II SA/Gl 316/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi O. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 stycznia 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1279/2025/18774 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 17 listopada 2025 r. nr [...].

Pismem z dnia 9 lutego 2026 r. O.O. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca") wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum nn. wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia 17 listopada 2025 r. nr [...] , Prezydent Miasta J. , (dalej jako: "organ I instancji" bądź "Prezydent"), działając na podstawie art. 63 ust. 1-3 Ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.ś.w." oraz art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.ś.r.", odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że w myśl art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025r., poz., 337 ze zm.) – dalej "u.o.p.o.U.", Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonym w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 cyt. u.o.p.o.U., jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Dalej organ wskazał, komu na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne i podniósł, że syn skarżącej został uznany za osobę legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność syna istnieje od wczesnego dzieciństwa, a znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od 22 września 2022 r. Ponadto z dokumentacji sprawy wynika, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem do 30 września 2025 r. tj. do czasu legalnego pobytu na terytorium Polski skarżącej jak i jej syna. Dalej Prezydent wskazał na warunki przyznania na podstawie art. 63 ust. 1-3 u.ś.w. świadczenia wspierającego i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Według organu w sprawie nie zaszły okoliczności pozwalające na zastosowanie w sprawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w dniu 20 października 2025 r., a więc pod rządami znowelizowanego art. 17 u.ś.r. Nie znajdzie zastosowania także art. 63 ust. 3 u.ś.w., albowiem, nie doszło do wydania nowego orzeczenia w sprawie. Syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 12 grudnia 2022 r. z terminem ważności na stałe. Ustawodawca, zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku z tym, że zostało przyznane do dnia legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski. W konsekwencji organ I instancji uznał, że do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy zastosowanie mają przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W myśl art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od tego dnia świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w celu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka ta także nie została w sprawie spełniona, albowiem syn skarżącej ukończył 18 rok życia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że nieprzerwanie sprawuje opiekę nad synem, który ze względu na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. To uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w ślad za organem I instancji, że żadna z okoliczności wskazanych w art. 63 u.ś.w., dających podstawę do zastosowania do rozpatrzenia sprawy przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2024 r. nie zaistniała. Strona wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 20 października 2025 r., a więc już pod rządami znowelizowanego art. 17 u.ś.r. Również w sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w., albowiem nie doszło do wydania nowego orzeczenia w sprawie. Syn strony legitymuje się bowiem orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2022 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustawodawca zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku tym, że zostało przyznane do dnia legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP. Zatem w ocenie składu orzekającego Kolegium fakt czy wniosek został złożony pod rządami dotychczasowych przepisów, czy też nowych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie determinował, w oparciu, o które przepisy prawa powinien on być rozpatrzony. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy zauważył, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wpłynął od strony do organu I instancji w dniu 20 października 2025 r., tj. po zmianie stanu prawnego. Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy zastosowanie mają zatem przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu po 1 stycznia 2024 r. Kolegium podniosło, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać na nowych zasadach wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. został również wskazany krąg podmiotów uprawnionych do tego świadczenia. Zatem mając na uwadze treść powyższego przepisu prawnego należy stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanek ustawowych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, ponieważ jej syn nie jest osobą w wieku do ukończenia 18, roku życia. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem nie przysługuje z uwagi na niespełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od I stycznia 2024 r W skardze sądowej na powyższą decyzję strona skarżąca nie podniosła szczegółowych zarzutów względem skarżonej decyzji, wnosząc o rozpatrzenie sprawy przy uwzględnieniu "nowego wniosku do komisji lekarskiej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli skarżący uczynił decyzję Kolegium z 12 stycznia 2026 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 17 listopada 2025 r. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy art. 63 ust. 1 - 3 u.ś.r., art. 26 ust.1 pkt 1 w związku z art, 2 ust. 1 u.o.p.o.U., art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że skarżąca, opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem A.. Stopień niepełnosprawności syna skarżącej został potwierdzony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] r. wydanym na stałe. Również bezsporny w sprawie pozostaje fakt, że Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym, pełnoletnim synem do dnia 30 września 2025 r. tj. do czasu legalnego pobytu na terytorium Polski zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2025 r. W dniu 30 września 2025 r. weszła w życie nowelizacja m.in. art. 2 ust.1 tej wynikająca z ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz.1301), która przedłużyła legalny pobyt skarżącej do dnia 4 marca 2026 r. Sąd zauważa, iż w przypadku obywatela polskiego decyzja przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w stanie faktycznym wynikającym ze sprawy byłaby decyzją bezterminową. Skarżąca jako obywatelka Ukrainy objęta regulacjami przywoływanej wyżej u.o.p.o.U. otrzymała świadczenie na okres uzależniony od legalności jej pobytu. W ocenie Sądu decyzja przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do 30 września 2025 r. związana była bezspornie z brzemieniem art. 2 ust.1 u.o.p.o.U obowiązującym w dniu przyznania jej tego prawa, a nie okresem na jaki zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej syna. W momencie zmiany treści tego przepisu nastąpiło ustawowe wydłużenie terminu legalności pobytu przez Skarżącą na trenie RP. Zdaniem Sądu brak działania organów administracji nie może obciążać negatywnymi skutkami skarżącej. Złożony przez skarżącą w dniu 20 października 2025 r. wniosek powinien być potraktowany przez organ I instancji nie jak wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., ale jako wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu w celu zmiany decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas legalnego pobytu na terenie Polski z uwzględnieniem nie tylko przepisów u.o.p.o.U, ale również ustawy o cudzoziemcach. W związku z powyższym Sąd nie może uznać przedstawionej przez organy obu instancji argumentacji prawnej odwołującej się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. czy ustawy o świadczeniu wspierającym za właściwą. Z uwagi na naruszanie przepisów prawa materialnego zarówna zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą pozostać w obiegu prawnym. Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.