II OZ 732/24

Dnia 18 grudnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komitetu Założycielskiego Związku Wyznaniowego "[...]" z siedzibą w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1298/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Komitetu Założycielskiego Związku Wyznaniowego "[...]" z siedzibą w Ś. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do rejestru kościołów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 lipca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1298/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skargę Komitetu Założycielskiego Związku Wyznaniowego "[...]" z siedzibą w Ś. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 marca 2024 r. w przedmiocie odmowy wpisu do rejestru kościołów, wskazując, że skarżący pomimo wezwania nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi, tj. nie nadesłał pełnomocnictwa procesowego obejmującego umocowanie pełnomocnika do reprezentowania skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżący od tego postanowienia wniósł zażalenie, w którym zażądał jego uchylenia. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 35 § 1 w zw. z art. 34 p.p.s.a. poprzez "uznanie, że radca prawny P. (...) [R.] jest nienależycie umocowany do działania w imieniu Skarżącego, pomimo, iż złożone w toku postępowania przez MSWiA pełnomocnictwa w swojej treści wyraźnie wskazywały, że zakres umocowania obejmuje prawo do reprezentowania Skarżącego przed ", a więc – w ocenie skarżącego – również przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Ponadto skarżący, powołując się na art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, zarzucił nieważność postępowania z uwagi na "nienależyte obsadzenie Sądu". Wyjaśnił, że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie jednego asesor (...) [N.] B. orzekał w sprawie, mimo tego że nominacja asesor pochodzi od KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw". Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Niezasadność zarzutu zażalenia dotyczącego naruszenia art. 35 § 1 w zw. z art. 34 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) sprowadzającego się do twierdzenia, że skarga skarżącego nie była dotknięta brakiem formalnym, gdyż r.pr. P. R. był należycie umocowany, wynika z art. 46 § 3 p.p.s.a., który po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), która weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r., stanowi, że do pisma, a więc także do skargi, należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Podkreślić należy, że według powołanego przepisu pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis należy dołączyć, jeżeli te dokumenty nie zostały jeszcze złożone przed sądem. Nie jest zatem wystarczające powołanie się na pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis złożony w postępowaniu administracyjnym. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Niezłożenie pełnomocnictwa stanowi brak formalny. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. oraz ugruntowanym poglądem orzecznictwa i piśmiennictwa w tym zakresie, sąd wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego, a w przypadku jego nieusunięcia w wyznaczonym terminie, odrzuca skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W związku z powyższym, stanowisko skarżącego, z którego wynika, że złożenie pełnomocnictwa w toku postępowania administracyjnego uprawnia do reprezentowania strony także przed sądami administracyjnymi jest nieprawidłowe, gdyż pełnomocnictwo znajdujące się w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi wraz ze skargą nie wyczerpuje dyspozycji art. 37 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 3 p.p.s.a. i nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku doręczenia na wezwanie sądu prawidłowego pełnomocnictwa. Nadto obowiązek złożenia pełnomocnictwa jest powiązany z "pierwszą czynnością procesową". Nie można utożsamiać wskazanej w art. 37 § 1 p.p.s.a. pierwszej czynności procesowej z czynnością dokonaną przed organami administracji publicznej. Wspomniana w art. 37 § 1 p.p.s.a. regulacja dotyczy postępowania sądowego, tak samo jak zawarty w art. 46 § 3 p.p.s.a. obowiązek pełnomocnika dołączania pełnomocnictwa. Nie budzi wątpliwości, że oba te przepisy odnoszą się do postępowania przed sądami administracyjnymi i oba dotyczą akt sądowych danej sprawy. Innymi słowy, z obowiązku przedłożenia pełnomocnictwa nie zwalnia fakt, że pełnomocnictwo zostało złożone w innym postępowaniu, np. administracyjnym. W takiej sytuacji pełnomocnik powinien dołączyć do akt sprawy nowy egzemplarz pełnomocnictwa albo sporządzić uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa z dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych, o ile umocowanie w treści pełnomocnictwa obejmowało swoim zakresem dalszy etap postępowania w sprawie, czyli przed sądem administracyjnym. Ponadto wskazać należy, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Strona, decydując się na wszczęcie postępowania sądowego, musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi i środków odwoławczych do sądu administracyjnego. W wyroku z 10 maja 2000 r., sygn. akt K 21/99, Trybunał Konstytucyjny wskazał pewne ograniczenia prawa do