II SA/Bk 1782/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. sp. z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 9 października 2025 r. nr 2001-IOA.4823.30.2025 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z dnia 26 czerwca 2025 roku numer 318000-CZC4.4823.79.2025.EC; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz skarżącego G. sp. z o.o. w Ł. kwotę 7.112,00 (słownie: siedem tysięcy sto dwanaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 9 październik 2025 r. nr 2001-IOA.4823.30.2025 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z 26 czerwca 2025 r. nr 318000-CZC4.4823.79.2025.EC nakładającą na G. Sp. z o.o. w Łomży (dalej powoływana jako Spółka) karę pieniężną: 1. w wysokości [...] zł za niedokonanie zgłoszenia do rejestru zgłoszeń przewozu towaru (olej sojowy) pojazdem o nr rej. [...]; 2. w wysokości [...] zł za niedokonanie zgłoszenia do rejestru zgłoszeń przewozu towaru (olej sojowy) pojazdem o nr rej. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że: 1. środkiem transportu o nr rej. [...] przewożony był z Ukrainy towar w postaci oleju sojowego, w ilości 23.500 kg, przeznaczony do wytwórni pasz Spółki mieszczącej się w miejscowości Grajewo. Spółka, będąc importerem towaru, jako "podmiot odbierający", była zobowiązana do dokonania zgłoszenia w rejestrze monitorowania przewozów SENT. Natomiast 30 maja 2023 r. o godz. 9:22 zgłoszenie zarejestrował P. S., działający w imieniu przewoźnika P. Zgłoszeniu nadano numer referencyjny SENT[...] a dokonano go z wykorzystaniem formularza typu 300, używanego w przypadku, gdy przewóz rozpoczyna się i kończy poza terytorium Polski - tranzyt przez terytorium Polski. Zgłoszenie dotyczyło przewozu towaru w postaci oleju sojowego w ilości 23.500 kg, pozycja Nomenklatury Scalonej CN1507, jako nadawcę wskazano P., jako odbierającego wskazano G. Sp. z o.o. Dokonanie zgłoszenia przez przewoźnika wymaganego w przypadku przewozu tranzytowego przez terytorium Polski nie wypełnia obowiązku dokonania zgłoszenia nałożonego na "podmiot odbierający" w przypadku przywozu towaru "wrażliwego" do Polski. Jak wynika z danych znajdujących się w module SENT, dotyczących odczytów z kamer z Automatycznego Systemu Rozpoznawania Numerów (ANPRS), środek transportu o numerach rejestracyjnych [...] wjechał na teren Polski przez przejście graniczne w H. 4 czerwca 2023 r. o godz. 21:57; 2. środkiem transportu o nr rej. [...] przewożony był z Ukrainy towar w postaci oleju sojowego, w ilości 24.000 kg, przeznaczony do wytwórni pasz G. Sp. z o.o., mieszczącej się w miejscowości Grajewo. Spółka, będąc importerem towaru jako "podmiot odbierający", była zobowiązana do dokonania zgłoszenia w rejestrze monitorowania przewozów SENT. Natomiast zgłoszenie w dniu 2 czerwca 2023 r. o godz. 12:50 zarejestrował P. S., działając w imieniu przewoźnika P. Zgłoszeniu nadano numer referencyjny SENT[...] a dokonano go z wykorzystaniem formularza typu 300, używanego w przypadku, gdy przewóz rozpoczyna się i kończy poza terytorium Polski - tranzyt przez terytorium Polski. Zgłoszenie dotyczyło przewozu towaru w postaci oleju sojowego w ilości 24.000 kg, pozycja Nomenklatury Scalonej CN1507, jako nadawcę wskazano P. a jako odbiorcę G. sp. z o.o. Dokonanie zgłoszenia przez przewoźnika wymaganego w przypadku przewozu tranzytowego przez terytorium Polski nie wypełnia obowiązku dokonania zgłoszenia nałożonego na "podmiot odbierający" w przypadku przywozu towaru "wrażliwego" do Polski. Jak wynika z danych znajdujących się w module SENT, dotyczących odczytów z kamer z Automatycznego Systemu Rozpoznawania Numerów (ANPRS), środek transportu o numerach rejestracyjnych [...] wjechał na teren Polski przez przejście graniczne w H. 4 czerwca 2023 r. o godz. 22:50. Następnie organ przytoczył treść art. 3 ust. 1, ust. 11, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz.U. Z 2024 r., poz. 1218 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa o SENT) a także § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z 25 kwietnia 2022 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 1157 ze zm.). Odnosząc te regulacje do stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że przewóz towaru w postaci oleju sojowego, pozycja Nomenklatury