II SA/Ke 589/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. B. i G. B. na czynność Wójta Gminy R. z dnia 19 sierpnia 2025 r. znak: OR.4464.2.2025 w przedmiocie odmowy organizacji bezpłatnego transportu dziecka do placówki oświatowej stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.

II SA/Ke 589/25 Uzasadnienie Zaskarżoną czynnością wyrażoną w piśmie z 19 sierpnia 2025 r. Wójt Gminy R., po rozpatrzeniu wniosku A. i G. B. o zapewnienie transportu niepełnosprawnego dziecka A. B. do Ośrodka Rahabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego W. w roku szkolnym 2025/2026, odmówił uwzględnienia tego wniosku. Zaznaczył, że wniosek został złożony po terminie, który organ zakreślił do dnia 16 marca 2025 r. Takie postępowanie, zdaniem organu, wynika z konieczności możliwości odpowiedniego zabezpieczenia tej formy usługi tj. znalezienia przewoźnika, zapewnienia opiekuna i środków w budżecie. Złożenie wniosku we właściwym terminie uniemożliwia zapewnienie odpowiednich warunków przewożonej uczennicy. Jednocześnie organ zaproponował wnioskodawcom refundację kosztów dowozu indywidualnego, wskazując termin do którego mogą oni skontaktować się z Wójtem Gminy R. Skargę na powyższą czynność Wójta Gminy R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiedli A. i G. B., zarzucając jej naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 6 k.p.a. w zw. z art. 70 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady praworządności na skutek odmowy zapewnienia niepełnosprawnemu dziecku bezpłatnego transportu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, pomimo istnienia podstawy prawnej do wyrażenia zgody na organizację transportu w tym trybie, czym Wójt Gminy R. sprzeniewierzył się również konstytucyjnej zasadzie prawa do nauki oraz prawa rodziców do wyboru placówki; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 39 ust. 4 pkt 2 i art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe polegającego na bezpodstawnej odmowie zapewnienia córce skarżących niepełnosprawnej A. B. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego oraz przez brak zorganizowania przez gminę bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu córki skarżących do ww. ośrodka. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autorzy przedstawili stan faktyczny sprawy oraz argumentację na poparcie stawianych zarzutów. Skarżący są rodzicami A. B. urodzonej [...] we W., którą Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na mocy orzeczenia z dnia 10 listopada 2023 r zaliczył do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na występującą u orzekanej niepełnosprawność sprzężoną tj. niepełnosprawność intelektualną i ruchową. Zespół orzekający stwierdził jednocześnie konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Córka skarżących aktualnie od kilku lat jest wychowanką Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w W. (placówka Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Koło w W.), do którego w roku szkolnym 2024/2025 była dowożona przez Skarżących w formie zorganizowanego bezpłatnego transportu, gdzie A. B. pełniła funkcję opiekuna dwójki dzieci dowożonych do OREW w W., a G. B. był kierowcą pojazdu, którego właścicielem z kolei była Gmina Na początku 2025 r w drodze do OREW W. skarżący wraz z córką ulegli wypadkowi, doznali urazów wymagających hospitalizacji, a ich skutki trwają do chwili obecnej. W dniu 6 marca 2025 r Wójt Gminy R., wedle swego zapewnienia, zamieścił na stronie BIP Gminy R. informację o naborze wniosków w sprawie zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki na rok szkolny 2025/2026 w terminie do 16 marca 2025 r. Skarżący z uwagi na dotkliwe skutki wypadku i konieczność pozostawania pod stałą opieką medyczną złożyli stosowny wniosek w dniu 17 lipca 2025 r. wraz z zaświadczeniem, że ich córka korzysta z usług placówki OREW w W., (w latach ubiegłych stosowne ogłoszenia publikowano w innym terminie). Wójt Gminy R. zaproponował dowóz dziecka do OREW w P. gdzie Gmina R. dowozi dwoje innych dzieci, uzasadniając swoje stanowisko bliższym położeniem ośrodka w P. względem miejsca zamieszkania skarżących. Wójt Gminy R. pismem z 19 sierpnia 2025 r. w odpowiedzi na wniosek o zapewnienie transportu dla córki Skarżących, odmówił dowozu dziecka do placówki w W. W dniu 25 sierpnia 2025 r. skarżący wezwali wójta do niezwłocznego podjęcia działań organizacyjnych zmierzających do zapewnienia A. B. transportu do placówki w W. wraz z opieką w czasie przewozu, wskazania podstawy prawej wyznaczenia terminu naboru oraz wskazania przepisów, które miałyby rzekomo uniemożliwiać gminie zorganizowanie transportu w obecnym czasie. Do dnia sporządzenia niniejszej skargi Wójt Gminy R. nie udzielił odpowiedzi na to pismo, co tym samym, po zasięgnięciu przez Skarżących opinii prawnej, legło u podstaw sporządzenia przedmiotowej skargi. Odnosząc się do naruszenia przepisów postępowania skarżący podnieśli w szczególności, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe nie formułuje warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego, w przeciwieństwie do obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy. Wyboru ośrodka dokonują rodzice (opiekunowie prawni) dziecka niepełnosprawnego. Gmina nie może zatem odmówić zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego odpowiedniego, wybranego przez rodziców. Nie może również uwolnić się od tej powinności, zapewniając transport i opiekę do innego (oczywiście wybranego przez gminę) ośrodka tego samego rodzaju. W tym stanie rzeczy odmowa udzielenia bezpłatnego transportu dla niepełnosprawnej córki skarżących do OREW w W. stanowi czynność podjętą z naruszeniem przepisów prawa. Zdaniem skarżących, w sprawne bezpodstawnie nie zastosowano przepisu art. 37 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, gdyż realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołali się na orzecznictwo sądów administracyjnych w omawianym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wójt Gminy R. podkreślił, że córka skarżących począwszy od 2022 r. miała zapewniony dowóz oraz opiekę do OREW w W. Państwo B. kilkukrotnie informowali, że rok szkolny 2024/2025 będzie ostatnim rokiem dowozu ich córki. Twierdzili, że nie będą już korzystać z usług OREW. Dlatego brak wniosku w ustalonym w 2025 r. terminie nikogo nie zdziwił, a dowóz zorganizowany został do OREW w P. zgodnie ze złożonym wnioskiem przez rodziców 2 dzieci niepełnosprawnych. Ośrodek w P. spełnia wymogi w zakresie niezbędnego kształcenia dla niepełnosprawnego dziecka skarżących. Organ dziwi postawa skarżących, którzy odmawiają zapisania dziecka do ośrodka w P. Zaproponowanie alternatywnego sposobu dowozu dziecka wynika również z pozostałych okoliczności takich jak: odległość OREW w W., analogiczny zakres i poziom usług OREW w P., ilość dzieci (1 osoba), brak odpowiedniej ilości samochodów dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych, a także koszty zatrudnienia dodatkowego kierowcy oraz opiekuna. Zgodnie ze stanowiskiem organu, Wójt Gminy R. nie uchyla się od obowiązku realizacji obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe w sposób wynikający z art. 39a tej ustawy, ale brak w tym zakresie współpracy ze strony skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności wymienionych w tym przepisie. Według zaś art. 146 § 1 tej ustawy, w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, Sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest czynność Wójta Gminy R., polegająca na odmowie zapewnienia dowozu dziecka niepełnosprawnego – A. B. do Ośrodka Rehabilitacyjno – Edukacyjno- Wychowawczego w W. Kwestia dopuszczalności wniesienia skargi na tego rodzaju czynność jest przesądzona i nie budzi rozbieżności interpretacyjnych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Uznawana jest za czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 717/16 i powołane tam orzecznictwo, a także np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 409/18, wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 lutego 2021 r., sygn. II SA/Bd 1069/20). Zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 900 ze zm.),dalej jako ustawa, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. W świetle ust. 4 pkt 2 tego art., w przypadku dzieci i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Sposób realizacji obowiązku dowozu niepełnosprawnych dzieci do placówek oświatowych reguluje art. 39a ustawy, w tym obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców (ust. 1). Organ nie kwestionuje okoliczności, że dziecko skarżących A. B. urodzona [...], została zaliczona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 10 listopada 2023 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną tj. niepełnosprawność intelektualną i ruchową. Ze względu na stan zdrowia dziecka w sprawie znajduje zatem zastosowanie art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy. Z powyższej regulacji wynika, że gmina ma obowiązek zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu dziecka do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, obowiązek ten wynika z ustawy. Przywołany przepis, jak wskazuje jego treść, nie formułuje warunku, aby bezpłatny transport dziecka z niepełnosprawnością sprzężoną dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego, w przeciwieństwie do obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy. Nie ma tutaj w ogóle mowy o tym, że ośrodek ma być "najbliższy", a jedynie o tym, że gmina ma zapewnić realizację obowiązku polegającego na dowozie dzieci i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Oznacza to, że rozstrzygnięcie o sposobie realizacji tego obowiązku pozostawia się rodzicom (opiekunom prawnym) ucznia niepełnosprawnego, a realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka dziecka z niepełnosprawnością sprzężoną nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy. Gmina nie może zatem odmówić zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego odpowiedniego, wybranego przez rodziców. Nie może również uwolnić się od tej powinności, zapewniając transport i opiekę do innego (oczywiście wybranego przez gminę) ośrodka tego samego rodzaju. Tak samo traktować należy alternatywny obowiązek refundacji kosztów dojazdu organizowanego przez zainteresowanych we własnym zakresie (por. M. Pilich [red.], "Prawo oświatowe. Komentarz", wyd. II, opubl. WKP 2021, t. 3 do art. 39 ustawy; wyrok WSA we Wrocławiu z 18 maja 2021 r., sygn. IV SA/Wr 64/21, wyrok WSA w Poznaniu z 3 marca 2021 r., sygn. II SA/Po 853/20, wyrok WSA w Szczecinie z 21 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Sz 358/20). Materiał dowodowy wskazuje, że skarżący wnoszą o zapewnienie przez Gminę R. we własnym zakresie dowozu dziecka A. B. do Ośrodka Rehablitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w W., co należy rozumieć jako realizację uprawnień wynikających z art. 39 ust. 4 pkt 2 i art. 39a ust. 1 ustawy. Gmina natomiast proponuje dowóz dziecka do OREW w P. i refundację kosztów dowozu indywidualnego, z czym skarżący się nie zgadzają. W kontekście uprawnień rodziców dziecka z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, na gruncie niniejszej sprawy, w ocenie Sądu orzekającego, Gmina nie jest zwolniona od realizacji obowiązków wskazanych w wyżej wymienionych przepisach z uwagi na okoliczność, że w miejscowości P. znajduje się placówka tego samego rodzaju co OREW w W. (o dojazd do którego wnoszą rodzice dziecka), jak również z uwagi na zaproponowanie przez Gminę alternatywnego sposobu dowozu dziecka poprzez refundację kosztów dowozu indywidualnego do placówki w P. Podniesione w piśmie z 19 sierpnia 2025 r. jak i w odpowiedzi na skargę argumenty (t.j. odległość OREW w W., analogiczny zakres i poziom usług OREW w P., ilość dzieci - 1 osoba, brak odpowiedniej ilości samochodów dostosowanych do potrzeb osób niepełnosprawnych, a także koszty zatrudnienia dodatkowego kierowcy oraz opiekuna) nie uzasadniają stanowiska organu. Mają one ogólny charakter i nie odnoszą się wprost indywidualnie do sytuacji występującej w niniejszej sprawie. Informacja na temat OREW w P. dotyczy zajęć, które realizowane są w tym ośrodku bez wskazania, że zapewnią one ciągłość i kontynuację rehabilitacji, terapii oraz edukacji w placówce prowadzonej przez OREW w W. Powyższe oznacza, że pominięty został aspekt związany z indywidualnymi potrzebami osoby niepełnosprawnej, jaką jest dziecko skarżących. Tym bardziej, że z wyjaśnień organu wynika, że córka skarżących począwszy od 2022 r. miała zapewniony dowóz oraz opiekę do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w W. przez Gminę. Nie ma również wpływu na ocenę stanowiska organu to, że skarżący wniosek o zapewnienie transportu córce – A. B. złożyli 17 lipca 2025 r., a więc po terminie, który Gmina na dokonanie tej czynności zakreśliła do 16 marca 2025 r. Ustawodawca bowiem nie upoważnił Gminy do stanowienia jakichkolwiek regulacji wprowadzających ograniczenia w tym zakresie. Skoro przepisy regulujące obowiązek i sposób realizacji obowiązku dowozu niepełnosprawnych dzieci do placówek oświatowych zostały określone w ustawie Prawo oświatowe, to niewątpliwie w tym zakresie ograniczenia muszą wynikać z przepisów rangi ustawowej. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, na gruncie przepisów ustawy Prawo oświatowe, brak jest podstaw, aby o wyborze placówki, jak również o sposobie realizacji obowiązku dowozu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego dla córki skarżących decydowała Gmina. Zwłaszcza w sytuacji, gdy Gmina bezspornie nie wykazała, że dowóz niepełnosprawnego dziecka do OREW w W. jest nieuzasadniony i niemożliwy. Z podniesionych wyżej względów zaskarżoną czynność należało uznać za bezskuteczną, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku. Przy ponownym podejmowaniu czynności w przedmiocie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki dziecka skarżących organ uwzględni powyższe rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku.