II OSK 2558/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 3 czerwca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 550/25, w sprawie ze skargi M. F., na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, z dnia 23 grudnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.1411.2024/KRa, w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz M. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 3 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 550/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") po rozpoznaniu skargi M. F., obywatela Islamskiej Republiki Pakistanu (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący") uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 23 grudnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.1411.2024/Kra oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego (dalej: "Wojewoda", "organ pierwszej instancji") z 23 kwietnia 2024 r. nr SC-VII.6151.2084.2020, którą odmówiono cudzoziemcowi udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania sądowego. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Szef Urzędu zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.: I. naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zw. z przepisami postępowania administracyjnego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 158 ust. 1 pkt 1 i art. 165 ust. 1 pkt 1 oraz art. 169 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, że organy nietrafnie uznały, iż w sprawie zaistniała przeszkoda do udzielenia skarżącemu żądanego zezwolenia, o której mowa w art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach - tj. związek małżeński cudzoziemca został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego, do czego doszło na skutek: - błędnego przyjęcia, że organy nie rozważyły wnikliwie czy rzeczywistą intencją przyświecającą zawarciu związku małżeńskiego było wyłącznie umożliwienie skarżącemu nabycia tytułu pobytowego w Polsce, - błędnego przyjęcia, że ocena organów obu instancji co do fikcyjnego charakteru związku małżeńskiego skarżącego i jego małżonki sprowadza się w głównej mierze do wniosku, iż w sprawie wystąpiły dwie spośród okoliczności, o których mowa w art. 169 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach tj.: małżonkowie nie spotkali się przed zawarciem małżeństwa (pkt 4) oraz małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga (pkt 5), bez odniesienia się do całokształtu okoliczności sprawy, w tym niewzięcia pod uwagę postawy małżonków po zawarciu małżeństwa, - błędnego przyjęcia, że niebezpośredni kontakt pomiędzy cudzoziemcem i obywatelem polskim o ile odznacza się dostateczną intensywnością i długotrwałością, może istotnie skutkować nawiązaniem przez zainteresowanych rzeczywistej więzi uzasadniającej traktowanie zawartego związku za autentyczny nawet w sytuacji, w której poziom zaawansowania we wspólnym języku jest tak mały, że powoduje konieczność zarówno w dacie zawarcia małżeństwa jak i obecnie korzystania z elektronicznego translatora, - błędnego przyjęcia, że niski poziom zaawansowania we wspólnym języku powoduje, że porozumiewanie się ze sobą w sprawach wymagających większych kompetencji językowych zarówno w dacie zawarcia małżeństwa jak i obecnie przy pomocy elektronicznego translatora nie można zakwalifikować jako takiej, w której małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga, - błędnego przyjęcia, że analiza treści rozmów prowadzonych pomiędzy skarżącym i jego przyszłą żoną bezspornie sugeruje wczesne nawiązanie uczuciowej relacji pomiędzy ww. osobami co może przeczyć ustaleniom organów co do fikcyjności małżeństwa, podczas gdy: - zawarcie związku małżeńskiego jest czynnością jednorazową o charakterze konstytutywnym, dokonaną w określonym czasie, a zatem cel zawarcia związku małżeńskiego jest realizowany właśnie na datę zawarcia związku i to na tę datę należy badać zamiar i motywy małżonków, a długotrwałość i intensywność kontaktów za pomocą środków porozumiewania się na odległość przy jednoczesnym braku możliwości prowadzenia konstruktywnego dialogu i płytkiej treści wymienianych komunikatów za pomocą internetowego translatora