II SA/Gl 506/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2020 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 182 ust. 3 . art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1111) ustalił opłatę od D. W. za pobyt córki J. W. w rodzinie zastępczej spokrewnionej od dnia [...] r. do [...] r. w wysokości 694 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 194 ust. 1 powołanej ustawy opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ustala starosta właściwy ze względu nam miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej W myśl art. 193 ust. 1 pkt 1 tej ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń rodzice dziecka od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2 powołanego przepisu). Zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały Nr [...] Rady Powiatu w C. z dnia [...] r. w sprawie warunków umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej i instytucjonalnej pieczy zastępczej odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w tej pieczy może nastąpić w wyniku wszczętego postępowania w urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej na okres nie dłuższy niż 1 rok i 6 miesięcy. Zgodnie z art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy rodzinie zstępczej spokrewnionej na każde dziecko umieszczone w rodzinie przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania od 1 czerwca 2018 r. nie niższe niż 694 zł miesięcznie. Zgodnie zaś z art. 88 ust. 5 ustawy w przypadku zmiany przepisów oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, właściwy organ może bez zgodny rodziny zastępczej zmienić lub uchylić decyzję przyznającą świadczenie pieniężne. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] r. zmieniono pkt 1 decyzji z dnia [...] r. w ten sposób, że przyznano rodzinie zastępczej spokrewnionej świadczenie na utrzymanie J. W. od dnia [...] r. w wysokości 694zł miesięcznie. Wyjaśniono dalej, że D. W. jest biologicznym ojcem J. W związku z powyższym jest zobowiązany do pokrycia kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Pismami z dnia [...] r., a następnie kolejnymi z dnia [...] r. i [...] r. oraz [...] r. był informowany o postępowaniu w sprawie ustalenia odpłatności i konieczności dostarczenia niezbędnych dokumentów, jednak mimo powyższych prób oraz wizyty pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania strony nie udało się nawiązać kontaktu z zainteresowanym. Organ odwołując się do art. 41 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził, że strony w toku postępowania mają obowiązek zawiadomić organy administracji o każdej zmianie adresu, a następnie przywołując art. 44 § 1 Kodeksu uznał doręczenie zstępcze wysyłanych do strony zawiadomień. Pokreślił, że rodzice biologiczni muszą mieć świadomość, że dopóki dziecko przebywa w pieczy zstępczej, są zobowiązani do ponoszenia opłat. Obowiązek ten może być zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach. Dalej organ przyznał, że zobowiązany do dnia wydania decyzji nie dostarczył dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną, jednocześnie stwierdzając, że nie jest jego zadaniem wyręczać strony od obowiązku przedstawienia dowodów, skoro sama strona nie wykazuje dbałości o własne sprawy. Podkreślając, że wyczerpał możliwości ustalenia dochodu strony zobowiązanej, a wobec braku informacji od samej strony, ustalił opłatę za wymieniony okres w pełnej wysokości, tj.694 zł miesięcznie. W odwołaniu z dnia 18 grudnia 2019 r. zobowiązany wniósł o ponowne wyjaśnienie sprawy, podnosząc, iż nie mógł stawić się na wezwanie od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, gdyż przebywał za granicą. Dzwoniąc do Ośrodka nie mógł skontaktować się z pracownikiem prowadzącym jego sprawę. Zwrócił się do organu o ponowne wezwanie celem przedstawienia aktualnej sytuacji finansowej. Jednocześnie podał do siebie adres e- mail i numer telefonu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 194 ust. 1 do 3 i art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołało się do treści art. 193 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zgodnie z którym za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę solidarnie. Stosownie zaś do treści art. 194 ust. 1 i 2 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej. Dalej wyjaśnił, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż strona była informowana o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenie opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Kolejne pisma kierowane do strony wracały z adnotację poczty po dwukrotnym awizowaniu. Także próba osobistego kontaktu pracownika socjalnego nie powiodła się, gdyż nie zastano nikogo w domu, a wobec odbioru pisma z prośbą o nawiązanie osobistego kontaktu zainteresowany nie zgłosił się i nie udzielił żadnych wyjaśnień w sprawie. W świetle powyższego organ pierwszej instancji, wobec wyczerpania możliwości ustalenia faktycznego dochodu strony, zasadnie zobowiązał go do ponoszenia opłaty w wysokości 694 zł miesięcznie W ocenie organu odwoławczego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Bezspornym bowiem w sprawie jest fakt, że po wszczęciu postępowania organ pierwszej instancji podjął szereg prób nawiązania ze stroną kontaktu celem ustalenia jego dochodu, a nawet zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o nawiązanie osobistego kontaktu w miejscu zamieszkania, pomimo tego strona nie zgłosiła się do pracownika socjalnego i nie złożyła stosownych wyjaśnień. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji przyjął, że odwołujący nie współpracował z organem, czym uniemożliwił ustalenie własnej faktycznej sytuacji dochodowej. Podkreśliło przy tym Kolegium, że zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej leży w interesie strony i na niej spoczywa obowiązek dołożenie należytej staranności w aspekcie udokumentowania trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej, uzasadniającej udzielenie ulgi. Skoro odwołujący znajduje się w trudnej sytuacji dochodowej i oczekuje zwolnienia z ponoszenia opłaty, to w jego dobrze pojętym interesie było podjąć wszelkie działania umożliwiające przyznanie wnioskowanemu pomocy, w tym szczególnie winien skontaktować się w tym celu z pracownikiem socjalnym. W konsekwencji skoro organ pierwszej instancji nie miał możliwości ustalenia sytuacji dochodowej strony, to zasadnie ustalił wysokość przedmiotowej opłaty w kwocie odpowiadającej pomocy udzielanej rodzinie zastępczej. Na marginesie Kolegium poinformowało stronę, że w przypadku trudnej sytuacji dochodowej może zwrócić się do organu pierwszej instancji o udzielenie ulgi poprzez odroczenie płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie w części lub w całości orzeczonej opłaty. Podkreślił przy tym, że strona po złożeniu takiego wniosku zobowiązana jest współpracować z organem, czyli zgłaszać się na wezwania i przekładać dowody celem potwierdzenia własnej sytuacji życiowej. Pismem z dnia 5 marca 2020 r,. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że decyzją organu pierwszej instancji został obciążony pełną kwotą należną rodzinie spokrewnionej, tj. kwotą 694 zł, przy czym organ nie uwzględnił jego trudnej sytuacji finansowej. Z uwagi na pobyt za granicą nie miał możliwości skontaktowania się z pracownikiem socjalnym. Podkreślił, że organy stwierdziły brak zainteresowania z jego strony, co nie jest prawdziwe. Wcześniej składał wymagane wyjaśnienia, ale w niniejszej sprawie nie dostał stosownych zawiadomień, które powracały do organu z adnotacją o podwójnym awizowaniu z uwagi na jego pobyt za granicą. Dodał, że z tego powodu nie uwzględniono jego trudnej sytuacji i wciąż pogarszającej się "stopy życiowej". Zwrócił uwagę, że organy nie uwzględniły biologicznej matki dziecka, co w jego odczuciu jest naruszeniem przepisu o solidarnej odpowiedzialności rodziców. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrują sprawę zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 wymienionej ostatnio ustawy). Ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Należy przy tym wyjaśnić, że Sąd nie ma kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w podejmowaniu merytorycznych decyzji administracyjnych w przedmiocie poddanym ich właściwości rzeczowej, ale dokonuje jedynie kontroli ich rozstrzygnięć pod względem zgodności z obowiązującym prawem. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy nie przeprowadziły postępowania w sposób wyczerpujący czym naruszyły przepisy procedury administracyjnej, co w konsekwencji mogło mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie i doprowadzić do naruszenia przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Przepisy tej bowiem ustawy stanowią materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 194 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców. W rozpatrywanej sprawie bezsporną okolicznością jest umieszczenie córki skarżącego J. w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w określonej wysokości. Redakcja tego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości, że opłatę za pobyt dziecka w pieczy ponoszą jego rodzice. Z kolei art. 193 ust. 2 tej ustawy stanowi, że za ponoszenie tej opłaty, rodzice odpowiadają solidarnie . Obowiązek ponoszenia opłaty, o której wyżej mowa, spoczywa również na rodzicach, którzy zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona ( art.193 ust. 6 ustawy ). Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że stroną postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są rodzice dziecka, a decyzja administracyjna winna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców dziecka. Współudział rodziców w takim postępowaniu jest oparty na tzw. współuczestnictwie materialnym. Wszczęcie postępowania i jego prowadzenie winno nastąpić w odniesieniu do obojga rodziców, a rozstrzygnięcie także winno być skierowane do obojga rodziców. Konstrukcja solidarnej odpowiedzialności obojga rodziców za opłatę, o której mowa w art. 192 ustawy wymaga, aby postępowanie dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, było przeprowadzone z udziałem wszystkich osób, których ono dotyczy, a zatem obojga rodziców. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że akta administracyjne nie zawierają żadnej informacji o matce J. Oznacza to, że zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli sądowoadministracyjnej w zakresie prawidłowego ustalenia strona postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt córki w rodzinnej pieczy zastępczej. Okoliczność tę podnosił i wskazywał skarżący, zawracając uwagę na pominięcie biologicznej matki, mimo to organy nie zajęły w tym zakresie żadnego stanowiska. Niezależnie od powyższego podnieść należy, że sprawa nie została wyjaśniona i przygotowana w sposób wyczerpujący i umożliwiający wydanie rozstrzygnięcia. Choć faktycznie przyznać trzeba, że organ pierwszej instancji przynajmniej czterokrotnie próbował powiadomić skarżącego o postępowaniu i konieczności przedstawienia w jego toku stosownych dokumentów, to należy przy tym zauważyć, że korespondencja wracała z adnotacją "nie podjęto w terminie", sugerującą, w bardzo dużym stopniu, nieprzebywanie skarżącego pod tym adresem. Chociaż zgodzić się należy, że skarżący winien zawiadomić organ o zmianie miejsca przebywania, to nie można jednak zauważyć, że sam skarżący także podejmował próby skontaktowania się z organem. Wprawdzie dopiero w odwołaniu do organu drugiej instancji podał kontakt do siebie –w postaci numeru telefonu i adresu e-mail, tym niemniej w takim stanie sprawy, organ odwoławczy winien zobowiązać organ pierwszej instancji do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Brak jakiekolwiek reakcji na informacje skarżącego zawarte w odwołaniu wpływają bowiem na ocenę, iż organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i dogłębny. Nie ustalono tym samym stanu rodzinnego i materialnego zobowiązanego do ponoszenia opłaty. W tych okolicznościach koniecznym zatem stało się wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych w celu jednoznacznego ustalenia stanu finansowego skarżącego i dopiero przy takim ustaleniu podjęciu stosownego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że wskazane uchybienia są na tyle istotne, że musiały skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na naruszenie przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i lit.a w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku . Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe wskazania.