II SA/Gl 519/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2026 r. sprawy ze skargi K. N. (N.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 5 marca 2026 r. nr SKO.IV/424/85/2026 w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 9 stycznia 2026 r. [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 5 marca 2026 r. nr SKO.IV/424/85/2026, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 37, art. 106 ust. 3 i 7-11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 z późn. zm. – dalej u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania K.N. (dalej – Wnioskodawca, Skarżący), utrzymało w mocy decyzji Wójta Gminy K. (dalej – organ I instancji) z dnia 9 stycznia 2026 r. nr [...], którą odmówiono przyznania zasiłku stałego na okres od 1 maja 2024 r. do 31 października 2025 r. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 14 listopada 2025 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek Skarżącego (uzupełniony w dniu 11 grudnia 2025 r.) o przyznanie zasiłku stałego od 1 maja 2024 r. oraz wypłatę zaległych kwot od 1 maja 2024 r. do nadal. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, organ I instancji decyzją z dnia 9 stycznia 2026 r. odmówił mu prawa do zasiłku stałego za okres od 1 maja 2024 r. do 31 października 2025 r. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 11 stycznia 2022 r przyznał Skarżącemu prawo do zasiłku stałego, co warunkowane było jego umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Następnie decyzja ta była zmieniana kilkukrotnie poprzez waloryzację świadczenia. Ostatnia decyzja zmieniająca została wydana w dniu 22 stycznia 2024 r. nr [...], którą ustalono zasiłek stały na okres od 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Jak następnie zauważył organ I instancji, Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dnia [...] r. zakwalifikował Wnioskodawcę do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, a także zakreślił okres jego ważności do dnia 30 listopada 2025 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...]r. utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu, wskutek czego stało się ono ostateczne. W tej sytuacji organ I instancji przyjął, że z dniem 30 kwietnia 2024 r. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności Skarżącego utraciło ważność. Podstawą tego twierdzenia był art. 1 i art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. poz. 2768). Dlatego też decyzją z dnia 27 maja 2024 r. nr [...] organ I instancji uchylił z mocą od dnia 30 kwietnia 2024 r. własną decyzję z dnia 11 stycznia 2022 r. (z późn. zm.) przyznającą zasiłek stały, co uzasadnił tym, że Skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu tego świadczenia, gdyż nie dysponuje orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr [...]. Z tych też powodów organ I instancji uznał, że zasiłek stały nie jest należny Wnioskodawcy za okres od 1 maja 2024 r. do 31 października 2025 r. Końcowo zaznaczono, że Sąd Rejonowy w B. prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] zaliczył Skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od [...] r. Z tego też względu decyzją z dnia 16 grudnia 2025 r. nr [...] przyznał Skarżącemu zasiłek stały od miesiąca listopada 2025 r., tj. od miesiąca złożenia podania. W odwołaniu z dnia 26 stycznia 2026 r. Wnioskodawca zanegował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i zarzucił mu naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy tj. art. 37 w związku z art. 106 ust. 3 u.p.s., gdyż sposób ich zastosowania przez organ I instancji nie odpowiada celowi określonemu w art. 69 Konstytucji RP; 2) art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie wszczęcie postępowania wznowieniowego określonego w tym przepisie pomimo zaistnieniu ku temu podstaw i mylne uznanie, że organ nie jest władny do wydania decyzji we wnioskowanym zakresie, z uwagi na to, iż sprawa była już formalnie zakończona i ma walor ostateczności. W uzasadnieniu odwołania Skarżący wskazał, że utracił prawo do zasiłku w związku z błędnym orzeczeniem o zakwalifikowaniu go do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. Jednak orzeczenie to zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] w ten sposób, że zaliczył Wnioskodawcę do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji – zdaniem Skarżącego – organ I instancji winien wypłacić mu należne świadczenie za okres od 1 maja 2025 r. do chwili złożenia wniosku. Podkreślił przy tym, że w judykaturze ugruntowany jest pogląd, że opóźnienie w prawidłowym określeniu stopnia niepełnosprawności, spowodowane przez organy orzekające, nie może ujemnie wpływać na prawa strony, która w ustawowym okresie poddała się badaniu kontrolnemu i w konsekwencji została uznana za spełniającą warunki ustawowe (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 743/05). Reasumując, Wnioskodawca stwierdził, że w sprawie zaistniały podstawy do przyjęcia ciągłości świadczenia, niezależnie od daty złożenia przez niego kolejnego wniosku. Skutkiem bowiem wydania wyroku Sądu Rejonowego w B. został on uznany za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przez cały czas od lutego 2021 r., w tym również w okresie od maja 2024 r. do listopada 2025 r., za który przysługiwało mu prawo do zasiłku stałego, a które nie zostało mu przyznane. Jak zauważył Skarżący, identyczne stanowisko zostało wyrażone w wyrok WSA w Gdańsku z dnia z dnia 6 marca 2014 r. o sygn. akt III SA/Gd 9/14. Decyzją z dnia 5 marca 2026 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jej motywach wyjaśniono, że decyzje w przedmiocie zasiłku stałego mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia nie został w tym przypadku pozostawiony uznaniu organu pomocy społecznej, ale wynika z przepisów prawa. Ustawodawca uregulował bowiem zarówno warunki przyznania zasiłku stałego, termin jego przyznania, jak i termin jego wypłaty. W tym zakresie przywołano art. 6 pkt 1, art. 37 ust. 1 i art. 106 ust. 3 u.p.s. Mając to na uwadze podkreślono, że zasiłek stały przysługuje zawsze od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia. Dlatego też nie jest możliwe przyznanie zasiłku stałego za okres sprzed złożenia wniosku, co do osób, które przed sądem domagały się rozstrzygnięcia w przedmiocie stopnia niepełnosprawności i stosowny wniosek złożyły do organu po zakończeniu sprawy sądowej. Kolegium uznało, że przyjęcie takiego stanowiska prowadziłoby do wyinterpretowania dodatkowej przesłanki przyznania zasiłku stałego z datą wsteczną, a to nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Organ odwoławczy jednocześnie podniósł, że Skarżący chcąc uzyskać zasiłek stały od dnia 1 maja 2024 r., powinien złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia w okresie poprzedzającym ubieganie się o orzeczenie stwierdzające u niego stopień niepełnosprawności. Skutkowałoby to wszczęciem postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku stałego, a w konsekwencji mogłoby doprowadzić do przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku. Jednakże – jak stwierdziło Kolegium - Wnioskodawca tego nie uczynił. W skardze z dnia 7 kwietnia 2026 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Gliwicach, Wnioskodawca wyraził swoją dezaprobatę dla decyzji Kolegium, żądając jej uchylenia i przyznania zasiłku stałego od 1 maja 2024 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest kontrola rozstrzygnięcia organu administracji, którym odmówiono Skarżącemu prawa do zasiłku stałego za okres poprzedzający miesiąc złożenia podania, tj. od 1 maja 2024 r. do 31 października 2025 r. Mianowicie Wnioskodawca domaga się przyznania i wypłaty świadczenia za okres, kiedy z uwagi na błędne orzeczenie o zakwalifikowaniu go do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, uchylono mu prawo do zasiłku ze skutkiem od 30 kwietnia 2024 r. Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (a więc i zasiłek stały) przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, że Skarżący z żądaniem przyznania i wypłaty "zaległego" świadczenia od 1 maja 2024 r. wystąpił w dniu 14 listopada 2025 r. (wniosek uzupełnił w dniu 11 grudnia 2025 r.). Bezspornym jest również to, że decyzją z dnia 27 maja 2024 r. nr [...] organ I instancji uchylił z mocą od dnia 30 kwietnia 2024 r. własną decyzję z dnia 11 stycznia 2022 r. (z późn. zm.) przyznającą zasiłek stały. Podstawą do pozbawienia Wnioskodawcy zasiłku było prawomocne orzeczenie, którym uznano go za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Wiadomym jest ponadto, że Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] zmienił orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r. nr [...] i utrzymujące je orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r. nr [...] w ten sposób, że zaliczył Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który to stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., a ważność orzeczenia określono do 30 listopada 2026 r. Odnosząc się do kluczowego zagadnienia podnieść należy, że w judykaturze ukształtowany został pogląd, że przepis art. 106 ust. 3 u.p.s. dotyczy tylko sytuacji, gdy wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest wnioskiem wszczynającym postępowanie o przyznanie zasiłku stałego po raz pierwszy. Nie ma on natomiast zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składa kolejny wniosek zmierzający do dalszego uzyskiwania przyznanego już wcześniej świadczenia. W szczególności zaś przepis ten nie ma zastosowania, gdy zachodzi ciągłość niepełnosprawności uprawniającej do świadczenia, a potrzeba złożenia kolejnego wniosku powstała w związku z koniecznością uzyskania następnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1253/06, LEX nr 263744; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 851/08, LEX nr 1087317; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 312/08, LEX nr 478273; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 334/16, LEX nr 2355147; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 tycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 1077/16, LEX nr 2237797; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt I OSK 353/05, LEX nr 207627). Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wskazał, że w takim przypadku datą wszczęcia postępowania jest moment złożenia pierwotnego wniosku, o ile niepełnosprawność - potwierdzona orzeczeniem właściwego zespołu d/s orzekania o niepełnosprawności - istnieje przez cały okres (zob. np. wyroki NSA: z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt I SA 2324/00, LEX 54541; z dnia 20 lipca 2001 r. sygn. akt I SA 2550/00, Lex 53939). Wprawdzie orzecznictwo NSA dotyczyło kwestii przyznawania renty socjalnej, ale z uwagi na bardzo zbliżony charakter tego świadczenia do obecnego zasiłku stałego, zasada ta znajduje zastosowanie także w przypadku tego zasiłku i nie pozbawia aktualności tej tezy fakt, iż była podjęta w starym stanie prawnym, gdyż odnosiła się do treści przepisu art. 43 ust. 6 poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, który ma swój odpowiednik w art. 106 ust. 3 u.p.s. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 730/21, LEX nr 3286714). Natomiast zastosowana przez organy wykładnia przepisu art. 106 ust. 3 u.p.s. w zakresie zasiłku stałego, prowadzi do wniosków niezgodnych z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy. Przyjmując bowiem, że dopiero od dnia złożenia wniosku o dalszą wypłatę świadczenia można przyznać zasiłek stały, błędne orzeczenia organów lub ich opóźnienia zawsze obciążałyby stronę, uniemożliwiając jej uzyskanie należnego świadczenia. Stosowanie reguły z art. 106 ust. 3 u.p.s., w przypadku świadczeń zależnych od niepełnosprawności strony, która musi być stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika, prowadziłoby do wydawania rozstrzygnięć krzywdzących stronę stosującą się do nakazu przeprowadzenia badania, którego wynik wskutek opóźnienia lekarza orzecznika odsunął w czasie formalne złożenie wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 312/08, LEX nr 478273). Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. I OSK 743/05 (LEX nr 478273), opóźnienie w prawidłowym określeniu stopnia niepełnosprawności, spowodowanego przez organy orzekające, nie może ujemnie wpływać na prawa strony, która ostatecznie została uznana za spełniającą warunki ustawowe. W rozpatrywanym przypadku dostrzec należy, że wniosek Skarżącego z dnia 14 listopada 2025 r. nie jest pierwszym w sprawie przyznania mu zasiłku stałego. Mianowicie Wnioskodawca świadczenie to pobierał od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2024 r., kiedy to organ I instancji decyzją z dnia 27 maja 2024 r. nr [...] uchylił z mocą od dnia 30 kwietnia 2024 r. własną decyzję z dnia 11 stycznia 2022 r. (z późn. zm.) przyznającą zasiłek stały. Rozstrzygnięcie to uargumentowano tym, że Skarżący utracił status osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym. Mianowicie Wojewódzki Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim ostatecznym orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] zakwalifikował go do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wspomniana decyzja nie stanowi jednak o przerwaniu ciągłości niepełnosprawności Skarżącego. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych przerwa w pobieraniu świadczenia spowodowana była procesem ustalania stopnia niepełnosprawności Skarżącego po utracie ważności poprzedniego orzeczenia. Jego efektem jest wyrok Sąd Rejonowy w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...], którym zaliczono Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a ponadto przyjęto, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., a ważność orzeczenia określono do 30 listopada 2026 r. W tej sytuacji przyjąć należy, że w sprawie o kontynuację zasiłku stałego, w której kolejne orzeczenie o niepełnosprawności zostało przez uprawnione organy wydane z opóźnieniem wskutek okoliczności, za które Wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności, przepis art. 106 ust. 3 u.p.s., w zakresie, w jakim określa początek przyznania i wypłacania zasiłku, uzależniając go od daty złożenia wniosku, nie ma zastosowania. Dlatego też w ustalonym stanie faktycznym zasiłek stały należny Skarżącemu powinien być przyznany od 1 maja 2024 r., a więc także za okres poprzedzający wystąpienie przez niego z wnioskiem z dnia 14 listopada 2025 r. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący zwolniony jest z mocy ustawy od kosztów sądowych (art. 200 art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), a ustanowiony w sprawie z pełnomocnik z urzędu nie wniósł o zasądzenia wynagrodzenia świadczonej z urzędu pomocy prawnej (art. 210 § 1 p.p.s.a.).