II OZ 478/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. D. i Z.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 849/24 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi K. D. i Z.D. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 9 września 2024 r. znak: ... w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, postanowieniem z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 849/24 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi K. D. i Z. D. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 9 września 2024 r. znak: ... w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie decyzją z dnia 9 września 2024 r. - po rozpatrzeniu odwołania K. i Z. małż. D. (dalej jako "skarżący") od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia 10 lipca 2024 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty gospodarczej - uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy, w ten sposób, że na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane nakazał skarżącym rozbiórkę wiaty gospodarczej o wymiarach 3,7 m x 5,3 m i zmiennej wysokości od 2,35 m do 3,10, zlokalizowanej na działce nr ewid. 1850 w miejscowości Sawin. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zawarli wniosek o wstrzymanie jej wykonania, powołując się w tym względzie na "warunki pogodowe i zbliżający się okres zimowy". Wniosek nie został poparty żadnym dodatkowym uzasadnieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") akcentując, że wnioskodawca powinien uprawdopodobnić okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia ochrony tymczasowej. Tymczasem w ocenie sądu Wojewódzkiego skarżący nie wykazali istnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, argument podniesiony na poparcie rozpoznawanego wniosku ("warunki pogodowe i zbliżający się okres zimowy"), sam w sobie nie uprawdopodabnia, że wykonanie zaskarżonej decyzji niesie za sobą niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącym znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Powołane okoliczności wskazują jedynie na pewne utrudnienia w wykonaniu nałożonego obowiązku, co jednak nie jest wystarczające do udzielenia ochrony tymczasowej przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, o uwzględnieniu wniosku nie mógł natomiast decydować sam charakter obowiązku nałożonego zaskarżoną decyzją. Wprawdzie, co do zasady, decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu budowlanego może spowodować trudne do odwrócenia skutki, jednak nie oznacza to, że decyzja taka podlega niejako "automatycznie" wstrzymaniu w postępowaniu sądowym, niezależnie od braku uzasadnienia wniosku w tym przedmiocie. W każdym przypadku konieczna jest indywidulna ocena skutków wykonania rozbiórki w kontekście argumentów wnioskodawcy przedstawionych we wniosku o udzielenie tymczasowej ochrony oraz charakteru obiektu przeznaczonego do rozbiórki. To, że decyzja rozbiórkowa ze swej istoty prowadzi do unicestwienia obiektu budowlanego, nie przesądza o wystąpieniu trudnych do odwrócenia skutków, bowiem okoliczność tę należy rozpatrywać jako naturalne następstwo wykonania takiej decyzji. Poprzez trudne do odwrócenia skutki należy zaś rozumieć tylko te okoliczności, które powodują jeszcze dalej idące skutki, jak np. utrata jedynego miejsca zamieszkania (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 2580/21; z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 1285/21). W niniejszej sprawienie takie okoliczności niewątpliwie nie zachodzą, albowiem przedmiotem obowiązku rozbiórki nałożonego zaskarżoną decyzję jest wiata gospodarcza. Sąd zaznaczył, że mając na względzie wielkość i konstrukcję tego obiektu, nie sposób uznać, że w przypadku realizacji jego rozbiórki, powrót do stanu poprzedniego będzie możliwy tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy, niezależnie od charakteru obowiązku objętego zaskarżoną decyzją, w ocenie Sądu, brak było podstaw by przyjąć, że jej wykonanie spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Dalej Sąd wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnili również, by wykonanie zaskarżonego rozstrzygnięcia mogło narazić ich na znaczną szkodę, zwłaszcza finansową. Sąd zaznaczył, że oczywiste jest, iż wykonanie nakazanej rozbiórki będzie wiązało się z koniecznością poniesienia określonych kosztów. Za znaczną szkodę