II SA/Gl 251/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2026 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Katowicach – Michała Janickiego sprawy ze skargi J. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 lipca 2023 r. nr DSE3-K0918-D20059-18/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 lutego 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem nadanym dnia 4 wrzesień 2023 r. J. A. (dalej: Skarżący, Strona) złożył skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ) z dnia 26 lipca 2023 r. Nr DSE3-K0918-D20059-18/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu 24 października 2022 r. do organu wpłynął wniosek Skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 906, dalej: ustawa). W treści wniosku Skarżący wskazał, że podstawą uzyskania uprawnień jest powołanie z przyczyn politycznych do zasadniczej służby wojskowej od 26 października 1982 r. do 16 października 1984 r., a także inwigilowanie przez organy bezpieczeństwa państwa - śledzenie w miejscu pracy (K. w D.) od września 1980 r. do października 1982 r. oraz pozbawienie możliwości wykonywania zawodu od 26 października 1982 r. do 16 października 1984 r., i uniemożliwienie pracy zarobkowej w ww. okresie. Podał, że na początku września 1980 r. zapisał się do [...] brał udział w działalności związkowej i w strajkach. Po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczył w strajku okupacyjnym. W ramach represji zmuszono go do pełnienia dwóch 24-godzinnych dyżurów w czasie świąt Bożego Narodzenia na Wydziale [...]. Kolejne represje polegały na przeniesieniu na Wydział [...], braku awansów zawodowych oraz podwyżek płacowych, złośliwych delegacjach oraz zmuszaniu do pracy w niedziele i święta. Najgorszą represją jak podał, było powołanie do dwuletniej zasadniczej służby wojskowej w październiku 1982 r., co uniemożliwiło mu dalszą naukę na studiach (karta nr 1-11 akt administracyjnych). Do wniosku przedłożył pismo, w którym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że Skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w Archiwum Instytutu – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (karta nr 6 akt administracyjnych), a także oświadczenia świadków: T. A., S. Z. oraz Z. D. (karty nr 2-4 akt administracyjnych). W toku czynności wyjaśniających, organ nie odnalazł biogramu ani informacji na temat Skarżącego w internetowej bazie danych projektu "Encyklopedia Solidarności" prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej. Wojskowe Centrum Rekrutacji w B. pismem z dnia 8 listopada 2022 r. poinformowało, że Wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową w okresie od 26 października 1982 r. do 16 października 1984 r. (karta nr 18 akt administracyjnych). Z kolei Instytut Pamięci Narodowej pismem z dnia 23 listopada 2022 r. poinformował, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących działalności opozycyjnej Strony (karta nr 23 akt administracyjnych). W odpowiedzi na wezwanie organu (karta nr 16 akt administracyjnych), Wnioskodawca dnia 31 grudnia 2022 r. i 5 stycznia 2023 r. nadesłał: komplet oświadczeń świadków na formularzach, kopię dokumentu - składu osobowego Rady Robotniczej Wydziału [...] K. w D. z dnia 2 września 1980 r. (brak nazwiska Strony w przytoczonym składzie), kserokopię książeczki wojskowej, oraz kserokopię pisma "[...]" z dnia 28 sierpnia 2010 r., która nie zawiera informacji o Wnioskodawcy (karta nr 61-71 akt administracyjnych). Następnie dnia 29 stycznia 2023 r. Wnioskodawca nadesłał: kopię pisma Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 27 sierpnia 2021 r., który w poinformował, że według ustaleń IPN, w okresie od 1 stycznia 1980 r. do 31 października 1982 r., pod pozorem realizacji powszechnego obowiązku służby obrony, do pełnienia zasadniczej służby wojskowej powołano 264 poborowych i 1447 osób na ćwiczenia żołnierzy rezerwy, a powołanie do służby wojskowej w okresie stanu wojennego było jedną z represji tego okresu dziejowego, oraz oświadczenie świadka A.C. (karta nr 87-91 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, organ odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W ocenie organu Skarżący nie przedstawił dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Dowodów takich nie pozyskano także w wyniku kwerendy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Skarżący nie przedstawił