nie może uzasadniać autentyczności związku, - fikcyjny charakter związku małżeńskiego wynikał w ocenie organów z: (i) faktu, że małżonkowie nie spotkali się przed zawarciem małżeństwa (małżonka skarżącego przyjechała do Pakistanu na zorganizowaną przez biuro podróży objazdową wycieczkę pod [...] i jak wskazała "tam po raz pierwszy na żywo spotkałam F. w dniu ślubu"), a jednocześnie dysponowała kompletem niezbędnych do zawarcia małżeństwa dokumentów, (ii) faktu, że małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga, nie byli i nie są w stanie komunikować się ze sobą bezpośrednio (analiza treści korespondencji pomiędzy małżonkami jednoznacznie potwierdza występującą między nimi poważną barierę komunikacyjną powodującą konieczność posługiwania się elektronicznym translatorem, co wyklucza przyjęcie, że wykształciła się pomiędzy małżonkami silna i poważna więź emocjonalna prowadząca do świadomego i racjonalnego planowania przyszłości), (iii) faktu istotnej różnicy wieku pomiędzy skarżącym i jego żoną (19 lat), wyznawania innej religii i negatywnej oceny rzeczywistych motywacji skarżącego stojących za podjęciem decyzji o zawarciu związku małżeńskiego, który po niespełna 3 miesiącach zdalnych, dość chaotycznych, powierzchownych i często obrazkowych rozmów prowadzonych za pomocą translatora internetowego dokonywał wyznań miłości, (iv) analizy treści rozmów skarżącego i Pani B. K., z których płynął wniosek, że skarżący w sposób bezpośredni dążył do sformalizowania ich relacji i powielał schemat działania cudzoziemców w podobnych sprawach (komunikacja dotycząca uczuć skarżącego była prosta i powtarzalna, a jedyne tematy, w których małżonkowie wymieniali dłuższe wypowiedzi to te dotyczące procedury małżeństwa, wizy oraz zaproszenia do Polski), (v) faktu, że konsul RP w Islamabadzie jako powód odmowy wydania skarżącemu pierwszej wizy (3 grudnia 2021 r.) uznał, że małżeństwo nosi wszelkie cechy małżeństwa zawartego w celach stricte migracyjnych, - w tego typu sprawach w przypadku podjęcia decyzji o zawarciu małżeństwa w celu legalizacji pobytu cudzoziemca na terytorium Polski małżonkowie z reguły podejmują próby uwiarygodnienia małżeństwa przed organami rozpatrującymi sprawę dotyczącą legalizacji tego pobytu (takie jak: poznanie istotnych okoliczności dotyczących małżonka, uzgodnienie treści zeznań w możliwym do przewidzenia zakresie pytań, czy nawet wspólne zamieszkanie tam w czasie toczącego się postępowania administracyjnego). II. naruszenie prawa materialnego tj. art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach przez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu że organy nietrafnie uznały, iż w sprawie zaistniała przeszkoda do udzielenia skarżącemu żądanego zezwolenia, o której mowa w art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, tj. związek małżeński cudzoziemca z obywatelem polskim został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego - podczas gdy materiał dowodowy oceniony z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego dawał wystarczające podstawy by stwierdzić, że rzeczywistą intencją skarżącego przyświecającą zawarciu związku małżeńskiego było wyłącznie umożliwienie nabycia tytułu pobytowego w Polsce. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 3.1. Pismem z 11 września 2025 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, cudzoziemiec wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej; wyznaczenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 3.2. W dniu 24 kwietnia 2026 r. H. złożyła opinię "przyjaciela sądu" (amicus curiae), w której poparła stanowisko zajęte w zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 4.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 4.4. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do zagadnienia, czy w sprawie wystąpiła podstawa odmowy udzielenia wnioskowanego zezwolenia na pobyt czasowy wskazana w art. 165 ust. 1 u.o.c. Innymi słowy, chodzi o to, czy sporne małżeństwo skarżącego z obywatelką Polski, zawarte 15 września 2021 r. w I., zostało w istocie zawarte w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. 