II OZ 900/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 41/17 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zezwalającej na wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej, a także zwalniającej z obowiązku uiszczenia należności jednorazowej i opłat rocznych z tytułu wyłączenia postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 41/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zezwalającej na wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej, a także zwalniającej z obowiązku uiszczenia należności jednorazowej i opłat rocznych z tytułu wyłączenia, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowienie to zostało wydane w następującym, wskazanym przez Sąd, stanie sprawy: Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 stycznia 2017 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Termin do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 27 stycznia 2017 r. W dniu 30 stycznia 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego dołączając jednocześnie potwierdzenie dokonania w dniu 28 stycznia 2017 r. przelewu wymaganej kwoty tytułem wpisu od skargi. We wniosku skarżąca wyjaśniła, że wypłata przysługującego jej wynagrodzenia dokonywana jest do pierwszego dnia każdego miesiąca i środki na uiszczenie wpisu miała dopiero w sobotę 28 stycznia 2017 r. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkowało odmową przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zdaniem Sądu okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu było niezawinione. We wniosku o przywrócenie terminu skarżąca podała, że powodem nieuiszczenia w terminie wpisu od skargi był brak środków finansowych w terminie do jego uiszczenia i wpływ wynagrodzenia dopiero 28 stycznia 2017 r. W ocenie Sądu okoliczność ta nie może być podstawą uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych może bowiem co najwyżej stanowić podstawę do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy (art. 243-246 p.p.s.a.). Skarżąca z takiej możliwości nie skorzystała, a wszczynając postępowanie przed sądem winna sobie zdawać sprawę, że uiszczenie wpisu od złożonej skargi będzie wymagane. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto wskazała, że posiada wielodzietną rodzinę. Mąż jest opiekunem niepełnosprawnego brata. Wydatki i koszty utrzymania rodziny wystarczają na zapewnienie podstawowych potrzeb rodziny, a kwota 200 zł jest nadwyrężeniem domowego budżetu i nie może być wypłacona od ręki. Wskazała także, że nie była w stanie uiścić takiej sumy w terminie zakreślonym przez Sąd. Dopiero wsparcie finansowe od rodziny pozwoliło na wpłatę w dniu następnym po wyznaczonym terminie. Skarżąca podniosła także, że godność nie pozwoliła jej na proszenie o zwolnienie od kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z powyższego wynika zatem, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminowi. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności (por. postanowienie NSA z 11.02.2003 r. II SA 4162/01, M. Praw. 2003, nr 8, s. 340). O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zobacz: postanowienie NSA z 2.10.2002 r. V SA 793/02, M. Praw. 2002, nr 23, s. 1059). Przy czym zauważyć trzeba, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni okoliczności wskazujących na brak winy w przekroczeniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, iż brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadnia niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Mając powyższe na względzie należy podzielić wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadniczo rację ma Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jak trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji brak środków finansowych będący przyczyną uchybienia terminowi przewidzianemu do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może co najwyżej stanowić podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych, a nie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Ta materia jest utrwalona w judykaturze -patrz postanowienia NSA: z 25.11.2010 r. I OZ 886/10; z 18.06.2015 r. I OZ 614/15, publ. orzeczenia.nas.gov.pl). Niewątpliwie brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w uiszczeniu należnej opłaty. Ponieważ ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to nie może podlegać wątpliwości, iż brak środków finansowych wskazany we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, będący przyczyną uchybienia terminowi przewidzianemu do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca w doręczonym zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego została w sposób jednoznaczny pouczona, iż w toku postępowania może wnieść o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych (k. 35). W tym celu powinna m.in. złożyć urzędowy formularz prawa pomocy (pkt 2 pouczenia na k. 35). Skoro jednak skarżąca nie wniosła o przyznanie prawa pomocy i niewątpliwie spóźniła się z uiszczeniem opłaty od skargi, to wykazała się brakiem należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Poza tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie uprawdopodobniła, by w dacie upływu terminu do uiszczenia wpisu nie posiadała środków finansowych, które pozwoliłyby jej na jego uiszczenie. Twierdzenia skarżącej w tym zakresie oraz zaświadczenie z zakładu pracy co do terminu wypłaty wynagrodzenia za świadczoną pracę, w tej sprawie takiego uprawdopodobnienia nie stanowią. Tym samym nie można uznać, że skarżąca nie uiściła wpisu bez swojej winy i nie uwiarygodniła, że zadbała w sposób należyty o własne interesy, co wyklucza możliwość przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.