II OZ 678/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 maja 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 72/13, o odmowie ustanowienia zawodowego pełnomocnika w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w B. postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 72/13, po rozpoznaniu wniosku A. K., odmówił ustanowienie zawodowego pełnomocnika. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że prawomocnym wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r. (sygn. akt II SAB/Ol 72/13) WSA w Olsztynie oddalił skargę A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w B. postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 11 grudnia 2013 r. W dniu 17 grudnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. (sygn. akt II OZ 263/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie. W dniu 22 kwietnia 2014 r. – po uprawomocnieniu się wskazanego wyżej wyroku – skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r.(sygn. akt II SAB/Ol 72/13) odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. (sygn. akt II OZ 874/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. W dniu 17 października 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Podniósł, że nie jest w stanie pokryć kosztów wnioskowanej pomocy bez uszczerbku w swoim utrzymaniu, bowiem nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, co przyczynia się do generowania o wiele wyższych kosztów utrzymania niż osób, które wspólnie gospodarują i łożą na swoje utrzymanie. Zaznaczył, iż obecnie wydaje miesięcznie całą kwotę otrzymywanego wynagrodzenia netto, tj. kwotę w wysokości uśrednionej miesięcznej 1.791 zł i przedstawił ponoszone wydatki miesięczne: opłata za wynajem "lokum mieszkalnego" – ok. 410 zł, "czesne uczelniane" – 340 zł, komunikacja miejska – ok. 70 zł, obiady w stołówkach (ze względu na brak "warunków socjalno-bytowych" do ich samodzielnego przygotowywania w wynajmowanym "lokum" oraz "ekonomiczną nieopłacalność indywidualnego gospodarowania") – ok. 390 zł, pozostałe posiłki – ok. 295 zł, telefon – ok. 50 zł, środki czystości oraz "osobistego utrzymania" – ok. 15 zł, kontakty z rodziną – ok. 20 zł, grupowe ubezpieczenie pracownicze – 51 zł. Dodał, iż z jego wynagrodzenia potrącana jest ponadto kwota 168 zł na spłatę zaciągniętej w grudniu 2013 r. pożyczki. Stwierdził, iż wskazane wydatki są stałymi wydatkami niezbędnymi, a okresowo zdarzają się również inne, nieplanowane wydatki, w zakresie których musi prosić rodzinę o wsparcie, gdyż nie dysponuje oszczędnościami ani nadmiarem środków z wynagrodzenia. Podniósł, iż obecnie nie ma faktycznych możliwości poniesienia pełnych kosztów wnioskowanej pomocy i to szczególnie, gdy jest zmuszony też ponieść wydatki w sprawie sądowej o sygn. akt II SA/Ol 949/13. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, zaś źródłem jego dochodu jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 2.476 zł brutto, tj. 1.572 zł netto. Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2015 r. skarżący – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego rzeczywistą aktualną sytuację materialną. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo, w którym wskazał, iż żądane dokumenty zostały nadesłane do sprawy II SA/Ol 949/13, w której również wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku zapadłego w tej sprawie. Ponadto wyjaśnił, że nie posiada rachunków za użytkowanie telefonu, a także opłat za obiady i inne produkty żywnościowe, ale miesięcznie kwota ta wynosi 390 zł. Jednocześnie podtrzymał swoje stanowisko co do braku środków pieniężnych na opłacenie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Dalej Sąd podkreślił, że nie ma podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwić poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla własnego, koniecznego utrzymania. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 października 2014 r. jest trzecim z kolei wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Rozpoznając dwa poprzednie wnioski zarówno Sąd Wojewódzki jak i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, iż skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie. Rozpatrując obecny wniosek Sąd stwierdził, iż nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy nie uległa zasadniczej zmianie, a uzyskiwane przez skarżącego dochody w dalszym ciągu umożliwiają poczynienie stosownych oszczędności niezbędnych do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Jak wynika bowiem z oświadczenia skarżącego posiada on stały, miesięczny dochód w wysokości 2476 zł brutto, zaś wyszczególnione przez wnioskodawcę miesięczne wydatki nie przekraczają tej kwoty. Jednocześnie należy wskazać, iż skarżący w żaden sposób nie udokumentował wskazanych wydatków mimo, iż był wzywany przez Sąd – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia stosownych dokumentów odnośnie swojej sytuacji materialnej i finansowej. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił WSA naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący wskazał m.in., że Sąd odmówił przyznania prawa pomocy gołosłownie wskazując, że nie wykazał on swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości. Bezzasadnie Sąd stwierdził, że skarżący posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów udziału zawodowego pełnomocnika w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wynika to z błędnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Sąd winien wziąć pod uwagę fakt, że w sprawie o sygn. II SA/Ol 949/13 skarżący będzie musiał ponieść wydatki związane z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 28 listopada 2013 r. Skarżący wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnik w celu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 listopada 2013 r., I SAB/Ol 72/13. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") – stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podkreślenia na wstępie wymaga jednak to, że zaskarżone postanowienie wydane zostało wskutek kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W poprzednich orzeczeniach wydanych w tym przedmiocie Sądy obydwu instancji szczegółowo przedstawiły i oceniły sytuację majątkową skarżącego, dochodząc do wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki do ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Skarżący nie może więc aktualnie formułować zarzutów, które w istocie podważają wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcia. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący nie wykazał w kolejnym wniosku, aby jego sytuacja materialna zmieniła się znacząco w stosunku do stanu jaki istniał gdy wydane zostało ostatnie postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. W rezultacie zgodzić się należało z oceną Sądu Wojewódzkiego, że skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Posiada on stały dochód a jego stan zdrowia nie wymaga stałych, wysokich nakładów finansowych jak u osób wymagających stałej opieki lekarskiej. Odnosząc się do zarzutów postawionych w zażaleniu wskazać ponadto trzeba, że fakt prowadzenia innego jeszcze postępowania sądowego i ponoszenia w związku z tym określonych wydatków nie może stanowić podstawy do zwolnienia od obowiązku pokrycia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalając postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. (sygn. akt II OZ 263/14) zażalenie na postanowienie z dnia 12 lutego 2014 r. o odmowie przyznania praw pomocy wyjaśnił skarżącemu, że kwestie związane z udziałem w innym postępowaniu sądowym nie mają w tym przypadku znaczenia, bowiem koszty te nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania. Wszczynając postępowania sądowe czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny w składzie tu orzekającym w pełni podziela. Pozostałe argumenty zażalenia sprowadzają się do próby podważenia poczynionych przez Sąd Wojewódzki na podstawie oświadczeń skarżącego ustaleń faktycznych, niezbędnych dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy jednak zauważyć, że szczegółowe rozważania Sądu Wojewódzkiego są zgodne z danymi podanymi przez skarżącego. To na stronie ciąży obowiązek udokumentowania czy też chociaż uprawdopodobnienia składanych oświadczeń, a więc jeżeli strona wskazuje dane niepełne bądź budzące wątpliwości, to musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd Wojewódzki nie jest bowiem uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej strony i musi polegać na przedkładanych przez stronę dokumentach i oświadczeniach. Tego rodzaju analizy Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Stąd też brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc zażalenie podlegało oddaleniu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.