II OZ 391/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2026 r. sygn. akt III SA/Po 110/26 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 100 (sto) złotych na rzecz E. S. tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Po 110/26, odmówił E. S. wstrzymania wykonania decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 października 2025 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji E. S. (dalej jako: "skarżący"), wraz ze skargą na ww. decyzję Wojewody Wielkopolskiego, złożył wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że dom został częściowo sfinansowany kredytem hipotecznym udzielonym przez X w 2006 r. w walucie CHF. W dniu 21 czerwca 2024 r. zapadł prawomocny wyrok unieważniający umowę kredytową, co oznacza, że bank nie posiadał skutecznej podstawy do przejęcia nieruchomości. Skarżący poinformował ponadto że z kwoty zaciągniętego kredytu [...] zł. indeksowanego kursem CHF, który w dniu 19 września 2006 r wynosił 2,49 zł. do roku 2016 spłacił kwotę około [...] zł., w tym kwotę około [...] zł do Y spółki córki X. W wyniku postępowania egzekucyjnego, nieruchomość została przejęta przez X (obecnie w upadłości), którego następcą prawnym jest Z. W dniu 30 lipca 2025 r. Kancelaria Radcy Prawnego B. S. wniosła do Sądu Okręgowego w Poznaniu pozew o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Postanowieniem Sądu Okręgowego z 2 września 2025 r. udzielono zabezpieczenia roszczenia poprzez wpis wzmianki o toczącym się postępowaniu w księdze wieczystej nieruchomości. Skarżący poinformował również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29.01.2025 r. sygn. VI SA/Wa 2964/22 uznał, że decyzja o przymusowej restrukturyzacji X jest niezgodna z polskim prawem. Wprawdzie wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny lecz niewątpliwie okazuje się, że kredytobiorcy w tym również skarżący, został pokrzywdzony z jednej strony działaniem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, który miał rzekomo stanowić gwarancję rzetelności przeprowadzonej restrukturyzacji, a z drugiej strony stosowaniem przez X S.A. niedozwolonych klauzul umownych. Co więcej, działanie Z dalej okazuje się być mało wiarygodne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż Z po otrzymaniu od skarżącej pisma z żądaniem ujawnienia zmiany właściciela przedmiotowej nieruchomości niezwłocznie uruchomił procedurę wymeldowania skarżącego z przedmiotowej nieruchomości. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja o wymeldowaniu, tj. orzeczenie, które stwierdza jedynie pewien stan faktyczny, posiada wyłącznie charakter ewidencyjny. Nie ma ona charakteru nieodwracalnego, decyzja ta nie powoduje powstania ani utraty jakichkolwiek praw (por. postanowienia NSA: z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. II OZ 307/15; z dnia 5 maja 2015 r., sygn. II OZ 374/15; z dnia 21 października 2020 r., sygn. II OZ 898/20; z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. II OSK 2764/20). Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 274 ze zm.) – dalej: "ustawa o ewidencji ludności", zameldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Decyzja o wymeldowaniu ma na celu doprowadzenie przez organ prowadzący ewidencję do zgodności danych ewidencyjnych ze stanem faktycznym. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu osób występujących o zameldowanie, lecz gromadzi dane o miejscu pobytu osób. Mając powyższe na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zażalenie na to rozstrzygniecie wniósł E. S. Zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji: 1) art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 października 2025 r. nr [...] umożliwia, a przede wszystkim ułatwia ewentualną sprzedaż nieruchomości przez uczestnika postępowania Z S.A., 2) art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy w sytuacji uwzględnienia przez Sąd Okręgowy w Poznaniu powództwa H. S. i E. S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt. [...]), decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 października 2025 r. nr [...] stanie się bezprzedmiotowa, 3) art. 134 P.p.s.a., poprzez pominięcie prejudycjalnego charakteru wyżej wskazanego postępowania cywilnego, 4) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez pominięcie załączonych do skargi dokumentów, czego skutkiem było przyjęcie przez Sąd, że nie ziściły się przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, 5) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, czego wynikiem jest pominięcie faktu, że Sąd Okręgowy w Poznaniu we wyżej wskazanym postępowaniu postanowieniem z dnia 2 września 2025 r. udzielił zabezpieczenia roszczenia H. S. i E. S. poprzez wpisanie w dziale III księgi wieczystej o nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], V Wydział Ksiąg Wieczystych, dla nieruchomości położonej przy ulicy [...] w G. W., stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,0575 ha., - ostrzeżenia o toczącym się z powództwa E. S. i H. S. przeciwko Z S.A. z siedzibą w Warszawie postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, pod sygnaturą akt [...], albowiem uprawdopodobnili oni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia 6) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, czego wynikiem jest pominięcie celu wyżej wskazanego postępowania przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, którego ostateczną konsekwencją ma być ustalenie komu przysługuje prawo własności do nieruchomości położonej w G. W., ulica [...], stanowiącej działkę oznaczoną nr [...] (tereny mieszkaniowe) o powierzchni 0,0575 ha, 7) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, skutkujący odmową wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, pomimo istotnych naruszeń organu administracji, w szczególności przyjęcie, że skarżący opuścił lokal trwale i dobrowolnie, podczas gdy został go pozbawiony wskutek działań banku, których podstawa prawna została podważona prawomocnym wyrokiem unieważniającym umowę kredytową, 8) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez nieuwzględnienie całokształtu charakteru niniejszego postępowania i pominięcie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2964/22 w przedmiocie uznania, że decyzja o przymusowej restrukturyzacji X jest niezgodna z polskim prawem, czego skutkiem jest prowadzenie postępowania przez organ administracji nie zasługujący na zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł: - o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zawieszenie postępowania z wniosku E. S. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji co najmniej do czasu rozpoznania sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Poznaniu z powództwa H. S. i E. S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt. [...]), - zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. ewentualnie - zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, co najmniej do czasu rozpoznania sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Poznaniu z powództwa H. S. i E. S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt. [...]), - zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty dodatkowo umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednak po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o którym mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Jak zatem wynika z treści cytowanego przepisu, przesłankami do wstrzymania wykonania decyzji przez sąd są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym zaznaczyć należy, iż szkoda nie musi mieć charakteru materialnego, natomiast trudne do odwrócenia skutki to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nie nastąpić lub nastąpić po długim czasie czy przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W piśmiennictwie i judykaturze zgodnie przyjmuje się, że art. 61 § 3 P.p.s.a. zobowiązuje stronę wnioskującą o udzielenie ochrony tymczasowej na jego podstawie do wskazania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie nakładając obowiązku ich udowodnienia. Na wnioskodawcy spoczywa więc obowiązek jedynie uprawdopodobnienia istnienia przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności (por. M. Jagielska, pkt 7 komentarza do art. 61 § 3 P.p.s.a. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, pod red. Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego, 5. wyd. zmienione i uzupełnione, wyd. C.H.BECK, Warszawa 2017, s. 406-407 oraz powołane tam orzecznictwo). Uzasadnienie wniosku powinno się odnosić do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione. Obowiązek uprawdopodobnienia istnienia przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń oraz dokumentacji, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego orzeczenia faktycznie spowoduje znaczną szkodę lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków (tak B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, kom. do art. 61 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019). W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że decyzja o wymeldowaniu jest aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu. Skutki decyzji o wymeldowaniu nie mają charakteru nieodwracalnego, decyzja ta nie powoduje powstania ani utraty jakichkolwiek praw. Decyzja ta nie rozstrzyga o uprawnieniach danej osoby do lokalu. Rozpoznając jednakże wniosek o wstrzymanie wykonania określonego aktu Sąd powinien dokonać analizy sytuacji strony i ocenić konieczność udzielenia ochrony tymczasowej z uwzględnieniem całości akt sprawy i to zarówno dokumentacji przedstawionej w aktach sądowych, jak i w aktach administracyjnych. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się zaś do żadnych z okoliczności przedstawionych przez stronę we wniosku, opierając swoje postanowienie wyłącznie na ocenie charakteru decyzji w przedmiocie wymeldowania. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia stanowi jedynie stwierdzenie (ocenę) Sądu Wojewódzkiego, przy braku wykazania zasadności tej oceny. Rozpoznając ponownie wniosek Sąd pierwszej instancji odniesie się w swych rozważaniach do podnoszonych przez stronę okoliczności, które w ocenie strony skarżącej uprawdopodabniają przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji. Zwrot kwoty uiszczonego wpisu od zażalenia znajduje uzasadnienie w treści art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2025, poz. 1427). Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.