II OZ 946/26

Dnia 17 września 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 1433/26 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie aktualizacji danych w rejestrze kościołów postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lipca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie aktualizacji danych w rejestrze kościołów. Pismem z dnia 30 kwietnia 2026 r. R. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji polegającą na aktualizacji danych w rejestrze kościołów i innych związków wyznaniowych poprzez wykreślenie między innymi skarżącego ze składu Kolegium [...] M. Postanowieniem z dnia [...] października 2023 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy [...] odrzucił pozew o zmianę wpisu w rejestrze kościołów ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej przed sądem cywilnym. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2024 r., sygn. akt [...], Sąd Apelacyjny [...] oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie, wskazując, że droga administracyjna na czynność wpisu do rejestru była właściwa, a sąd administracyjny rozpatrywał skargę na konkretne pismo organu, a nie na czynność podjętą przez Ministra. Zgodnie z art. 58 § 4 p.p.s.a. sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Sąd jest jednak obowiązany zbadać czy skarga została wniesiona w ustawowym terminie. Jak wynika z akt sprawy w dniu 2 października 2020 r. dokonano aktualizacji wpisu w pkt [...] pod poz. [...] w dziale A Rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych w zakresie składu Kolegium [...] M. Skarżący R. K. został wykreślony ze składu Kolegium, a powody takiego wykreślenia organ wskazał w piśmie z dnia 9 października 2020 r., doręczonym skarżącemu 19 października 2020 r. Skarżący wniósł pierwszą skargę na "aktualizację wpisów w Rejestrze Kościołów i innych związków wyznaniowych" do sądu administracyjnego w dniu 21 października 2020 r. Postanowieniem z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2584/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na pismo Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 października 2020 r. Skarżący nie wniósł skargi kasacyjnej od tego postanowienia. Kolejna skarga w tej sprawie na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji polegającą na aktualizacji danych w rejestrze kościołów i innych związków wyznaniowych poprzez wykreślenie w październiku 2020 r., między innymi skarżącego ze składu Kolegium [...] M. została wniesiona przez R. K. pismem z 30 kwietnia 2026 r., a zatem ponad 5 i pół roku po tym, jak skarżący dowiedział się o tej czynności z pisma organu z dnia 9 października 2020 r. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i z okoliczności sprawy wynika, że skarżący zachował termin do złożenia wniosku, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Natomiast w myśl art. 87 § 5 p.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd podkreślił, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie precyzuje, jak należy interpretować pojęcie "wyjątkowego przypadku", jednakże nie może być ono rozumiane rozszerzająco. Sąd wskazał na orzecznictwo wskazujące, jak należy rozumieć pojęcie "wyjątkowego przypadku", o jakim mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 12 lipca 2011 r., II GZ 273/11; z 7 grudnia 2011 r., I OZ 991/11; z 5 marca 2013 r., II OZ 109/13; z 12 stycznia 2018 r., I OZ 1906/17; z 23 października 2023 r., I OZ 450/23; z 19 września 2024 r., I OZ 533/24; z 5 2013 r., I OZ 109/13; z 24 czerwca 2014 r., II OZ 624/14). Mając powyższe na względzie Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony w dniu 30 kwietnia 2026 r., tj. po upływie ponad 5 lat od kiedy skarżący dowiedział się o zaskarżonej czynności organu. W ocenie Sądu, w tej sprawie nie zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Skarżący wniósł pierwszą skargę w dniu 21 października 2020 r., a więc w terminie 30 dni od zawiadomienia go o wykreśleniu jego danych z rejestru. Postanowieniem z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2584/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na pismo Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 października 2020 r. Skarżący obecnie uważa, że Sąd błędnie zakwalifikował jego pierwszą skargę i błędnie uznał ją za niedopuszczalną, lecz nie skorzystał z przysługującego mu środka prawnego w postaci skargi kasacyjnej i nie zakwestionował tego postanowienia w sądowoadministracyjnym toku instancji. Okoliczność podjęcia przez skarżącego bezskutecznej próby wniesienia powództwa do sądu powszechnego oraz próby wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym nie stanowią o wyjątkowym przypadku, uzasadniającym przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia kolejnej skargi w tej sprawie. Sąd uznał, że złożenie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu nie miało miejsca w okolicznościach wskazujących na wyjątkowy przypadek, zatem wniosek strony – jako niedopuszczalny w świetle art. 87 § 5 p.p.s.a. – podlegał odrzuceniu. Zażalenie na ww. postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z października 2020 r. W zażaleniu sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 87 § 5 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi "wyjątkowy przypadek" uzasadniający przywrócenie terminu po upływie roku, w sytuacji gdy uchybienie terminowi było bezpośrednim skutkiem błędnych pouczeń organu administracji oraz błędnego orzeczenia Sądu I instancji z 2021 r., co zostało następnie jednoznacznie potwierdzone przez Sąd Apelacyjny [...]; 2) art. 58 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktu, że skarżący "pukał do właściwych drzwi wymiaru sprawiedliwości" bez jakiejkolwiek bezczynności, a odrzucenie wniosku w realiach niniejszej sprawy narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Natomiast stosownie do art. 87 § 5 p.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Z ww. przepisów wynika, że wniosek złożony po upływie roku od uchybionego terminu podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny. W okolicznościach niniejszej sprawy mamy do czynienia z taką sytuacją, ponieważ skarżący po ponad 5 latach złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z października 2020 r. Nie ulega wątpliwości, że co do zasady wniosek skarżącego o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny, ponieważ został złożony po upływie roku od uchybionego terminu, o czym wprost stanowi art. 87 § 5 p.p.s.a. Jednocześnie od tej zasady przepis ten stanowi jeden wyjątek, a mianowicie, jeżeli upłynął już rok od uchybionego terminu możliwe jest jego przywrócenie tylko "w przypadkach wyjątkowych". Odnośnie do pojęcia "przypadków wyjątkowych" Sąd I instancji prawidłowo wyłożył jak należy rozumieć to pojęcie. Zasadniczo są to nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym w ustawie terminie. Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu, należy wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Ponadto Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek wyjątkowy, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Przedmiotowy wniosek został bowiem złożony w sytuacji, gdy skarżący już raz złożył skargę do Sądu Administracyjnego dotyczącą aktualizacji danych w rejestrze kościołów i innych związków wyznaniowych poprzez wykreślenie między innymi skarżącego ze składu Kolegium [...] M., jednak wówczas Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie tę skargę zakwalifikował jako wniesioną na pismo z Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 października 2020 r. i ją odrzucił jako niedopuszczalną. Pomimo przysługującego prawa do zaskarżenia ww. postanowienia o odrzuceniu skargi skarżący nie skorzystał z przysługującego uprawnienia, a więc z przysługującej mu drogi sądowoadministracyjnej w dochodzeniu swoich praw m.in. co do zakresu zaskarżenia jaki wynikła z jego pierwotnej skargi. Dlatego aktualnie skarżący nie może skutecznie podnosić, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Jeżeli skarżący uważa, że jego pierwotna skarga dotyczyła zaskarżenia czynności Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z października 2020 r., a nie pisma tegoż Ministra z 9 października 2020 r. to powinien zaskarżyć postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2584/20, o odrzuceniu skargi. Zamiast tego podjął bezskuteczną próbę wniesienia powództwa do sądu powszechnego oraz próbę wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Jednak w świetle zaniechań skarżącego, nie można uznać aby później podjęte działania przez skarżącego miały świadczyć o "przypadkach wyjątkowych", o jakich mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a., tym bardziej, że Sąd odrzucając skargę skarżącego pouczył go przysługującym prawie do złożenia skargi kasacyjnej. W tych warunkach argumentacja skarżącego dotycząca błędnych pouczeń organu administracji oraz błędnego orzeczenia Sądu I instancji z 2021 r. nie może być skuteczna w światle treści art. 87 § 5 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.