Scalonej CN1507, w ilości 23.500 kg oraz 24.000 kg, pojazdami o numerach rejestracyjnych [...] i [...], podlegał przepisom ustawy SENT i został dokonany z naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy SENT. Jako, że przewóz towaru rozpoczął się poza terytorium Polski a zakończył w Polsce, to podmiot obierający czyli skarżąca Spółka, przed rozpoczęciem przewozu na terytorium RP, był obowiązany do rejestracji zgłoszenia do systemu SENT. Spółka zaś nie dokonała takiego zgłoszenia. Zgłoszenia dokonał podmiot wysyłający. Następnie wskazano, że kara została wyliczona zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy SENT. W dalszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, że przepis art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT, w związku z tym brak było podstaw do umorzenia postępowania. Oceniając możliwość odstąpienia od kary organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 22 ust. 3 (powinno być 21 ust. 3) i art. 26 ust. 1-3 ustawy SENT. W ocenie organu odwoławczego w sprawie szczegółowo poddano analizie kwestie związane z odstąpieniem od wymierzenia kary zarówno ze względu na interes strony jak i ze względu na interes publiczny. Prawidłowo stwierdzono, że nie została spełniona przesłanka ważnego interesu przewoźnika. W sprawie ustalono, że kondycja finansowa Spółki jest dobra, a zapłata nałożonej kary pieniężnej nie stwarza realnego zagrożenia utraty przez nią płynności finansowej i nie spowoduje innych niepożądanych społecznie skutków. W zakresie przesłanki interesu publicznego wskazano, że niedokonanie przedmiotowych zgłoszeń było pierwszym zarejestrowanym postępowaniem w sprawie niewywiązania się Spółki z obowiązków wynikających z ustawy SENT. Organ odwoławczy po dokonaniu ponownych ustaleń w tym zakresie nie stwierdził kolejnych naruszeń. Następnie wyjaśniono, że skorzystanie z nadzwyczajnej instytucji, jaką jest odstąpienie od wymierzenia kary, wymaga aktywnego uczestnictwa strony i wiąże się koniecznością złożenia wniosku o udzielenie pomocy de minimis z podaniem wszelkich wymaganych danych niezbędnych do udzielenia takiej pomocy. W toku postępowania organ pierwszej instancji poinformował stronę, że ustawa SENT w przypadku stwierdzonych podczas kontroli przewozu nieprawidłowości przewiduje możliwość odstąpienia od wymierzenia kary z uwagi na istnienie ważnego interesu strony lub interesu publicznego. Pouczył o zasadach udzielania pomocy publicznej, pomocy "de minimis". Również organ odwoławczy w piśmie z 10 września 2025 r. poinformował stronę o warunkach dopuszczalności instytucji odstąpienia od wymierzenia kary i możliwości złożenia wniosku o pomoc "de minimis". Jednocześnie pouczył, że niedostarczenie wymaganej dokumentacji i nie złożenie stosownego wniosku o pomoc "de minimis", nawet w przypadku stwierdzenia ważnego interesu strony lub interesu publicznego, będzie skutkowało brakiem możliwości zastosowania instytucji odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Strona na żadnym etapie postępowania nie złożyła wniosku o pomoc "de minimis". W odpowiedzi na pismo z 10 września 2025 r. poinformowała, że powołuje się na przesłankę "interesu publicznego", a nie na swój ważny interes. Spółka podniosła, że w świetle orzecznictwa NSA stwierdzić należy, że brak jest podstaw aby przesłankę "interesu publicznego", której zaistnienie warunkuje odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, oceniać w kontekście przepisów o pomocy de minimis. Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wypracowanym stanowiskiem orzecznictwa odstąpienie od wymierzenia kary za stwierdzone naruszenia przepisów ustawy SENT może stanowić pomoc de minimis, o jakiej mowa w art. 26 ust. 3 pkt 2 tej ustawy (tak m.in. WSA w Białymstoku w wyrokach: z 7 września 2022 r., II SA/Bk 491/22, z 8 grudnia 2022 r., II SA/Bk 770/22, z 28 kwietnia 2023 r., II SA/Bk 141/23 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 16 marca 2023 r., II SA/Go 56/23, CBOSA). Oznacza to, że Spółka powinna złożyć wniosek o udzielenie takiej pomocy, czego w niniejszej sprawie nie uczyniła. Poprzez nieprzedłożenie wyjaśnień i nadesłanie dokumentów strona uniemożliwiała ocenę przesłanek warunkujących odstąpienie od nałożenia kary. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła Spółka i zarzuciła naruszenie: 1. art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy SENT, poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywateli do organów podatkowych oraz zasadę prawdy obiektywnej, poprzez niewyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, niewystarczające ustalenie stanu faktycznego, nierozpatrzenie całego materiału dowodowego poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w szczególności w zakresie przesłanki "interesu publicznego"; 2. art. 208 § 1 w zw. z art. 165b§ 1 O.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT, poprzez nie umorzenie postępowania mimo wystąpienia przesłanek uzasadniających takie umorzenie, tj. wszczęcie postępowania po upływie ponad 6 miesięcy od zakończenia kontroli, w sytuacji, w której w kwestii wymierzania kar pieniężnych nakładanych na gruncie ustawy SENT stosuje się odpowiednio w zakresie nieuregulowanym przepisy O.p.; 3. art. 21 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy SENT, poprzez nieuzasadnione nałożenie kary pieniężnej w sytuacji, w której nie doszło do uszczuplenia wpływów do budżetu państwa, zgłoszenia i tak zostały dokonane przez wysyłającego i to przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium Polski (odpowiednio 30 maja 2023 r. oraz 2 czerwca 2023 r.), a więc wydanie decyzji sprzecznej z celami i założeniami ustawy SENT; 4. art. 21 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.: - dokonanie wykładni pojęcia "interesu publicznego" jedynie przez pryzmat fiskalnych interesów Skarbu Państwa, podczas gdy przesłanka ta winna być rozpatrywana w oparciu o zasadę proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwowych, - pominięcie w ocenie pojęcia "interesu publicznego" rzeczywistej intencji ustawodawcy wskazanych w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów, co doprowadziło do nieodstąpienia od nałożenia kary pomimo, że działania skarżącej nie były nastawione na uszczuplenie wpływów do Skarbu Państwa, jak również nie miały cech oszustwa podatkowego, w szczególności, że skarżąca prowadzi legalną działalność gospodarczą od przeszło 30 lat, zaś zaniechanie dokonania zgłoszeń miało charakter incydentalny; - pominięcie, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej jest możliwe nie tylko jako pomoc de minimis, ale również jeżeli nie stanowi pomocy publicznej (art. 26 ust. 3 pkt 1 ustawy o SENT), o czym świadczy alternatywa rozłączna "albo" zawarta w tym przepisie; 5. art. 21 ust. 1 ustawy SENT w zw. z art. 31 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji, poprzez ich błędną, zawężająca wykładnię, sprowadzającą się do wykluczenia przez organy możliwości zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary, a w efekcie naruszenie zasady proporcjonalności, w szczególności poprzez zastosowanie środków nieproporcjonalnych do popełnionego uchybienia i nałożenie rażąco wysokiej kary za nieistotne uchybienie (nieistotne, albowiem organy wobec zgłoszenia przez wysyłającego miały wiedzę o rozpoczętym przewozie towaru, stąd wbrew twierdzeniom organu nie było realnego zagrożenia interesów fiskalnych Skarbu Państwa). Wskazując na powyższe naruszenia Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. W ocenie sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne. Jako niezasadny ocenić należy zarzut dotyczący naruszenia art. 208 § 1 w zw. z art. 165b§ 1 O.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT, poprzez nie umorzenie postępowania pomimo wszczęcie postępowania wobec skarżącej Spółki po upływie ponad 6 miesięcy od zakończenia kontroli. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że w orzecznictwie brak było jednolitości w sprawach w których istotą sporu była zasadność stosowania art. 165b § 1 O.p. w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT. W tym zakresie ukształtowały się dwie rozbieżne linie orzecznicze. W pierwszej linii orzeczniczej przedstawiono pogląd, stosownie do którego zasadne jest odpowiednie stosowanie art. 165b § 1 O.p. w tym postępowaniu. Skutkiem tego poglądu było przyjęcie, że wszczęcie postępowania administracyjnego po upływie 6 miesięcy od zakończenia kontroli, narusza art. 165b § 1 O.p. i w konsekwencji powinno prowadzić do uchylenia wydanych w sprawie decyzji i umorzeniem postępowania administracyjnego (vide: wyroki NSA: z 4 listopada 2021 r., II GSK 1953/21, II GSK 1124/21, II GSK 1126/21, II GSK 1952/21, II GSK 1953/21, II GSK 1783/21; z 24 listopada 2021 r., II GSK 1993/21, II GSK 1957/21, II GSK 1956/21, z 16 grudnia 2021 r., II GSK 2364/21, II GSK 2363/21; z 13 stycznia 2022 r., II GSK 1196/21 oraz z 3 marca 2022 r., II GSK 35/22). Według drugiej linii orzeczniczej art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT (vide: wyroki NSA: z 14 października 2021 r., II GSK 885/21; z 18 listopada 2021 r., II GSK 1203/21; z 7 grudnia 2021 r., II GSK 1281/21; z 2 lutego 2022 r., II GSK 2179/21; z 15 marca 2022 r., II GSK 100/22 i II GSK 101/22). Wskazana rozbieżność skutkowała tym, że wnioskiem z 6 grudnia 2022 r., Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zwrócił się o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały mającej na celu wyjaśnienie: czy przepis art. 165b § 1 O.p. w zakresie jakim dotyczy terminu wszczęcia postępowania, znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy SENT. Postanowieniem z 3 lipca 2023 r. wydanym w sprawie II GPS 1/23 odmówiono podjęcia uchwały z tego względu, że wskazywana rozbieżność okazała się nie aktualna. Ostatnie orzeczenie NSA akceptujące pogląd, że uprawnione jest odpowiednie stosowanie art. 165b § 1 O.p., w zakresie w jakim dotyczy on terminu wszczęcia postępowania, do postępowań w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych na podstawie ustawy SENT wydane zostało 3 marca 2022 r. (II GSK 35/22). Po tej dacie linia orzecznicza NSA (aż do dnia dzisiejszego) została ukształtowana w sposób jednolity i trwały, zgodnie z poglądem, że przepis art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT. Wobec powyższego twierdzenie skarżącej Spółki, że postępowanie powinno być umorzone z tego powodu, że wszczęcie postępowania, które miało miejsce w dniu 29 maja 2025 r., nastąpiło po upływie 6-miesięcznego terminu od zakończenia kontroli, która miała miejsce w czerwcu 2023 r., nie zasługuje na uwzględnienie. Przechodząc do merytorycznej kontroli wydanej decyzji wskazać należy, że podstawę prawną stanowiły przepisy ustawy SENT. W ustawie SENT przyjęto (art. 4 ust. 1-4), że środkiem technicznym służącym monitorowaniu drogowego przewozu towarów jest rejestr zgłoszeń. Jest on prowadzony w systemie teleinformatycznym i gromadzi dane zawarte w zgłoszeniach, uzupełnieniach zgłoszeń i ich aktualizacjach oraz dotyczące przeprowadzonych kontroli. W przypadku, gdy przewóz towaru rozpoczyna się poza terytorium Polski a kończy się w Polsce, a więc w takiej sytuacji jak w stanie faktycznym sprawy niniejszej, zobowiązanym do przesłania zgłoszenia jest podmiot odbierający – art. 6 ust. 1 ustawy o SENT. Podmiotem odbierającym była skarżąca Spółka a zgłoszenia dokonał podmiot wysyłający. Stan sprawy w odniesieniu do nieprawidłowości (typizacji deliktu administracyjnoprawnego) jest niewątpliwy i został ustalony oraz udowodniony przez organy obydwu instancji zgodnie z przepisami postępowania. Okoliczności te nie są kwestionowane przez skarżącą Spółkę. Spółka nie kwestionuj także wysokości nałożonej kary. Kwestią sporną jest natomiast to, czy prawidłowo organy rozważyły przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określone w art. 21 ust. 3 ustawy SENT. Zgodnie z tą regulacją w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2d, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Z kolei zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy SENT Organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie: 1) nie stanowi pomocy publicznej albo 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo 3) stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z ważnym interesem Spółki, który uzasadniałby odstąpienie od nałożenia kary, jeśli się zważy na ustaloną w toku postępowania dobrą kondycję finansową skarżącej. Zestawienie wysokości osiąganych dochodów z wysokością nałożonej kary pozwala uznać, że jej uiszczenie nie spowoduje utraty płynności finansowej. Skarżąca nie powołała się również na jakieś szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby poniesienie kary za stwierdzone naruszenie. Same zarzuty skargi nie dotyczą oceny tej przesłanki. Skoncentrowane są na przesłance interesu publicznego. Zdaniem skarżącej Spółki w sprawie naruszono art. 21 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT oraz w zw. z art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, poprzez pominięcie, że odstąpienia od nałożenia kary jest możliwe nie tylko jako pomoc de minimis oraz zastosowanie środków nieproporcjonalnych do popełnionego uchybienia. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że właściwe odczytanie klauzuli "interesu publicznego" jako przewidzianej w art. 21 ust. 3 ustawy SENT przesłanki odstąpienia od nałożenia kary, powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, a zatem organ winien rozważyć, czy przewidziana sankcja stanowi w konkretnym stanie faktycznym dolegliwość proporcjonalną ze względu na cel jej wprowadzenia, czy też jest niewspółmiernie dolegliwa, przez co zasada proporcjonalności zostaje naruszona. Jeżeli sankcja, która miałaby być zastosowana jest nadmierna (dolegliwa w stopniu większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu), to klauzula "interesu publicznego" nakazuje odstąpienie od nałożenia kary. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2020 r. (II GSK 307/20) wskazał, że nie można pojęcia "interesu publicznego" interpretować w sposób zawężający, uwzględniając przede wszystkim interes Skarbu Państwa. Taka interpretacja przepisów art. 21 ust. 3, art. 22 ust. 3, art. 22a ust. 2 oraz art. 24 ust. 3 ustawy SENT, de facto prowadziłaby bądź to do ograniczenia, bądź to do wykluczenia stosowania powyższej instytucji prawnej. Przyjęcie poglądów wyłącznie profiskalnych mogłoby doprowadzić do tego, że w zasadzie każda ulga czy odstępstwo w zapłacie należności publicznoprawnych powstałych wskutek naruszenia przepisów mogłyby być traktowane jako sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi - mimo, że zostały przewidziane przez ustawodawcę. Uregulowane w art. 21 ust. 3, art. 22 ust. 3, art. 22a ust. 2 oraz art. 24 ust. 3 ustawy SENT, odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej następuje wyłącznie w sytuacji ustalenia, że do naruszenia konkretnych przepisów doszło. Następuje to nie tylko na wniosek strony, ale również z urzędu. O ile zaistnienie przesłanki "ważnego interesu podmiotu odbierającego" może zostać wykazane w zasadzie wyłącznie we współpracy z tym podmiotem, o tyle przesłanka "interesu publicznego" z urzędu powinna być przedmiotem rozważań organu stosującego przepisy ustawy SENT, z uwzględnieniem celów tej ustawy i w relacji do okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Wiąże się to z potrzebą uwzględniania konsekwencji wynikających z zasady proporcjonalności, zwłaszcza w tym jej aspekcie, który odnosi się do tzw. przesłanki niezbędności, której źródłem jest art. 2 Konstytucji RP (vide: wyrok NSA z 27 czerwca 2024 r., II GSK 2015/23, pub. CBOSA). Zastosowanie zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji bezwzględnie oznaczonej, jaką stanowią administracyjne kary pieniężne, wymaga rozważenia, czy jej wymierzenie będzie przydatne do osiągnięcia zamierzonych skutków (celów) danej regulacji oraz czy zachowana została właściwa dla demokratycznego państwa prawa proporcja między efektem wymierzonej sankcji pieniężnej a jej dolegliwością. Jeżeli odpowiedzi na te pytania nie będą pozytywne, należy uznać, że nałożenie kary nie jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego i organ powinien odstąpić od jej nałożenia, jako niezgodnej z konstytucyjnymi standardami płynącymi z zasady proporcjonalności (vide: wyrok NSA z 14 stycznia 2025 r., II GSK 1244/21, pub. CBOSA). Przy analizie interesu publicznego można rozważać i brać pod uwagę w szczególności okoliczności dotyczące stwierdzonego naruszenia, czy pewnych cech karanego podmiotu, jak i okoliczności samego czynu, np.: kwestię stosunku kar nałożonych do osiągniętego dochodu, czy stwierdzone uchybienie stwarza realne zagrożenie uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa (jest np. często wykorzystywanym schematem działania przestępców), czy jest dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, choć nie jest to wymóg bezwzględny, czy nieprawidłowości wystąpiły