan sprawy należy wyjaśnić, że decyzją z dnia 24 lutego 2016 r., nr 121/GM/2016 Starosta [...] (dalej: "Starosta"), na podstawie art. 112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm. dalej: "u.g.n."), orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 386 m2, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], będącej własnością M. sp. z o. o. z siedzibą w W. wskazując, że wywłaszczenie następuje na rzecz Miasta [...] z przeznaczeniem na budowę Muzeum [...] w W. (pkt 1), przy czym zastrzegł, że przejęcie własności tej nieruchomości nastąpi z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt 2), określił następnie odszkodowanie za wywłaszczenie w wysokości 3 902 460,00 zł (pkt 3) i zobowiązał Miasto [...] do zapłaty tej kwoty jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu (pkt 4). W dniu 3 marca 2016 r. spółka poinformowała Starostę o nabyciu od M. sp. z o. o. w dniu 19 lutego 2016 r. własności działki nr [...]. Wpis zmiany właściciela tej nieruchomości w księdze wieczystej dokonano 8 marca 2016 r. Ponadto spółka wniosła odwołanie od decyzji Starosty do Wojewody, który decyzją z dnia 2 listopada 2016 r., nr 4440/2016 uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 3293/16, w wyniku skarg spółki i Miasta [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, że nie zachodzi w sprawie konieczność przeprowadzenia od początku całego postępowania wywłaszczeniowego z udziałem spółki, która nabyła własność działki nr [...] w trakcie postępowania wywłaszczeniowego. Rozpoznając sprawę ponownie oraz kierując się wskazaniami sądu co do dalszego postępowania Wojewoda decyzją z dnia 5 stycznia 2018 r., nr 44/2018 uchylił pkt 3 decyzji Starosty i ustalił na rzecz spółki odszkodowanie za wywłaszczenie w wysokości 3 424 206,00 zł (w związku z utratą ważności operatu szacunkowego), a w pozostałym zakresie, tj. w części orzekającej o wywłaszczeniu działki nr [...], utrzymał decyzję Starosty z 24 lutego 2016 r. w mocy. W wyniku rozpoznania skargi, złożonej przez spółkę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 835/18 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Starosty w zakresie rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za wywłaszczenie (pkt 3 i 4 decyzji) oraz oddalił skargę spółki w części dotyczącej wywłaszczenia i przejęcia własności działki nr [...] przez Miasto [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4298/18 oddalił skargi kasacyjne wywiedzione przez spółkę oraz Miasto [...] od wyroku z 6 lipca 2018 r. Należy także wskazać, że decyzją Starosty z dnia 15 grudnia 2020 r., nr 966/GM/2020 odmówiono spółce zwrotu działki nr [...] (decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Wojewody z dnia 6 maja 2021 r., nr 1360/2021). Kwestia odmowy zwrotu tej działki została poddana kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1340/21 oddalił skargę spółki, a wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 379/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki od wskazanego wyżej wyroku sądu pierwszej instancji. W świetle tych okoliczności nie budzi wątpliwości, że w niniejszej sprawie zaszły podstawy by przyjąć, iż w chwili ponownego orzekania przez Prezydenta (2 września 2021 r.) zachodził już oczywisty brak interesu prawnego po stronie spółki w żądaniu wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta z 31 stycznia 2018 r. o pozwoleniu na budowę, co uprawniało organ do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 3 K.p.a. W dacie tej spółka nie była już właścicielem działki nr [...], a z faktu dysponowania prawem własności do tej nieruchomości wywodziła istnienie interesu prawnego w żądaniu wznowienia postępowania. Poczynienie ustaleń w tej materii nie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a jedynie odnotowania faktu wydania i treści rozstrzygnięć na drodze administracyjnej oraz orzeczeń sądowych. Zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 149 § 1-3 oraz art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. okazał się więc trafny. Jak już wcześniej podniesiono, podstawą odmowy wznowienia postępowania może być fakt, że osoba wnosząca o wznowienie postępowania nie jest jego stroną, przy czym kwestia ta w świetle uwarunkowań konkretnej sprawy jest oczywista, tzn. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić brak podstaw do prowadzenia postępowania. Chodzi więc zasadniczo o sytuacje jednoznaczne, oczywiste, dostrzegalne prima facie, możliwe do zidentyfikowania już na etapie wstępnej analizy zgłoszonego żądania, niewymagające prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W tym miejscu warto odnotować, że podobne stanowisko orzecznicze prezentowane jest na gruncie regulacji art. 61a § 1 K.p.a., w ramach którego przyjmuje, że odmowa wszczęcia postępowania w oparciu o wskazany przepis jest dopuszczalna jedynie w razie oczywistego braku przymiotu strony, gdy ocena tej kwestii nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (zob. np. wyroki NSA z: 23 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 375/0929 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 330/17). Identyczne zapatrywanie wypowiedziano w literaturze, zawężając możliwość odmowy wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych do sytuacji, gdy jednostka, nie wskazując na własny interes prawny, domaga się władczej ingerencji dla ochrony interesu publicznego (tak B. Adamiak, Refleksje na temat dopuszczalności postępowania administracyjnego, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2015, nr 5, s. 23-24). Dotychczasowe spostrzeżenia wskazują, że brak przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 31 stycznia 2018 r. w przypadku spółki jest oczywisty, ewidentny, gdyż pozbawienie jej prawa własności do działki nr [...] nastąpiło z dniem 18 grudnia 2019 r., tj. z chwilą uprawomocnienia się decyzji orzekającej o wywłaszczeniu, a nie z dniem 5 stycznia 2018 r., tj. z chwilą ostateczności tej decyzji (zob. także uzasadnienie wyroku NSA z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4298/18). Pełnomocnik skarżącego kładąc akcent na ostateczność tej decyzji nie uwzględnił w swych rozważaniach treści art. 9 u.g.n., co jednak dla wyniku sprawy nie ma znaczenia. W konsekwencji brak było podstaw, aby weryfikować w pełnowymiarowym postępowaniu to, czy spółka bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu o pozwolenie na budowę (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.), skoro dopuszczalne było załatwienie jej wniosku już na wstępnym etapie przez wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 K.p.a.). Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest więc prawidłowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za wadliwe uznać należy stanowisko Wojewody, który pomimo oczywistych dowodów wskazujących na zmianę stanu prawnego działki nr [...], a także trafnej rekonstrukcji orzecznictwa w zakresie warunków wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w przypadku oczywistego braku przymiotu strony, dowolnie uznał, że dopiero w toku wznowieniowego postępowania organ pierwszej instancji powinien zbadać, czy spółce nie przysługuje tytuł prawny do działki nr [...] oraz - w zależności od potwierdzenia tego faktu - czy kwestionowana decyzja zapadła z naruszeniem prawa. Także Wojewodzie przyjdzie wytknąć, że ograniczył się do wyrażenia poglądu nie analizując wydanych rozstrzygnięć administracyjnych i orzeczeń sądowych. Sąd pierwszej instancji w ślad za Wojewodą również nie dostrzegł, że sposób procedowania z wnioskiem spółki o wznowienie postępowania, zgodnie ze wskazaniami zawartymi we wspomnianym wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2019 r., nie mógł obecnie zostać zastosowany w niniejszej sprawie. Jak już zauważono zasadność odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta nr 35/ŚRD/2018 z 31 stycznia 2018 r. należy wiązać z pozbawieniem spółki prawa własności do działki nr [...], co było oczywiste w dacie wydania przez organ pierwszej instancji postanowienia (2 września 2021 r.). Uwzględniając powyższe za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i 4 K.p.a., art. 7 K.p.a. i 107 § 3 K.p.a., ponieważ wobec błędnego zastosowania art. 153 P.p.s.a. nie zostały wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, determinujące rozstrzygnięcie w kwestii odmowy wznowienia postępowania. Zgodnie z tym co dotychczas rozważono, Wojewoda pominął znane mu z urzędu fakty wynikające z innych rozstrzygnięć administracyjnych, w świetle których co najmniej od stycznia 2018 r. było wiadome, że doszło do wywłaszczenia nieruchomości, z której spółka wywodziła swój przymiot strony postępowania. W konsekwencji niezasadnie również przyjął Sąd pierwszej instancji, że przedwcześnie Prezydent ocenił wniosek spółki o wznowienie i wskazaną w nim podstawę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.) przyjmując rozwiązanie prawne przewidziane w art. 149 § 3 K.p.a. To błędne założenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi. W rezultacie, uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji prowadziłoby do konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy. Stałoby to jednak w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, o której mowa w art. 12 § 1 i 2 K.p.a., a ponadto finalnie i tak okazałoby się, że nie mogłoby doprowadzić do skutku pożądanego przez spółkę, czyli uchylenia postanowienia o pozwoleniu na budowę, gdyż ta nie jest już właścicielem żadnej nieruchomości znajdującej się na obszarze oddziaływania obiektu budowlanego, w stosunku do którego udzielono pozwolenia na budowę. Usprawiedliwiony jest więc zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 149 § 1, 2 i 3 K.p.a., art. 12 § 1 i 2 K.p.a. i art. 146 § 2 K.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uwzględnienie zasługuje również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 i 2 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania). Rację ma autor skargi kasacyjnej, że stanowisko Wojewody odnośnie zastosowania art. 149 § 3 K.p.a. nie było konsekwentne, skoro w sprawie o wznowienie postępowania o zbliżonym stanie faktycznym, zainicjowanym przez spółkę, a mianowicie w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r., nr 293/OPON/2021 utrzymując w mocy postanowienie Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2021 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r., nr 308/Ś/2020 zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą Muzeum [...] oraz Teatrowi [...] pozwolenia na budowę obiektu na działkach nr [...] i [...], organ odwoławczy zaakceptował stanowisko organu pierwszej instancji, iż z powodu wywłaszczenia nieruchomości spółka nie może być uznana za stronę postępowania i brak ten jest oczywisty, co uzasadnia wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 149 § 3 K.p.a. W niniejszej sprawie labilność stanowiska Wojewody w tym względzie nie została dostrzeżona przez Sąd pierwszej instancji. Kwestię odmowy wznowienia postępowania z powodu oczywistego braku przez spółkę przymiotu strony w tamtej sprawie definitywnie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 598/22 oddalając skargę kasacyjną spółki wywiedzioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1695/21, którym oddalona została skarga spółki na postanowienie Wojewody o odmowie wznowienia postępowania, na który powołał się skarżący kasacyjnie. W tym stanie rzeczy uznając, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzekł w oparciu o art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.