II OZ 206/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 582/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. VII SA/Wa 582/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, który upatrywany był w nieposiadaniu przez córkę skarżącego odpisu skargi oraz nieznajomości pojęcia prawniczego – odpis poświadczony za zgodność z oryginałem. Sąd I instancji wyjaśnił, że córka skarżącego będąca jego pełnomocnikiem nie podjęła żadnych czynności, by zdobyć wymagany odpis skargi, jak również nie powiadomiła Sądu o braku kopii skargi. Uznał, że nadesłanie odpisu skargi nie jest skomplikowaną czynnością procesową, nie wiąże się z posiadaniem fachowej wiedzy, czy dużym nakładem pracy. Skarżący w jasny i zrozumiały sposób, za pośrednictwem pełnomocnika, został wezwany do nadesłania odpisu skargi i nie może powoływać się na brak wiedzy prawniczej, jako okoliczności stanowiącej przesłankę do przywrócenia terminu. Sąd I instancji ocenił, że córka skarżącego, mając wątpliwości co do treści wezwania, nie dołożyła należytej staranności w tym, by wyjaśnić te wątpliwości. Nie zostało uprawdopodobnione, że strona skarżąca dołożyła wszelkich starań, by dokonać czynności w terminie, ani to że niedokonanie tej czynności w terminie było niezawinione. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. R., domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia wywodził, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego i jego pełnomocnika, skarżący jest osobą starszą i niedołężną, z tych powodów ustanowił córkę pełnomocnikiem. Córka skarżącego z zachowaniem należytej staranności sporządziła skargę z załącznikami, ale ze względu na brak wiedzy w tym przedmiocie, nie zatroszczyła się o zachowanie dla siebie kopii sporządzonej skargi, ani też licznych załączników. Pełnomocnik podkreślił, że kiedy otrzymała wezwanie poczuła się bezsilna, z uwagi na nieposiadanie odpisu skargi i załączników, a nadto nie wiedziała również, że mogła zwrócić się do Sądu celem wykonania kserokopii i poświadczenia ich własnym podpisem. Nie bez znaczenia jest również to, że zarówno skarżący, jak i jego córka mieszkają w miejscowości oddalonej o ponad 350 km od [...]. Ponadto córka skarżącego znajdowała się w błędzie co do formy wymaganego odpisu skargi, albowiem zrozumiała, że odpis ten powinien być poświadczony przez notariusza, a nie przez nią. W zażaleniu odwołano się także do trudnej sytuacji majątkowej córki skarżącego, która jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy i każde dojazdy z miejsca zamieszkania, chociażby celem zrobienia kserokopii przekraczałyby jej możliwości finansowe. Skarżący wywodził, że do uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi doszło bez winy skarżącego, ale w wyniku jego niewiedzy wynikającej z niemożliwości zasięgnięcia opinii profesjonalnego pełnomocnika. W zażaleniu podniesiono również kwestię, że na podstawie tego samego pisma z dnia 14 czerwca 2014 r. zarejestrowano dwie sprawy: pod sygn. akt VII SA/Wa 582/14 ze skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego, w której wezwano do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie odpisu skargi, a następnie odrzucono skargę, a pod sygn. akt VII SAB/Wa 52/14 – ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w której nie wezwano do nadesłania odpisu skargi i sprawę skierowano na rozprawę, a następnie wydano orzeczenie. W ocenie skarżącego powyższa okoliczność uzasadnia pozostawanie przez niego oraz jego córkę w usprawiedliwionym przekonaniu, że wskazany brak skargi został konwalidowany. Skarżący wywodził, że w sytuacji w której sąd dysponuje aktami administracyjnymi oraz odpowiedzią organu na skargę, a w sprawie – poza skarżącym i organem administracji publicznej nie występują żadne inne strony, nie ma podstaw do przyjęcia, że brak odpisu skargi uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Nie ma więc podstaw do wzywania skarżącego do złożenia odpisu skargi, a w konsekwencji jej odrzucenia, jeśli odpis ten nie zostanie przedłożony. Sąd dysponuje bowiem także możliwością wykonania kopii skargi. Skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie rozważył wszystkich argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu, a w szczególności nie wziął pod uwagę faktu, że pomimo złożenia tej samej skargi bez wymaganego odpisu w sprawie VII SAB/Wa 52/14, została ona merytorycznie rozpoznana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonywujący wskaże okoliczności, które uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sądu strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi nastąpiło bez winy jego oraz jego córki, będącej pełnomocnikiem skarżącego. Jak niewątpliwie wynika z okoliczności sprawy skarżący S.R. jest osobą starszą i niedołężną, zatem w niniejszej sprawie ustanowił pełnomocnikiem swoją córkę – M. R. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jednego jej odpisu poświadczonego za zgodność z oryginałem w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia zostało skierowane do M. R. i doręczone w dniu 7 kwietnia 2014 r. Należy podzielić ocenę Sądu I instancji, że powyższe wezwanie zostało sformułowane w jasny i zrozumiały sposób, zatem nie wymagało od odbiorcy znajomości pojęć, czy sformułowań zaczerpniętych z języka prawniczego, czy też wiedzy prawniczej. Wezwanie do nadesłania odpisu skargi z dnia 2 kwietnia 2014 r. (k. 21) sporządzone w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 kwietnia 2014 r. (k.1) wskazywało precyzyjnie, że chodzi o odpis skargi poświadczony za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisany, a ponadto, że odpisem pisma mogą być też uwierzytelnione fotokopie lub uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. Na podstawie powyższego wezwania nie sposób wywnioskować, że odpis powinien zostać urzędowo poświadczony przez notariusza, ale powinien zostać potwierdzony za zgodność z oryginałem przez osobę, która podpisała się pod skargą, czyli pełnomocnika skarżącego. Ponadto, nie można pominąć i tego, że do oryginału skargi M. R. dołączyła liczne załączniki w formie kserokopii, które zostały przez nią własnoręcznie podpisane, zatem należy uznać, że miała wiedzę na temat tego, w jaki sposób powinien wyglądać odpis skargi poświadczony za zgodność z oryginałem. Analizując liczną korespondencję kierowaną do Sądu I instancji przez M. R. nie sposób także uznać jej za osobę nieporadną, która mogłaby mieć trudności ze zrozumieniem treści skierowanego do niej wezwania. Okolicznością stanowiącą uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu nie jest to, że pełnomocnik skarżącego nie dysponowała kopią skargi i załączników, ponieważ nie podjęła żadnych działań zmierzających do sporządzenia odpisów tych dokumentów. Należy podzielić argumentację Sądu I instancji, M. R. mogła zwrócić się do Sądu o wydanie kserokopii skargi i załączników, w celu ich poświadczenia własnym podpisem, aby następnie złożyć odpis skargi z załącznikami do Sądu, co mogła uczynić drogą pocztową. Brak jest w aktach sprawy informacji, aby pełnomocnik skarżącego wystąpiła z takim wnioskiem, w konsekwencji, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, nie można mówić, że dochowała należytej staranności w dbałości o interesy skarżącego. W świetle niepodjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do zadośćuczynienia wezwaniu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu pozostają argumenty odnoszące się do ciężkiej sytuacji materialnej M. R., czy też znacznej odległości dzielącej miejsce zamieszkania skarżącego i jego pełnomocnika od siedziby Sądu. Wreszcie, należy wskazać, że argumentacja wniosku o przywrócenie terminu oraz zażalenia odnosi się także do kwestionowania celowości wezwania do uzupełnienia braku skargi poprzez nadesłania jej odpisu, z uwagi na założenie, że w niniejsze sprawie stronami są tylko organ i skarżący. Powyższe założenie jest błędne, ponieważ w kontrolowanym postępowaniu sądowym, obok skarżącego i organu występował również uczestnik postępowania W. M., zatem zasadne było wezwanie skarżącego do nadesłania jednego odpisu skargi celem doręczenia tego odpisu uczestnikowi. Dołączenie przez stronę skarżącą odpisów skargi w odpowiedniej ich liczbie dla każdego z uczestników postępowania jest jednym z podstawowych obowiązków procesowych jakie spoczywają na stronie skarżącej. Sąd nie zastępuje strony w wykonaniu obowiązku dołączenia wymaganych odpisów skargi, np. wykonując jej kserokopie we własnym zakresie, co prowadzi do wniosku, że strona skarżąca – poinformowana o wszystkich brakach skargi uniemożliwiających nadanie jej prawidłowego biegu i pouczona o skutkach ich nieuzupełnienia – nie może winy niedoprowadzenia do kontroli legalności zaskarżonej decyzji przypisywać sądowi administracyjnemu. Okoliczność, że w sprawie ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania nie wezwano o odpis skargi nie podważa zasadności (celowości) takiego wezwania w sprawie niniejszej. Nie ma znaczenia, że sprawa o sygn. akt VII SAB/Wa 52/14 została zarejestrowana na podstawie tego samego pisma, co sprawa niniejsza, ponieważ pismo to zawierało dwie skargi, dotyczące dwóch odrębnych żądań i w konsekwencji inicjujących dwa odrębne od siebie postępowania sądowe. W obu tych sprawach niezależnie od siebie określa się zarówno krąg stron, jak i dokonuje się wstępnej analizy pisma zawierającego skargę pod kątem wymogów formalnych i ewentualnie wzywa do uzupełnienia dostrzeżonych braków. Dlatego nie jest uprawnione przekładanie na grunt niniejszego postępowania czynności czy to przewodniczącego, czy to sądu, podjętych w innej sprawie. Wobec bezzasadności argumentacji zawartej w zażaleniu, należy uznać, że ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu jest trafna i nie ma podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odpisu skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.