w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. można jednak uznać jedynie taką szkodę, która niesie ze sodą skutki odmienne od tych, które decyzja z reguły wywołuje (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2021 r, sygn. akt II OZ 671/21). Koszty rozbiórki są związane z istotą decyzji nakładającej taki obowiązek i są jej zwykłym następstwem Skarżący nie wykazali natomiast, by poniesienie tych kosztów mogło narazić ich na znaczny szkodę ze względu na ich sytuację finansową. Nie przedstawili bowiem żadnych informacji o szacowanych kosztach realizacji nałożonego obowiązku, ani tez informacji bądź dokumentów obrazujących ich aktualną sytuację finansową. Końcowo Sąd podkreślił, że podstawy do uwzględnienia wniosku nie mogły stanowić zawarte w skardze zarzuty co do legalności zaskarżonej decyzji, albowiem argumenty te mogą stać się przedmiotem oceny Sądu dopiero na etapie rozpoznawania skargi. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. K. D. i Z. D. wnieśli zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2024 r., zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. i wnosząc o jego uchylenie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, aby więc dokonać rozbiórki obiektu muszą posiłkować się podmiotem zewnętrznym, który dokona rozbiórki w ich imieniu. Ponadto skarżąca K. D. jest osobą chorującą onkologicznie, natomiast Z. D. choruje na tarczyce oraz choroby neurologiczne. Skarżący będą musieli znaleźć podmiot zewnętrzny, który dokona rozbiórki, za uzgodnionym wynagrodzeniem, a w przypadku uwzględnienia skargi ponownie ponieść koszty jego budowy. Oboje są natomiast emerytami, także każda wydana kwota stanowi dla nich duże obciążenie budżetu domowego. Nadto, skarżący podnieśli, że Sąd ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wniosków strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do Sądu. W ocenie skarżących istnieją zatem przesłanki opisane w art. 61 § 3 p.p.s.a., których sąd pierwszej instancji w ogóle nie analizował. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności, które wskazywałyby, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wyrządzić stronie skarżącej znaczną szkodę lub wywołać trudne do odwrócenia skutki. Prawidłowo Sąd Wojewódzki zaznaczył, że co do zasady rozbiórka obiektu budowlanego, z samej istoty tej czynności, powoduje trudne do odwrócenia skutki, nie oznacza to jednak automatycznego udzielenia stronie ochrony tymczasowej. Niewątpliwie w sprawie należało uwzględnić charakter przedmiotowego obiektu podlegającego rozbiórce i konsekwencje wykonania bądź wstrzymania wykonania nakazu rozbiórki. Wprawdzie rację ma Sąd Wojewódzki, że skarżący nie uzasadnili przekonująco swojego wniosku, to jednak istotne okoliczności wynikały z akt sprawy. Podkreślić należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mógłby dla strony wywołać taki akt, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Oczywiście okoliczności przemawiające za wstrzymaniem aktu powinna przedstawić w pierwszej kolejności wnioskująca strona, jednak sąd administracyjny zasadność jej wniosku bada z uwzględnieniem argumentów nie tylko w nim podniesionych, ale także w aspekcie całokształtu okoliczności sprawy. Sąd ma zatem obowiązek uwzględnić wynikające z akt sprawy fakty przemawiające za wstrzymaniem lub odmową wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie nakaz rozbiórki dotyczy obiektu budowlanego o funkcji wiaty gospodarczej. Należało zatem założyć, że jego rozbiórka, ewentualne magazynowanie materiałów i odbudowa byłaby kosztowna, ale przede wszystkim spowodowałaby trudne do odwrócenia skutki. Mimo że Sąd Wojewódzki uwzględnił przy rozpoznawaniu wniosku szereg szczegółowych kwestii, to jednak w sprawach budowlanych, w których chodzi rozbiórkę obiektu, trwałe skutki wykonania decyzji administracyjnych są w istocie nieuniknione. Tak też mogłoby być w przypadku wykonania przez stronę skarżącą zaskarżonej decyzji w sprawie rozbiórki przedmiotowego obiektu. Wskazać również należy, że z akt sprawy nie wynika, aby czasowe wstrzymanie rozbiórki stwarzało zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi lub bezpieczeństwa mienia. Wobec powyższego należało uznać, że w rozpatrywanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasługiwał na uwzględnienie. W konsekwencji orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 61 § 3 p.p.s.a.