II SA/Gl 290/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 stycznia 2026 r. nr SKO.PS/41.5/1065/2025/19864 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 3 grudnia 2025 r. nr [...].

Decyzją z dnia 3 grudnia 2025 r., Nr[...] , działając z upoważnienia Wójta Gminy G. , na podstawie art. 104 ust. 4 i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 639 – dalej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej k.p.a.), orzekając wobec M. O. (dalej: strona, skarżący), odmówiono mu rozłożenia na raty opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej w K., ustalonej na podstawie decyzji z dnia 16 września 2022 r., zmienionej na korzyść strony decyzją nr [...] z dnia 7 lutego 2023 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że wnioskodawca nie wskazał żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej rozłożenie na raty zaległej opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi muszą cechować się wyjątkowością i powinny mieć charakter losowy. Takich nie wykazano. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że nie ma pieniędzy, by płacić ww. należności. Ma inne zobowiązania i z wielu koniecznych wydatków musi rezygnować. Przeżyć może jedynie dzięki pomocy innych osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 20 stycznia 2026 r., znak: SKO.PS/41.5/1065/2025/19864, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.553,64 zł miesięcznie. W wywiadzie środowiskowym strona nie zgłosiła żadnych szczególnych okoliczności, poza podnoszoną trudną sytuacją finansową spowodowaną zaciąganiem licznych zobowiązań, które miałyby uzasadniać złożony wniosek o raty. Wnioskodawca nie wpłacił żadnej kwoty należności za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Z zaświadczenia Komornika z dnia 6 października 2025 r. wynika, że aktualny stan zadłużenia, to kwota 27.959,16 zł. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Potwierdziła argumenty swego odwołania. Podała, że dochody nie wystarczają na pokrycie zobowiązań, a życie jest drogie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Pełnomocnik strony pismem z dnia 26 marca 2026 r. wskazał, że decyzja obarczona jest wadami prawnymi, sprzeczna m. in. z art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 4 u.p.s., art. 80 i 138 §1 pkt 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Art. 104 ust. 4 u.p.s. stanowi, że "W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty." Decyzje wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. mają charakter uznaniowy. Organ "może" uwzględnić stosowny wniosek. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Skoro skarżący chce spłacić należność publicznoprawną i dysponuje stałymi dochodami, należy mu to umożliwić. Nie złożył wniosku o umorzenie jej, ale o rozłożenie na raty. Wadliwie ustalono również sytuację materialną skarżącego. W trakcie wywiadu środowiskowego oraz w odwołaniu podawał, że korzysta z pomocy innych ludzi, by zapewnić sobie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest informacji, jakiego rodzaju jest to pomoc, czy np. finansowa, a zatem, jakie są łączne dochody skarżącego. Jeśli z kolei otrzymuje pomoc innego rodzaju, to może oznaczać, że nie musi kupować niezbędnych rzeczy, które otrzymuje od innych osób. Zaoszczędzone pieniądze mógłby przeznaczać na spłatę ww. zadłużenia. Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia bacząc, by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.