II SA/Bk 165/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Wójta Gminy K. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 1 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wójt Gminy K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż strata gminy za ostatni rok wyniosła 56.215 zł, a ponadto gmina ma zaciągnięte 4 kredyty na łączną kwotę ponad 2.500.000 zł. Wartość środków trwałych Gminy to 12.881.254 zł, zaś wysokość funduszu to kwota 12.734.676 zł. Na 30 czerwca 2018 r. dochody budżetu wynoszą 798.774,96 zł, przy wydatkach 730.392,75 zł. Na kontach bankowych na tą datę Gmina posiada środki w kwotach: 689.281,56 zł, 400.000 zł oraz 477.645,86 zł. Na dzień 30 czerwca 2018 r. Gmina ma zaciągnięte kredyty w następujących kwotach: 772.628 zł, 1.065.360 zł, 298.300 zł oraz 482.716 zł. Ponadto wnioskodawca podniósł, iż nie zatrudnia i nie pozostaje w stałym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawny, ale gmina K. ma zawartą umowę na świadczenie usług doradztwa i obsługi prawnej z adwokatem. W ramach tej umowy wykonywanie jest podstawowe doradztwo prawne i obsługa prawna, a zlecenie adwokatowi sporządzenia skargi kasacyjnej spowodowałoby poniesienie dodatkowych kosztów (k. 10-14). Do wniosku dołączono wydruki z księgi głównej (obroty kont) roboczej za okres od stycznia do czerwca 2018 r. (k. 3-5). Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2018 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił Wójtowi Gminy K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zdaniem referendarza, sytuacja finansowa Wójta Gminy, na którą przekłada się sytuacja Gminy K. nie pozwala na uznanie go za podmiot niebędący w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które to na obecnym etapie wynoszą 150 zł (wpis od skargi kasacyjnej), a także kosztów ustanowienia pełnomocnika do jej sporządzenia zwłaszcza, że na dzień 30 czerwca 2018 r. na kontach bankowych Gminy są środki w kwocie ponad 1.500.000 zł. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, Wójt Gminy wniósł sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Wskazał, że to nie wnioskodawca był inicjatorem postępowania sądowego, a zatem nie można od niego wymagać zabezpieczenia środków na prowadzenie takiego postępowania. Dodatkowo wskazał, że ocena sytuacji finansowej gminy nie uwzględnia czterech kredytów na kwotę ponad 2 500 000 zł. oraz faktu, że miesięczne wydatki są większe niż dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Gminy działającej jako organ administracji publicznej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniom Wójta Gminy sytuacja finansowa Gminy nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (w tym samorządowych) i publicznych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r, l FZ 567/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może budzić wątpliwości, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja publiczna obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowano się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie można powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., II OZ 709/07, www. orzeczenia.nsa. gov.pl). Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Wójta Gminy o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Jak wynika bowiem z treści złożonego wniosku, w Gminie zatrudniony jest m.in. adwokat, a zatem profesjonalny pełnomocnik, który mógłby sporządzić skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie. Wskazać przy tym należy, że w takiej sytuacji przyznaniu organowi administracji publicznej pełnomocnika w ramach prawa pomocy sprzeciwia się art. 246 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie należy wskazać, że z danych przedstawionych w formularzu PPPr nie wynika, by Gmina znajdował się w trudnej sytuacji materialnej. Na koniec czerwca 2018 r. posiadała na rachunkach bankowych kwotę ponad 1 500 000 zł, a zatem z pewnością kwota 150 zł pozostawała w jej zdolnościach finansowych. Jednocześnie konieczności spłaty kredytów na łączną kwotę ok. 2 500 000 zł nie rzutuje na bieżącą sytuację finansową Gminy, bowiem wymagalne z tychże kredytów są jedynie poszczególne raty a nie cała kwota, zaś Gmina nie wskazywała na trudności związane z ich spłatą. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.