4.5. Odnosząc się do tej kwestii należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zarówno w świetle prawa krajowego, jaki i prawa międzynarodowego oraz unijnego, przewidziano zasadę ochrony małżeństwa. Przede wszystkim, zgodnie z art. 18 Konstytucji RP, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w myśl art. 12 EKPCz, mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa. Zgodnie zaś z art. 9 KPP, prawo do zawarcia małżeństwa i prawo do założenia rodziny są gwarantowane zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tych praw. Uzupełniająco należy wskazać, że zasadą jest, że kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji, a wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, może określać ustawa (art. 37 Konstytucji RP). 4.6. W państwie opartym na rządach prawa (art. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 TFEU) oraz zasadzie równości (art. 32 Konstytucji RP oraz art. 20 KPP), z przyznaniem jednostce określonych uprawnień związany jest zawsze zakaz nadużywania tych uprawnień. Z takim nadużyciem uprawnień przez jednostkę mamy do czynienia m.in. w sytuacji podejmowania działań, które formalnie realizują określone uprawnienia, ale w rzeczywistości służą innym celom, niż te, dla których wprowadzono określone regulacje prawne (zakaz działania in fraudem legis). W demokratycznym państwie prawnym obywatele mają bowiem prawo oczekiwać, że organy władzy publicznej, będą rzetelnie wykonywać swoje obowiązki, w tym przeciwdziałać zjawisku obejścia prawa (por. np. wyrok NSA z 18 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 448/24 oraz wyrok NSA z 14 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2639/22 - CBOSA). Należy dodać, że zakaz nadużycia prawa jest uznawany za ogólną zasadę prawa Unii Europejskiej (zob. np. D. Miąsik, Zasady i prawa podstawowe. System Prawa Unii Europejskiej. Tom 2, Warszawa 2022, § 20.1 i cyt. tam orzeczenia; por. np. wyrok TSUE z 16 kwietnia 2026 r., C-440/23, FB, pkt 113, EU:C:2025:668). 4.7. Zjawisko nadużycia prawa występuje również na gruncie szeroko pojętego prawa migracyjnego. Warto w tym miejscu odnotować, że w unijnym prawie migracyjnym wprost wskazuje się na zawarcie fikcyjnego małżeństwa jako przykład niepożądanego zjawiska nadużycia prawa lub oszustwa (zob. art. 35 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich - Dz. U. UE. L. z 2004 r. Nr 158, str. 77). Dyrektywa ta nie znajduje co prawda zastosowania w realiach niniejszej sprawy (nie mamy do czynienia z sytuacją łączenia rodziny obywatela polskiego, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się w ramach Unii Europejskiej), jednak potwierdza obowiązywanie wskazanej wyżej ogólnej zasady zakazu nadużycia prawa w prawie migracyjnym oraz może służyć jako instrument pomocny w interpretacji przepisów prawa krajowego przewidujących zbliżone instytucje prawne. 4.8. Dokonanie oceny, czy w sprawie mamy do czynienia z zawarciem fikcyjnego małżeństwa, wymaga zawsze rozważanie wszystkich okoliczności danego przypadku, w tym okoliczności przykładowo wskazane w art. 169 ust. 2 u.o.c. Zasadnicze znaczenie mają tu okoliczności istniejące na dzień zawarcie małżeństwa (por. np. wyrok NSA z 4 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 925/23, CBOSA). Równocześnie jednak nie można zupełnie pomijać zdarzeń, które zaistniały już po zawarciu małżeństwa. Konkluzja ta wynika nie tylko z ogólnych zasad metodologii ustalania stanu faktycznego w procesie stosowania prawa, zwłaszcza w odniesieniu do zdarzeń, co do których w praktyce nierzadko trudno jest o dowody bezpośrednie co do rzeczywistego zamiaru stron, ale przede wszystkim znajduje wprost oparcie w brzmieniu art. 169 ust. 2 pkt 2 i 3 u.o.c.). 4.9. Ostateczny wynik procesu oceny, czy w sprawie mamy do czynienia z fikcyjnym małżeństwem, winien uwzględniać nie tylko wszystkie istotne elementy stanu faktycznego, ale również zasadę proporcjonalności (zob. też przywołany wyżej art. 35 dyrektywy 2004/38/WE oraz wyrok TSUE z 18 grudnia 2014 r., C-202/13, MCCARTHY, pkt 54, EU:C:2014:2450). W ramach stosowania tej zasady konieczne jest każdorazowe wyważenie wartości wskazanych w punktach 4.5 i 4.6 powyżej. Stąd też nie jest możliwe przyjęcie pewnych sztywnych reguł oceny, nadanie jednej okoliczności faktycznej decydującego znaczenia. 