jednokrotnie (sporadycznie) czy występują często (brak dbałości), czy nałożenie kary pieniężnej ma charakter prewencyjny, czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych operacji, wcześniejsze ukaranie, nastawienie podmiotu, doniosłość uchybienia z punktu widzenia istoty ustawy SENT. NSA podkreśla potrzebę elastycznej oceny wskazanej przesłanki, a mając na uwadze swoiste przenikanie się do pewnego stopnia okoliczności stanowiących o interesie publicznym i interesie podmiotu odbierającego w szczególności w warstwie ekonomicznej, przy jej analizie wziąć należy pod uwagę okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, jego przyczyny, postawę w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli oraz to, czy w tym stanie faktycznym sprawy kara rzeczywiście jest najlepszym możliwym rozwiązaniem i czy zrealizuje cel ustawy o SENT (vide: wyrok NSA z 9 maja 2024 r., II GSK 235/21, pub. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał również pogląd, że organy nie mogą dokonywać wykładni pojęcia "interesu publicznego", ograniczając interpretację tego pojęcia do wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (por. wyrok NSA z: 21 listopada 2019 r., II GSK 1133/19; 18 maja 2020 r., II GSK 220/20; 27 listopada 2020 r., II GSK 790/20; 19 lutego 2021 r., II GSK 1353/20). Odstąpienie jest sposobem na łagodzenie formalizmu prawnego i surowości kary, a więc stanowi kolejną, po zróżnicowaniu kwot samych kar, emanację zasady proporcjonalności. Instytucji tej nie można uczynić pewnym standardem postępowania organów, bowiem wypaczałoby to jej wyjątkowy i zarazem szczególny charakter. Jednakże nie można jej traktować również jako instytucji martwej, która w zasadzie nigdy nie znajdzie zastosowania, gdyż przepisy ustawy SENT "powinny być wszystkim znane", przez co w istocie chronione będą profiskalne działania organów, gdyż w interesie publicznym leży "równe traktowanie" (w ten sam sposób) wszystkich podlegających rygorom ustawy SENT" (tak NSA w wyroku z 9 maja 2024 r., II GSK 235/21). Podkreślić także należy, że przepis art. 21 ust. 3 ustawy SENT nie daje, ani też nie tworzy podstaw, aby go ograniczać do sytuacji nadzwyczajnych (por. wyrok NSA: z 5 września 2024 r., II GSK 1001/22, z 29 października 2024 r., II GSK 1156/24). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela i przyjmuje za własne powyższe rozumienie przesłanki interesu publicznego warunkującej odstąpienie od nałożenia kary. Odnosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że do naruszenia doszło w dniu 4 czerwcu 2023 r. (tego dnia rozpoczął się przewóz na terytorium Polski), natomiast postępowanie z tytułu naruszenia ustawy SENT wszczęto dopiero postanowieniem z 29 maja 2025 r. Z tej perspektywy czasowej nałożenie kary pieniężnej straciło swój prewencyjny charakter, który wiąże się z zapowiedzią negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie SENT. Ma też motywować adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków. Przy takiej rozbieżności czasowej naruszenia i nałożenia kary nie można przypisać nałożonej karze funkcji prewencyjnej. Warto podkreślić, że również sam organ odwoławczy wskazuje, że kluczową rolą kar pieniężnych jest ich charakter prewencyjny. Co więcej, z ustaleń organów wynika, że skarżąca nie była wcześniej karana za podobne naruszenia, a więc nie mogła mieć miejsca również funkcja represyjna, której sąd nie kwestionuje. Nie bez znaczenia dla oceny przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pozostaje także postawa Spółki, która nie kwestionowała ustaleń organów, co do faktów istotnych z punktu widzenia stwierdzonych naruszeń prawa. Spółka od samego początku wskazywała na przyczyny zaistniałych uchybień, które w toku postępowania pozostawały wewnętrznie zbieżne. Brak zatem stwierdzonej celowości naruszenia, a co za tym idzie próby ukrycia transakcji. Istotne jest również i to, że przewóz towaru został zarejestrowany w systemie SENT tylko przez inny podmiot - podmiot wysyłający. Ponadto, nie mniej istotną okolicznością – którą organy uznały za "okoliczność obciążającą" – jest to, że w odniesieniu do Spółki, jako legalnie działającego przewoźnika, w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 10 grudnia 2024 r. zarejestrowano 1307 zgłoszeń, w tym 163 zgłoszeń do towaru - kod CN 1507. Przedmiotowe postępowanie jest jedynym postępowaniem dotyczącym naruszenia warunków ustawy SENT. Powyższe nie uzasadnia twierdzenia, że strona jest niedbała lub, że nie dokłada należytej staranności, bo była świadoma stawianych wymagań a ich zaniechała. Przeciwnie, zdaniem sądu, uzasadnia to biegunowo przeciwny wniosek, a mianowicie, że w prowadzonej przez siebie działalności przestrzega i stara się przestrzegać adresowanych do niej obowiązków. Powyższe okoliczności przy badaniu spełnienia przesłanki interesu publicznego dostrzegł i zaakcentował w uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji. A mianowicie stwierdził, że za zastosowaniem odstąpienia od kary ze względu na interes publiczny przemawiają następujące okoliczności: - stwierdzone naruszenie jest pierwszym zarejestrowanym naruszeniem jakiego dopuściła się skarżąca Spółka jako podmiot odbierający; - brak stwierdzonej celowości naruszenia, a co za tym idzie próby ukrycia transakcji, przewóz towarów realizowany 4 czerwca 2023 r. został jednak zarejestrowany w systemie SENT przez przewoźnika. Zdaniem organu pierwszej instancji, te okoliczności wskazują, że potencjalnie możliwym byłoby odstąpienie od kary ze względu na interes publiczny. Nie jest bowiem w interesie publicznym karanie uczestnika systemu, gdy pojawią się jednostkowe naruszenia przy dużej skali dostaw. Ostatecznie jednak organ pierwszej instancji a za nim organ odwoławczy przyjęły, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej w ramach interesu publicznego możliwe jest tylko w ramach pomocy de minimis. Spółka zaś na żadnym etapie postępowania nie złożyła wniosku o taką pomoc jak również nie przedłożyła wymaganych dokumentów. Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać należy, że brak jest jednolitości orzecznictwa w tym zakresie. Z jednej strony przyjmuje się, że instytucja ta nie stanowi pomocy publicznej (vide: wyrok WSA w warszawie z 5 sierpnia 2020 r., V SA/Wa 2059/19). Z drugiej strony sądy i organy traktują tę instytucję jako pomocą publiczną (vide: wyrok WSA w Białymstoku z 24 stycznia 2021 r., II SA/Bk 813/22). Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, że udzielenie pomocy publicznej poprzez odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, nie może być blokowane brakiem złożenia wniosku i załączników do niego, wymaganych w standardowym trybie przepisami ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (vide: G. Musolf Komentarz do ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów. Realizacja obowiązków w systemie SENT. Komentarz, wyd. II. Uwaga 2.6.). Ustawa o SENT stanowi regulację szczególną w stosunku do tej ustawy, w szczególności z uwagi na fakt, że odstąpienia od nałożenia kary można dokonać nie tylko na wniosek strony, ale również z urzędu. Jak już wskazano powyżej o ile zaistnienie przesłanki "ważnego interesu podmiotu odbierającego" może zostać wykazane w zasadzie wyłącznie we współpracy z tym podmiotem, o tyle przesłanka "interesu publicznego" z urzędu powinna być przedmiotem rozważań organu stosującego przepisy ustawy SENT. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję, a zważywszy na typ i skutki naruszenia prawa przez organy, również decyzję ją poprzedzającą (art. 135 P.p.s.a.). Rozpoznając sprawę ponownie i będąc związanymi dokonaną przez sąd oceną prawną, organy powtórnie dokonają oceny przesłanki "interesu publicznego" na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, biorąc pod uwagę wskazane w uzasadnieniu uchybienia i stosując się do wykładni art. 21 ust. 3 ustawy SENT przedstawionej w niniejszym orzeczeniu, w szczególności uwzględniając zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i rozważą co najmniej częściowe odstąpienie od nałożenia kary (art. 153 P.p.s.a.). O kosztach postępowania sądowego należnych stronie skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Na koszty te złożył się wpis sądowy w kwocie 1.695 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5.400 zł i opłata skarbowa 17 zł. Sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony przez skarżącą Spółkę w skardze a organ w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.