jednoznacznych dowodów potwierdzających powołanie do służby wojskowej z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ ocenił, że świadkowie swoje stwierdzenia o powołaniu Strony do wojska w odwecie za działalność w [...] opierają jedynie na zasłyszanych opiniach pracowników zakładu pracy. Z kolei pismo Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej zawiera jedynie ustaloną przez IPN liczbę osób represjonowanych, gdzie brak nazwiska Wnioskodawcy, ponadto Strona rozpoczęła odbywanie zasadniczej służby wojskowej od dnia 26 października 1982 r., a więc pięć dni przed upływem końcowej daty określonej w piśmie Prezesa IPN. Z decyzją nie zgodził się Skarżący, wnosząc pismem nadanym dnia 6 marca r. o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów: z dokumentów związanych z postępowaniem w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych T. A., tj. decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 sierpnia 2020 r. i 12 listopada 2021 r., postanowienia z dnia 7 kwietnia 2022 r. Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zeznań Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w M. pełniącego funkcję we wrześniu i październiku 1982 r., zaświadczenia [...]" [...] K., zeznań świadka I. P. oraz W. S., a także wniósł o wystąpienie do IPN o wyjaśnienie przyczyn braku informacji o Skarżącym w internetowej bazie, nieodnalezienia dokumentów działalności opozycyjnej Skarżącego oraz ustalenia czy nazwisko Skarżącego znajduje się w wykazie osób powołanych do zasadniczej służby wojskowej pod pozorem realizacji powszechnego obowiązku obrony, a także zwrócenia się do [...] w D. o przesłanie kopii dokumentacji związkowej za okres od września 1980 roku do grudnia 1981 roku. Pismem z dnia 20 maja 2023 r. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka S. D. oraz założyciela Rady Robotniczej [...] A. K., wskazując, że nie zna adresu świadka. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, przywołaną na wstępie decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. Nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 lutego 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. W ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że Strona powadziła działalność opozycyjną, o której mowa w art. 2 ustawy. Organ wyjaśnił, że okres legalnej działalności związkowej Strony jest wyłączony na mocy przepisów, zaś okres działalności po grudniu 1981 r., tj. po zdelegalizowaniu związków zawodowych, w ocenie organu nie został dostatecznie udokumentowany. Przedłożone przez Stronę oświadczenia świadków potwierdzają jedynie działalność Strony w ramach struktur [...] do czasu wprowadzenia stanu wojennego i uczestnictwa w strajku krótko po jego wprowadzeniu tj. w grudniu 1981 r. Również jednobrzmiące oświadczenia świadków S. D., W. S., I. P. i A. C. nie zawierają informacji o działalności Strony w nielegalnych strukturach związkowych po grudniu 1981 r. Organ ponowił kwerendę archiwalną, IPN pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. poinformował, że w zasobach archiwalnych brak jest dokumentów świadczących o powołaniu Skarżącego do zasadniczej służby wojskowej z przyczyn politycznych, także na stronach internetowych prowadzonych przez IPN Strona nie figuruje jako wytypowana do odbycia służby wojskowej z przyczyn politycznych. Same oświadczenia świadków co do charakteru i przyczyn powołania Strony do służby wojskowej nie są wystarczającym dowodem do uznania, iż odbywanie jej miało związek z działalnością związkową Strony. W ocenie organu, wskazywane przez Skarżącego okoliczności, nie mogą być podstawą potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy. W odniesieniu do wniosków dowodowych Skarżącego, wyjaśnił, że dokonał przeglądu akt T. A., i stwierdził brak informacji o działalności opozycyjnej Skarżącego oraz pozostawania bez pracy z powodów politycznych. Organ odstąpił od zwrócenia się do [...] [...] [...], ponieważ w piśmie z dnia 1 marca 2023 r. Międzyzakładowej Organizacji Związkowej [...], wskazano, iż organizacja nie posiada dokumentacji dotyczącej z tamtego okresu. W ocenie organu Skarżący nie wykazał ani w toku postępowania ani również nie udało się ustalić by prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy lub podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji, Skarżący podniósł zarzuty naruszenia: art. 3 pkt 2 i 3 lit. b i c w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy przez błędne uznanie, że Skarżący nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie, art. 8a ustawy przez wadliwe ustalenie, że Skarżący nie został powołany do odbycia czynnej służby wojskowej za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, art. 2 i 3 Konwencji dotyczącej wolności związkowej z 9 lipca 1948 r. przez wadliwe uznanie, że ówczesne władze PRL mogły ograniczyć lub pozbawić prawa Skarżącego do wykonywania działalności związkowej, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 77 § 1 I art. 80 k.p.a. przez brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania: Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w M. na okoliczność przyczyn wcielenia Skarżącego do zasadniczej służby wojskowej, oraz współzałożyciela Rady Robotniczej [...] A. K. na okoliczność działalności związkowej, udziału w strajkach, przyczyn powołania Skarżącego do zasadniczej służby wojskowej, art. 7 w zw. z art. 75, art. 76a § 1 i art. 86 k.p.a. przez niezebranie całego materiału dowodowego, tj. niezażądanie informacji od IPN o danych Komendanta Uzupełnień w M. i adresie A. K., art. 77 i art. 104 § 1 i 2 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania ww. świadków, art. 8 i art. 227 k.p.a. przez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, a także zakwestionował prawidłowość sporządzenia uzasadnienia. Skarżący wniósł o zmianę decyzji i orzeczenie, że Skarżący spełnia wymogi określone w art. 3 pkt 2 i 3 lit. b i c ustawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, a także wniósł o zobowiązanie organu do przeprowadzenia dowodów: z przesłuchania Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień oraz A. K., pisma Prezesa IPN z dnia 27 sierpnia 221 r., wystąpienia do IPN o wyjaśnienie okoliczności wskazanych w skardze, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi akcentował, że należał do [...] [...] w D. od początku września 1980 roku, brał udział w działalności związkowej, wiecach i strajkach, po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczył w strajku okupacyjnym, jako najwyższą represję ocenił powołanie w październiku 1982 roku do zasadniczej służby wojskowej, co uniemożliwiło Skarżącemu kontynuowanie studiów. Wskazał, że okoliczność powołania do zasadniczej służby zawodowej z przyczyn politycznych potwierdzają zeznania świadków. Zaznaczył, że organ zaniechał czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, oraz przedstawił porównanie sytuacji osób internowanych i poborowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a w uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z dnia 4 grudnia 2023 r. Skarżący ponownie zwrócił się o zobowiązanie organu do przeprowadzenia wniosków dowodowych skargi. W piśmie widnieje dopisek z poparciem stanowiska Skarżącego z pieczęcią MOZ [...] w D. M. N. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. Skarży podtrzymał stanowisko skargi oraz podkreślił, że I. P. i T. A., z którymi pracował w "[...]" posiadają status osoby represjonowanej. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1639/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Tut. Sąd stwierdził, że organ dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. "Wiedza świadków, że służba wojskowa skarżącego była odwetem władzy za jego działalność związkową opierała się na informacjach zasłyszanych od jego kolegów ("jego koledzy mówili"). W przedstawionym przez skarżącego materiale dowodowym nie wykazał on jednak, że powołanie do służby wojskowej miało charakter rzeczywistej represji a nie hipotezy wynikającej z opinii jego kolegów. Podobnie skarżący nie wykazał, że przeniesienie go do pracy na innym wydziale [...] , brak awansów zawodowych oraz podwyżek płacowych, złośliwych delegacji czy zmuszaniu go do pracy w niedziele i święta były taką represją. Skarżący poza samymi stwierdzeniami nie przedstawił w tym zakresie żadnych dowodów w postaci dokumentów lub oświadczeń świadków". Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Prokuratora Regionalnego w K., wyrokiem z dnia 16 stycznia 2026 r. sygn. akt III OSK 2610/24, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach. NSA przypomniał, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji, oraz stwierdził brak odniesienia się przez sąd wojewódzki do części materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wobec wniosku skargi wyjaśnienia wymaga, że wskazana kontrola nie oznacza przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Status działacza potwierdzany jest na wniosek (art. 5 ust. 2 ustawy). Z kolei w myśl art. 5 ust. 3 ustawy, do wniosku dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Ustawodawca w przepisach ustawy zawarł definicję działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3). W świetle tych definicji należy dokonywać analizy materiału dowodowego. Stosownie do postanowień art. 2 - działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (ust. 1). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2). Natomiast zgodnie z treścią art. 3 - osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wskazane wyżej, a wynikające z regulacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przenieść należy na realia rozpoznawanej sprawy. Z przywołanego art. 5 ust. 3 ustawy wynika obowiązek przedłożenia przez wnioskodawcę stosownych dokumentów, w tym dowodów potwierdzających spełnienie warunków określonych w definicjach - działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3). Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 925/21). Organ skorzystał z możliwości zawartych w art. 5 ust. 5 ustawy, który stanowi, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zwrócić się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. W toku postępowania wyjaśniającego organ zwrócił się pismem z dnia 2 listopada 2022 r. do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących Skarżącego oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów (karta nr 12 akt administracyjnych). W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Oddziałowe Archiwum IPN w K. pismem z dnia 23 listopada 2022 r. poinformował, że nie odnaleziono dokumentów dotyczących działalności opozycyjnej Skarżącego (karta nr 23 akt administracyjnych). Następnie pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. Oddziałowe Archiwum IPN w K. poinformowało, że nie odnaleziono dokumentów świadczących o powołaniu Skarżącego do zasadniczej służby wojskowej w przyczyn politycznych za działalność w opozycji antykomunistycznej (karta nr 117 akt administracyjnych). W toku postępowania Skarżący wskazywał jednak na dodatkowe okoliczności i dokumenty, które niewątpliwie wymagały sprawdzenia przez organ. Skarżący wnioskował o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków, składał oświadczenia osób trzecich, wskazał na okoliczności związane z przedmiotem sprawy wymagające dalszego wyjaśnienia. Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż organ nie ma obowiązku bezgranicznego poszukiwania dokumentów, niejako w zastępstwie skarżącego, dowodów mających potwierdzić korzystne dla skarżącego okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2022 r. akt II SA/Łd 886/21). Jednakże w rozpoznawanej sprawie Skarżący w toku całego postepowania wykazał się inicjatywą dowodową, reagował na wezwania organu (pisma wraz z załącznikami z dnia 29 grudnia 2022 r. karta nr 72, z dnia 29 stycznia 2023 r., karta nr 91, z dnia 16 czerwca 2023 r. karta nr 136 akt administracyjnych), przedłożył oświadczenia świadków na wymaganych formularzach (T. A., S.Z., Z. D., A. C., W. S., I. P., S.D.), formułował wnioski dowodowe (na okoliczności szczegółowo wskazane w pismach i odwołaniu), a także samodzielnie podejmował próby ustalenia danych umożliwiających przesłuchanie wnioskowanych świadków na okoliczności wskazane w treści odwołania i skargi (karty nr 7 i 8 akt sądowych, pisma z dnia 11 lipca 2023 r. i 24 sierpnia 2023 r. przedłożone do skargi, pismo z dnia 29 czerwca 2923 r. karta nr 143 akt administracyjnych). Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, na konieczność dokonania przez organ szczegółowej analizy przedłożonych do sprawy oświadczeń świadków. Jak bowiem wynika z ich treści "niektórzy świadkowie złożyli na stosownym druku wprost oświadczenia, że skarżącego powołano do wojska za działalność związkową nie powołując się na informacje pochodzące od kolegów" (str. 8 uzasadnienia wyroku kasacyjnego Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2026 r., sygn. akt III OSK 2610/24). Sąd w składzie rozpoznającym ponownie niniejszą sprawę dostrzega, że na informacje zasłyszane powołali się w swoich oświadczeniach świadkowie: T. A. ("koledzy mówili, że to był odwet władzy", oświadczenie z dnia 12 kwietnia 2022 r. karta nr 4, "koledzy z pracy mówili" oświadczenie z dnia 25 listopada 2022 r. karta nr 68 akt administracyjnych), S. Z. ("jego koledzy mówili, że to był odwet władzy", oświadczenie z dnia 10 czerwca 2022 r. karta nr 3, "jego koledzy mówili" oświadczenie z dnia 30 listopada 2022 r. karta nr 71 akt administracyjnych), Z. D. ("jego koledzy mówili, że to był odwet władzy", oświadczenie z dnia 10 czerwca 2022 r. karta nr 2, "koledzy mówili" oświadczenie z dnia 30 listopada 2022 r., karta nr 65) oraz A. C. (Skarżącego "powołano do zasadniczej służby wojskowej o czym informowali mnie koledzy", oświadczenie z dnia 26 stycznia 2023 r., karta nr 89), natomiast oświadczenia pozostałych świadków: W. S. ("za działalność związkową kolegę J. przeniesiono na inny wydział, a następnie powołano do wojska" oświadczenie z dnia 1 marca 2023 r., karta nr 98, oświadczenie z dnia 14 czerwca 2023 r. karta nr 132 akt administracyjnych), I. P. (oświadczenie z dnia 2 marca 2023 r., karta nr 99, "za działalność związkową kolegę J. przeniesiono na inny wydział [...] [...], a następnie powołano do wojska" oświadczenie z dnia 15 czerwca 2023 r., karta nr 129), S. D. ("za działalność związkową kolegę J. przeniesiono na inny wydział [...] [...], a następnie powołano do wojska, chociaż [...] była zakładem strategicznym i odraczała służby wojskowe", oświadczenie z dnia 18 maja 2023 r., karta nr 121 akt administracyjnych, oświadczenie z dnia 14 czerwca 2023 r. karta nr 135 akt administracyjnych), nie odwołują się do informacji pozyskanych od osób trzecich. Istotne pozostaje zatem rozważenie przesłuchania wymienionych osób i umożliwienie Stronie zadawania pytań, czyniąc tym zadość zarówno zasadzie prawdy materialnej jak i zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu. Skarżący złożył również wniosek o przesłuchanie założyciela Rady Robotniczej [...] A. K., oraz byłego Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w M. pełniącego funkcję we wrześniu i październiku 1982 r., które to wnioski nie zostały rozpoznane. Rozważenia wymaga również przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M. N. W piśmie Skarżącego z dnia 4 grudnia 2023 r. widnieje bowiem jego podpis z pieczęcią MOZ [...] w D. z dopiskiem o poparciu stanowiska Skarżącego. Organ winien również, w odniesieniu do wskazanych świadków, których oświadczenia nie odwołują się do informacji zasłyszanych, przeprowadzić kwerendę w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej. Wobec przedstawienia przez Skarżącego dalszych dowodów, organ zobowiązany był do ich oceny, a także uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie wnioskowanym przez Stronę. Dopiero zgromadzenie pełnego materiału dowodowego, w tym dowodów przedłożonych przez Skarżącego jak również pozyskanych od innych organów, pozwala na poddanie ich analizie przy uwzględnieniu przesłanek z art. 2 i 3 ustawy. W tych okolicznościach za przedwczesne należało uznać dokonanie przez organ oceny przesłanek warunkujących potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a w rezultacie odmowę potwierdzenia tego statusu. W ocenie Sądu należało stwierdzić, że organ administracji publicznej podejmując w sprawie rozstrzygnięcia dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ naruszył obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Na tym etapie postępowania, w związku z dostrzeżoną wadliwością postępowania, Sąd, nie dokonuje oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Przypomnieć należy, że organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów, w świetle art. 80 k.p.a., na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przedstawione wyżej nieprawidłowości świadczą o naruszeniu przez organy przywołanych regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do wskazań, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań Sądu, w tym uzupełni materiał dowodowy o wskazane dowody, względnie dodatkowe wynikające z toku dalszych ustaleń, a także rozważy wszystkie sformułowane wnioski dowodowe strony skarżącej. Następnie, dokona oceny materiału dowodowego w kontekście przesłanek art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 100 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się uiszczony wpis sądowy. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.