4.10. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w sprawie brak było jednoznacznych, przekonujących dowodów na okoliczność, że sporne małżeństwo skarżącego z obywatelką Polski zostało zawarte w celu obejścia przepisów prawa. Po pierwsze, prawdą jest, że przyszli małżonkowi spotkali się osobiście na krótko przed zawarciem małżeństwa. Z drugiej jednak strony, skarżący przedłożył obszerną dokumentację z intensywnej korespondencji za pomocą mediów społecznościowych, rozpoczętą około dwóch lat przed zwarciem małżeństwa. Korespondencja ta nie jest istotnie zbyt rozbudowana oraz wielowątkowa, ale z drugiej strony pozwala na stwierdzenie istnienia pewnej więzi emocjonalnej między przyszłymi małżonkami. Ponadto, zasadnie zwracał uwagę skarżący, że na przeszkodzie wcześniejszemu spotkaniu stały również restrykcje związane z pandemią COVID-19. Po drugie, faktem jest, że znajomość języka angielskiego po stronie żony skarżącego była ograniczona do kwestii podstawowych. Z drugiej jednak strony nie można stwierdzić, że małżonkowie w ogóle nie mówili i nie mówią w języku dla nich zrozumiałym w stopniu, w jakim jest to niezbędne do wywiązywania się z podstawowych obowiązków małżeńskich, tj. wspólnego pożycia, wierności, wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (art. 23 k.r.o.). Tylko uzupełniająco w tym aspekcie należy wskazać, że z przebiegu rozprawy w dniu 28 kwietnia 2026 r. wynika, że skarżący w bardzo dobrym stopniu rozumie język polski oraz potrafi udzielać w tym języku odpowiedzi. Po trzecie, nie można tracić z pola widzenia, że skarżący niezwłocznie po przyjeździe do Polski zamieszkał wraz z żoną w domu jego teściów, małżonkowie rozpoczęli prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oraz stan taki trwał również na dzień wydania zaskarżonej decyzji (na marginesie należy dodać, że z pism przedłożonych w toku postępowania sądowego oraz przebiegu rozprawy wynika, że stan taki trwa również obecnie). Reasumując, zasadnie przyjął WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku, że w sprawie nie zaszły przesłanki do odmowy udzielenia zezwolenia wskazane w art. 165 ust. 1 in fine u.o.c.. Innymi słowy, nie można uznać, że sporny związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. 4.11. Końcowo należy jeszcze wskazać, że organ udzielając cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelem Polski (art. 158 ust. 1 pkt 1 u.o.c.) bada również, czy w sprawie nie występuje m.in. przeszkoda wskazana w art. 100 ust. 1 pkt 1 oraz art. 98 w zw. z art. 165 ust. 1 pkt 1 in principio u.o.c.; por. np. J. Chlebny, Łączenie rodzin cudzoziemców, Warszawa 2022, rozdział II, § 1). W świetle tych przepisów, sam fakt pozostawania w związku małżeńskim (który nie został zawarty w celu obejścia prawa) z obywatelem polskim nie stanowi podstawy do udzielenia przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej zezwolenia na pobyt czasowy. Pozostawanie w związku małżeńskim jest tylko jednym z elementów podstawy udzielenia przedmiotowego zezwolenia. Związek taki musi uzasadniać pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące i ta przesłanka z woli ustawodawcy musi być przedmiotem badania przez organy orzekające w sprawie przed wydaniem decyzji. Przy ocenie tej okoliczności należy mieć na uwadze, że udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy małżonkowi obywatelki polskiej ma służyć ochronie życia rodzinnego. Przykładowo, takie okoliczności jak ewentualny całkowity i trwały rozpad więzi małżeńskiej, faktyczna separacja, brak wspólnego zamieszkania i jakichkolwiek innych więzi np. o charakterze finansowym, które wynikają ze związku, a które mogłyby uzasadniać obecność cudzoziemca w Polsce – stanowią podstawę do uznania, że małżeństwo nie uzasadnia pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące (por. np. wyrok NSA z 5 września 2017 r., sygn. akt II OSK 405/17, CBOSA). 4.12. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. 4.13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a..