II OZ 976/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 458/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2010 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 458/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2010 r. przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd zawarł ogólne rozważania dotyczące przesłanek przyznawania prawa pomocy w zakresie całkowitym i wskazał, że z formularza wniosku nie wynika, aby skarżąca była w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Uzyskuje bowiem stały miesięczny dochód w kwocie 1 928 zł. Nadto Sąd wskazał, że skarżąca nie podała stanu majątkowego syna, pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ewentualnych dochodów przez niego uzyskiwanych. Porównując wysokość miesięcznych dochodów oraz wysokość miesięcznych wydatków udokumentowanych przez skarżącą Sąd doszedł do przekonania, że nie jest ona w stanie jednorazowo uiścić wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, jak również nie jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, albowiem stanowiłoby to wydatek przewyższający jej możliwości finansowe. Z tych przyczyn uznano za zasadne, aby przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Zażalenie na powyższe wniosła P.G. domagając się zmiany zakwestionowanego postanowienia poprzez całkowite zwolnienie z kosztów sądowych, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy i ocenił możliwości finansowe skarżącej, albowiem skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto nie odniósł się do zarzutów skarżącej zawartych w sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza tegoż Sądu. Wskazano również, że syn skarżącej z uwagi na sprawowaną nad nią opiekę zrezygnował ze stałej pracy, a w związku z tym nie osiąga dochodów oraz podkreślono, że większość uzyskiwanego dochodu przeznaczona jest na leki i żywność oraz uiszczanie podstawowych opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako nieusprawiedliwione nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) i w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przesłanką udzielenia pomocy jest wykazanie niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów. Nadto podkreślić należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu powinna liczyć się z tym kosztami i odpowiednio się do nich przygotować. W niniejszej sprawie podzielić należy pogląd Sądu I instancji, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a zatem należało ją zwolnić z obowiązku poniesienia wpisu od skargi w wysokości 200 zł i ustanowić na jej rzecz radcę prawnego. Jak wynika ze złożonego w sprawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca osiąga comiesięczny stały dochód w wysokości 1 928 zł. Jej miesięczne wydatki na utrzymanie domu wynoszą około 500 zł, zaś średni miesięczny koszt opału 250 zł. Ponosi również koszty leczenia w wysokości około 500 zł. W związku z powyższym pozostaje jej kwota 678 zł. W tej sytuacji Sąd I instancji zasadnie przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, albowiem ewidentnie nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jednakże wbrew twierdzeniom skarżącej z powyższego nie wynika by chociaż w niewielkiej części nie mogła ona partycypować w ewentualnych kosztach niniejszego postępowania na dalszym jego etapie, zwłaszcza że z najwyższej z opłat w sprawie skarżąca została zwolniona. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co oznacza że przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w całości wskazana w treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. Ustosunkowując się do zastrzeżeń skarżącej, iż Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów przez nią wskazanych w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego stwierdzić należy, iż Sąd ten nie miał takiego obowiązku, albowiem na skutek prawidłowego wniesienia sprzeciwu orzeczenie referendarza traci swój byt prawny, a Sąd rozpoznaje sprawę od początku. W tej sytuacji ocena postanowienia wydanego przez referendarza jest nieuzasadniona. Dlatego też na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.