sądu, które nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Już sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie można zatem wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, skarżącemu umożliwiono uzupełnienie braku formalnego wniesionej skargi, jednak z takiej możliwości strona nie skorzystała, co zasadnie skutkowało odrzuceniem jej skargi. Odnieść się również należy do zarzutu, którego uwzględnienie prowadziłoby do stwierdzenia, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji dotknięte jest wadą nieważności. Skarżący upatruje tej wady w wydaniu postanowienia przez sąd, w składzie którego zasiadała osoba powołana na stanowisko asesora w procedurze niezgodnej z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co spowodować miało wydanie orzeczenia przez sąd niezgodny z przepisami prawa w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Kwestia udziału w składzie sądu sędziego lub asesora powołanego na stanowisko na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) była kilkakrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. M.in. w wyroku z 5 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 249/22, Sąd stwierdził, powołując się na liczne orzeczenia NSA, że sam fakt udziału w powołaniu na urząd sędziego (odpowiednio asesora sądowego) w procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS, a priori nie przesądza o wadliwości postępowania. W szczególności fakt wyłonienia kandydata na sędziego lub asesora przez tak ukształtowaną Krajową Radę Sądownictwa nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania. W razie wątpliwości co do bezstronności i niezależności danego sędziego lub asesora konieczne jest zbadanie konkretnych faktów mających te wątpliwości uzasadniać w świetle okoliczności danej sprawy. Uzasadniając stanowisko zawarte w wyroku z 5 lipca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny przywołał treść orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r. (nr C-585/18, C-624/18, C-625/18; – dalej: wyrok TSUE) i wskazał, że podstawa nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. dotyczy sytuacji, w której skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo w której w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Powołany wyrok TSUE z 19 listopada 2019 r. został wydany w ramach sprawy wymagającej oceny zgodności z prawem UE przepisów dotyczących Izby Dyscyplinarnej. Sąd zwrócił uwagę, że w pkt 152-153 wyroku wskazano, że w sprawie muszą zachodzić konkretne okoliczności, które powinny być uwzględnione, aby można było dojść do wniosku o wadliwości powołania sędziego Izby Dyscyplinarnej. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r. w sprawie BSA I-4110-1/20. Niezależnie od tego, że przywołana uchwała nie wiąże sądów administracyjnych, ma zastosowanie wyłącznie do sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych i wojskowych (z uwagi na odrębność sądownictwa administracyjnego i powszechnego), to z jej uzasadnienia nie wynika, aby sam fakt udziału sędziego lub asesora wyłonionego przez "nową KRS" a priori przesądzał o wadliwości postępowania przed sądem powszechnym. Sąd Najwyższy wyraźnie nakazał dla ustalenia, czy obsada sądu była właściwa, badanie konkretnych okoliczności oraz ich skutków, a zatem dokonywania oceny ad casum każdej konkretnej wątpliwości co do obsady sądu. Takie stanowisko – o konieczności badania konkretnych okoliczności dla oceny skutków błędnej procedury poprzedzającej wyłonienie kandydata na sędziego lub asesora sądowego przez "nową KRS" – prezentowane jest również jednolicie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podzielając argumentację zawartą w orzeczeniach, w których przedmiotem było przedstawienie (nieprzedstawienie) wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego (m.in. wyroki: z 6 maja 2021 r., II GOK 2/18, II GOK 3/18, II GOK 5/18; z 13 maja 2021 r., II GOK 4/18; z 6 maja 2021 r., II GOK 6/18 i II GOK 7/18; z 21 września 2021 r., II GOK 8/18, II GOK 10/18, II GOK 11/18, II GOK 12/18, II GOK 13/18, II GOK 14/18 oraz wyrok z 11 października 2021 r., II GOK 9/18), w wyroku z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami. Takie stanowisko co do konieczności badania ad casum przesłanki bezstronności i niezależności sędziego lub asesora sądowego podziela też Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Nie zmienia tej oceny pogląd prezentowany w orzeczeniach przywołanych przez skarżącego w zażaleniu. Co istotne, skarżący w zażaleniu nie podał w stosunku do asesor N. B. żadnych innych okoliczności, które miałyby wskazywać na brak po jej stronie niezależności i bezstronności. Sądowi nieznane są również z urzędu takie okoliczności, które pozwalałyby twierdzić, że ww. asesor sądowa nie daje gwarancji niezależności i bezstronności. Tym samym należało stwierdzić, że okoliczności wskazane przez skarżącego nie uzasadniają twierdzenia, że w składzie Sądu pierwszej instancji brał udział asesor, który powinien być wyłączony z mocy ustawy lub aby sąd był nienależycie obsadzony. W związku z powyższym, zarzut powiązany z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. jest niezasadny. Mając powyższe na uwadze NSA uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.