II SA/Gl 697/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2026 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 23 marca 2026 r. nr SKO IV/424/64/2026 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu uiszczonych odsetek uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy P. z dnia 12 stycznia 2026 r. nr [...].

Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy P. z dnia 12 stycznia 2026 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (w zakresie wniosku o wypłacenie świadczenia pielęgnacyjnego za miesiąc wrzesień 2024 r. wraz z należnymi odsetkami). W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że obecnie skarżąca I.M., pismem z dnia 12 grudnia 2025 r. (winno być: 10 grudnia 2025 r.) wniosła o zwrot zapłaconych w dniu 23 grudnia 2024 r. odsetek wraz z nienależnie pobranym świadczeniem pielęgnacyjnym na syna. Organ zauważył, że decyzją z dnia 17 grudnia 2024 r. organ I instancji orzekł o nienależnie pobranym przez skarżącą zasiłku (winno być: świadczeniu) pielęgnacyjnym i decyzja ta jest ostateczna. W wyniku wyroku Sądu Rejonowego w R., organ wydał decyzję odrębną przyznającą zasiłek (winno być: świadczenie) pielęgnacyjny. Zdaniem organu wyrok ten zmienia orzeczenie WZON jednakże nie ma wpływu na wymienione orzeczenie Wójta Gminy P. Zgodzić się należy bowiem z organem I instancji, że brak jest przepisu prawa materialnego, który byłby postawą wszczęcia postępowania w żądanym przez skarżącą przedmiocie. Organ odwoławczy, powołując się na art. 30 ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1208), zwanej dalej u.ś.r., stwierdził, że naliczanie odsetek jest obowiązkiem organu i są one naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Z kolei z art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Zdaniem organu z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem nie istnieje przepis prawa materialnego, który by nakazywał organowi I instancji zwrot zapłaconych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła niezgodność z prawem z uwagi na jego naruszenie w świetle art. 32 Konstytucji RP i z uwagi na interes prawny nie tylko skarżącej ale wszystkich rodziców osób niepełnosprawnych, które z uwagi na lukę w prawie powodującą niesprawiedliwość i nierówność wobec prawa (rodzice są zobowiązani do zapłaty odsetek, natomiast w drugą stronę prawo już "nie działa") są nieuczciwie pozbawione środków pieniężnych, które m.in. mogą przeznaczyć na rehabilitację osób niepełnosprawnych pozostających pod ich opieką. Skarżąca wskazała, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r., sygn. akt [...], jej syn – A.B., otrzymał znaczny stopień niepełnosprawności a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia ukończenia przez niego 16 roku życia, tj. od [...] r. Tym samym nastąpiła ciągłość należnego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 9 stycznia 2026 r. organ I instancji, zgodnie z powyższym wyrokiem, przyznał, że świadczenie pielęgnacyjne za okres wrzesień 2024 r. jest skarżącej należne. Tym samym, w ocenie skarżącej, traci rację bytu decyzja organu I instancji z dnia 17 grudnia 2024 r. o uznaniu za nienależne świadczenia pielęgnacyjnego za wrzesień 2024 r. Zatem świadczenie pielęgnacyjne za ten okres jest należne. Skarżąca odwołała się ponadto do postępowań podatkowych dotyczących J., na rzecz której po wyroku sądu gmina musiała zwracać Spółce nienależne podatki wraz z odsetkami, a w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego takiego obowiązku nie ma. Stwierdziła, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 Konstytucji RP). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego dotychczasowego stanowiska. Wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem w toku kontroli sprawowanej przez Sąd w granicach wynikających z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej p.p.s.a., w działaniu organów dostrzeżone zostały uchybienia, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Kontrolowane postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia 10 grudnia 2025 r., w którym zwróciła się ona m.in. o wypłacenie świadczenia pielęgnacyjnego za miesiąc wrzesień 2024 r. wraz z należnymi odsetkami. Organy obydwu instancji, odmawiając wszczęcia postępowania, powołały się na fakt, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja z dnia 17 grudnia 2024 r., nr [...], uznającą za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne na syna za okres od 1 do 30 września 2024 r. oraz nakładająca obowiązek zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami. Z tego względu uznano, że jest to przeszkoda w merytorycznym rozpoznaniu wniosku. Z argumentacją tą nie zgodziła się skarżąca, podnosząc, że wobec wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r., sygn. akt [...], zaliczającego jej syna do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od dnia [...] r., organ I instancji decyzją z dnia 9 stycznia 2026 r., przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za miesiąc wrzesień 2024 r. Tym samym jej roszczenie jest w tych okolicznościach zasadne, skoro późniejsza decyzja uchyla skutki decyzji z dnia 17 grudnia 2024 r. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Na organie spoczywa zaś obowiązek dokładnego zapoznania się z treścią wniosku i ustalenia rzeczywistych intencji strony w kontekście konkretnego splotu okoliczności faktycznych i prawnych. Z uzasadnień postanowień wydanych przez organy obydwu instancji wynika, że zasadniczym powodem odmowy wszczęcia postępowania w zakresie, w jakim domagała się tego strona, był fakt pozostawania w obrocie prawnym decyzji nakładającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Tymczasem żaden z organów nie podjął próby ustalenia rzeczywistych intencji strony, w kontekście pozostawania wspomnianej decyzji w obrocie prawnym, ani też nie rozważył potrzeby podjęcia stosownych działań z urzędu. Biorąc bowiem pod uwagę treść żądania strony, w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnym byłoby w pierwszej kolejności rozważenie, czy w istocie nie oczekuje ona wyeliminowania z obrotu prawnego wspomnianej decyzji z 17 grudnia 2024 r. W tej sytuacji organ, stosując zasadę wyrażoną w art. 7 k.p.a. winien był rozważyć, czy rzeczywistą intencją strony nie była chęć uchylenia wspomnianej wyżej decyzji ostatecznej. Kwestią wtórną w tym kontekście było ustalenie, w jakim trybie powinno to nastąpić. Odmowa wszczęcia postępowania ma charakter formalny, co oznacza, że uzasadniając wydany akt organ nie może formułować ocen odnoszących się do meritum postępowania. Tymczasem zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego oparły o fakt, iż w obrocie prawnym pozostaje wiążąca ich decyzja z dnia 17 grudnia 2024 r. W ocenie Sądu tego rodzaju argumentacja, uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek skarżącej, nie dawała podstaw do odmowy jego wszczęcia. Pomimo, że wydanie postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. nie jest poprzedzone postępowaniem dowodowym, jak również nie wiąże się z formułowaniem wniosków i ocen dotyczących meritum postępowania, to zarazem nie zwalnia to organu z rozważenia treści i charakteru złożonego wniosku w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. W zaistniałym stanie faktycznym, biorąc pod uwagę wprost wyartykułowane oczekiwania wnioskodawczyni, odmowa wszczęcia postępowania była co najmniej przedwczesna. Jest przy tym oczywiste, że organ nie jest władny samodzielnie "dopasowywać" oświadczeń woli podmiotu składającego wniosek do "pasującego" trybu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2026 r., sygn. akt III OSK 718/26). Dekodowanie woli strony powinno z jednej strony uwzględniać treść jej żądania, z drugiej natomiast nie może pozostawać w całkowitej autonomii od okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących konkretnej sprawy w ujęciu materialnoprawnym. W tym stanie rzeczy, co najmniej rozważenia wymagało to, czy treść wystąpienia skarżącej z dnia 10 grudnia 2025 r. nie zasadzała się na oczekiwaniu uzyskania zwrotu określonego świadczenia, czemu na drodze stała, pozostająca w obrocie prawnym ostateczna decyzja z dnia 17 grudnia 2024 r. Biorąc pod uwagę ciążący na organie obowiązek dążenia do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.) należałoby w tej sytuacji oczekiwać przynajmniej zastanowienia się nad ewentualną możliwością potraktowania wspomnianego pisma strony jako żądania zastosowania jednego z trybów nadzwyczajnych, skorzystanie z którego mogłoby doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego formalnej przeszkody (aktu administracyjnego), wykluczającej możliwość skutecznego ubiegania się i przyznanie oczekiwanych przez stronę świadczeń. Gdyby natomiast z jakichkolwiek przyczyn nie udało się w ten sposób potraktować wniosku skarżącej, wówczas organ winien był wszcząć z urzędu postępowanie zmierzające do wyeliminowania decyzji z 17 grudnia 2024 r. (art. 147 w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.). W świetle powyższego wskazać przyjdzie, że dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, możliwe stanie się właściwe ustosunkowanie się i nadanie biegu wnioskom skarżącej wyartykułowanym w jej piśmie z 10 grudnia 2025 r., przy czym już teraz należy zaznaczyć, że nie wszystkie postulaty skarżącej winny być rozpatrzone w formie procesowej. Wskazać bowiem można, że np. zwrot należności pobranych przez organ w wyniku decyzji, która zostanie w przyszłości uchylona, nastąpić powinien w drodze czynności materialno-technicznej. Z kolei postępowanie w kwestii wypłaty świadczenia za okres, za który inną decyzją świadczenie to zostało przyznane, jest bezprzedmiotowe i wówczas należałoby rozważyć wydanie decyzji w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Merytorycznego rozpoznania na gruncie niniejszej sprawy wymagałoby zatem rozstrzygnięcie co do odsetek od przyznanego i wypłaconego z opóźnieniem świadczenia. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Wskazówki do ponownego postępowania wynikają wprost z dokonanej przez Sąd oceny. Oznacza to, że w pierwszej kolejności organy rozstrzygną kwestię związaną z decyzją z 17 grudnia 2024 r., a następnie przystąpią do rozpoznania wniosków skarżącej. Oczywistym przy tym jest, że rozpoznając żądania skarżącej organ I instancji ponownie oceni ich zasadność oraz tryb, w jakim winny zostać rozpoznane. Na marginesie jedynie wskazać wypadnie, że nie jest uzasadnione dopatrywanie się przez skarżącą analogii do postępowania podatkowego dotyczącego J. Postępowania w tym przedmiocie toczą się lub toczyły w oparciu o odmienne przepisy, aniżeli postępowanie w niniejszej sprawie. Zrozumiałe jest natomiast rozgoryczenie skarżącej i poczucie dyskryminacji związane ze stanowiskiem prezentowanym przez organy w odniesieniu do jej żądań. W tej kwestii organy również powinny się wypowiedzieć przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane w treści uzasadnienia orzeczenie NSA dostępne jest w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl