II SA/Kr 800/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Protokolant: starszy referent sądowy Adrianna Garus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2025 r. sprawy ze skargi J. P. na czynność Wójta Gminy Kościelisko z dnia 17 lipca 2007 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku mieszkalnego położonego na dz. ew. nr [...] obr. [...] pod adresem ul. [...] w K. - do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Wójta Gminy Kościelisko na rzecz J. P. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

II SA/Kr 800/25 UZASADNIENIE J. P. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa adwokackiego) i stwierdzenie bezskuteczności czynności Wójta Gminy Kościelisko z 17 lipca 2007 r. włączenia karty adresowej budynku mieszkalnego przy ul. [...] w K. (działka nr [...]) do gminnej ewidencji zabytków, zarzucając przy tym naruszenie art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez: 1) włączenie do GEZ budynku nieujętego w WEZ; 2) uznanie za zabytek budynku niemającego cech zabytku; 3) włączenie do GEZ bez wyjaśnienia i udokumentowania zabytkowości budynku; 4) podjęcie czynności w procedurze uniemożliwiającej udział właścicielowi budynku. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w piśmie z 10 marca 2025 r. organ wskazał, że budynek jest ujęty w GEZ na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz i opracowano dla niego dwie karty adresowe (23 maja 2007 i 15 grudnia 2016), jednakże zamiast wskazać, jak i kiedy doszło do włączenia, ograniczył się do przesłania listy zarządzeń (powołujące GEZ do życia z 17 lipca 2007; nowelizujące GEZ z: 2 lutego 2018, 17 grudnia 2019, 6 maja 2020, 12 kwietnia 2021). Skoro karta adresowa została opracowana przed zarządzeniem powołującym GEZ do życia, to datą czynności jest data wydania tego zarządzenia. Skarżący wskazał, że nie ma żadnych dokumentów czy informacji, które uzasadniałyby objęcie budynku ochroną konserwatorską, czy choćby potwierdzających to, że w dacie ujęcia w GEZ budynek był ujęty w WEZ. Gdyby jednak nawet figurował aktualnie w WEZ, to nie miałoby to żadnego znaczenia dla oceny legalności czynności sprzed kilkunastu lat. Organ prawdopodobnie błędnie utożsamił fiszki (dokumentację pomocniczą) z kartami ewidencyjnymi WEZ i w konsekwencji błędnie przyjął, że budynek jest ujęty w WEZ. Karta z 2007 nie ma nawet danych autora i zawiera w zasadzie tylko jedno zdjęcie i datę powstania budynku (te same uchybienia zostały powielone w karcie z 2016). W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Kościelisko wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że budynek ma – wykonaną na podstawie lustracji terenowej – fiszkę z 1998 r., w której podano właściciela ("W. P."). W karcie z 2007 dane obiektu zostały zaktualizowane i wykonano nowe zdjęcie. Zatem karta z 2007 została sporządzona nie tylko w oparciu o kartę z 1998, ale stan i wartość obiektu zostały ponownie zweryfikowane w terenie. Z porównania zdjęć z 1998 i 2007 wynika, że budynek zachował pierwotną konstrukcję, materiał, formę architektoniczną. W 2016 zaktualizowano kartę po weryfikacji budynku w terenie. Karty GEZ sporządził specjalista (konserwator zabytków dr hab. Z. M.), więc ocena budynku jest obiektywna i wiarygodna. W trakcie przekazywania aktualizacji GEZ do MWKZ w 2018 r. wymagano przedstawienia wykazu porównawczego GEZ/WEZ i weryfikacji stanu zachowania obiektów objętych WEŹ. Tym samym uznano, że obiekty, dla których wojewódzkie służby ochrony zabytków sporządziły karty adresowe obecnie określane jako "fiszki", są zabytkami ujętymi w WEZ. Od tego czasu GEZ była zmieniana tylko przez włączanie lub wyłączanie kart adresowych w porozumieniu z MWKZ (2019, 2020, 2021, 2025), co nie dotyczyło budynku skarżącego. Wszelkie informacje dotyczące GEZ są zamieszczane w BIP. To nieprawda, że skarżący dowiedział się o wszystkich okolicznościach dopiero z pisma z 10 marca 2025 r., bo w odpowiedzi dna pismo z 18 lipca 2024 r. odmówiono mu "wykreślenia i wyłączenia z GEZ" z powołaniem się na art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz (ujęcie w WEZ), natomiast wcześniej informacje przekazywano mu osobiście w urzędzie gminy, prezentując karty adresowe. Ponadto MWKZ pismem z 12 czerwca 2024 r. negatywnie zaopiniował wniosek skarżącego z 25 kwietnia 2024 r. o wyłączenie z GEZ. Nie bez znaczenia pozostaje wpis właściciela na karcie z 1998, z którego wynika, że ówczesny właściciel budynku nosi to samo nazwisko. Na terenie gminy występuje kilka typów zabudowy, które dokumentują rozwój miejscowego budownictwa, w większości drewnianego. Oprócz szałasów pasterskich, chałup (jedno- i dwuizbowych), zagród (zabudowa mieszkalno-gospodarcza jedno-, dwu- lub kilkubudynkowa) są domy mieszkalne z różnych okresów historycznych (lata 30., 40., 50.). Obiekty ujęte w GEZ prezentują wszystkie wymienione typy zabudowy i w znakomitej większości są drewniane. Budynki te chociaż mogą być zachowane w różnym stanie technicznym, niektóre przebudowane lub wyremontowane, co może być dyskusyjne, to są istotne dla lokalnego budownictwa i architektury miejscowej. Pojedyncze obiekty tworzą charakterystyczne dla krajobrazu zespoły zabudowy, zachowują cechy zabudowy miejscowej, wyznaczają skalę i stylistykę nowej zabudowy (zasada kontynuacji i nawiązania). Sporny budynek stanowi świadectwo budownictwa podhalańskiego I połowy XX w. Jest zbudowany na planie kwadratu, ma jedną kondygnację nadziemną i jedną w kubaturze dachu, co było charakterystyczne dla budynków z tego okresu. Został wybudowany w klasycznej konstrukcji zrębowej (wieńcowej), ściany są szalowane deskami ułożonymi poziomo, dach jest dwuspadowy z przysztychami, od strony południowej otwarły w połowie połaci, od strony północnej niewielki wygląd doświetlający. Analizując zdjęcia z "fiszek" wojewódzkich jak i aktualnej karty adresowej można stwierdzić, że budynek nie był przebudowany. Zarówno "fiszki" wojewódzkie, jak i aktualną kartę adresową sporządził dr hab. Z. M. posiadający specjalistyczne przygotowanie, wiedzę i doświadczenie zawodowe, który w 2016 dokonał lustracji w terenie. Zabytkową wartość budynku podkreślił MWKZ, który stwierdził, że to reprezentatywny i wartościowy przykład tradycyjnego budownictwa mieszkalnego na terenie gminy, bo ma zachowaną bryłę, formę architektoniczną, konstrukcję drewnianą o ścianach szalowanych deskami, a zachowanie jego formy jest konieczne w celu zachowania dziedzictwa kulturowego. Z korespondencji okresu 2006-2007 między wójtem a delegaturą MWKZ wynika, że w pracach nad sporządzaniem kart uczestniczyli także miejscowi architekci, a aktualizacja kart w 2017 została przeprowadzona przez znanego specjalistę dr. hab. Z. M.. Z definicji zabytku nie wynika, aby wartości, które reprezentuje dany obiekt, miały być ponadprzeciętne. Obowiązujące w dacie powołania do życia GEZ (2007 r.) i jej aktualizacji (2017/2018) przepisy wykonawcze nie obligowały organu do indywidualnego zawiadomienia o sporządzeniu karty, zamiarze włączenia i włączeniu do GEZ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być zasadna. Jak chodzi o stan faktyczny sprawy, mający miejsce przed wskazanym w skardze 2007r. – rokiem dokonania skarżonej czynności – to na podstawie przesłanych materiałów przedstawia się on następująco: Pismem z dnia 16.09.2005r. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, Delegatura w Nowym Targu (dalej WUOZ), przesłał do Wójta Gminy Kościelisko (dalej "Wójt") oprogramowanie do gminnej ewidencji zabytków (GEZ), stworzone centralnie /k.21 akt sąd./. Pismem z dnia 11.04.2006r. WUOZ poinformował Wójta, że materiały do ewidencji obiektów zabytkowych z terenu K. opracowane w latach 80-tych według dawnego wzoru znajdują się do wglądu w siedzibie Delegatury. Wskazano, że prace nad ewidencją są obowiązkiem ustawowym gmin (art. 22 ust. 4 u.o.z.) i mają przebiegać w dwóch etapach: 1/ aktualizacja obiektów i adresów właścicieli, 2/ opracowanie kart ewidencyjnych zgodnie z instrukcją centralną /k.22 akt sąd./. Załącznik do tego pisma stanowiło pismo Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 30.03.2006r. co do zasad sporządzania aktualizacji GEZ /k.23 akt sąd./. Pismo to jest bardzo ważne. Wskazywało ono, że punktem wyjścia do założenia GEZ jest ewidencja stworzona w latach 80-tych i prowadzona przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, którą gminy winny zweryfikować w terenie, a następnie wykonać karty ewidencyjne dla poszczególnych obiektów i kopie przesłać do WUOZ. Wskazano, że w rubryce "uwagi" powinny się znaleźć takie informacje, jak krótki opis obiektu, mapa z lokalizacją zabytku w terenie, rzut w wypadku zabytków nieruchomych. Co niezwykle istotne, Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków prosił o powiadomienie właścicieli ujętych w gminnej ewidencji – o zabytkowym charakterze ich nieruchomości. Pismem z dnia 23.11.2006r. WUOZ przypomniał o treści art. 143 u.o.z. i konieczności założenia w terminie 3-ch lat od wejścia w życie ustawy wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków /k.25 akt sąd./. Na prośbę Wójta przedłużono termin wykonania GEZ w K. na okres wiosenno – letni 2007r. /k.26 i 27/. Ostatecznie przekazano do WUOZ uaktualnioną ewidencję w dniu 17 lipca 2007r., którą to datę organy przyjęły jako datę skarżonej czynności /k.32 akt sąd./. W aktach administracyjnych znajduje się owa "fiszka" czyli karta z lat 80-tych, założona dla przedmiotowej nieruchomości. Ponadto tamże widnieje również karta gminnej ewidencji zabytków dla tego obiektu z 23.05.2007r. Co warte podkreślenia, nie zawierają one jakiegokolwiek opisu czy uwag w kwestii zabytkowego charakteru nieruchomości. W przypadku karty z 2007r. jest tak wbrew wyraźnym zaleceniom Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W późniejszym czasie, a to w dniu 15.12.2016r. założono dla budynku mieszkalnego przy ul. [...] w K. nową kartę adresową zabytku nieruchomego, niemniej i tutaj brak jest danych o jej zabytkowym charakterze. Kolejno nastąpiła aktualizacja GEZ Zarządzeniem nr 5/2018 Wójta Gminy Kościelisko z dnia 2.02.2018r. W wykazie obiektów stanowiącym załącznik do Zarządzenia figuruje między innymi przedmiotowa nieruchomość. Przypomnieć należy, że skarga, kwestionując czynność włączenia obiektu do GEZ w dniu 17.07.2007r. zarzuca naruszenie art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez: 1/ włączenie do GEZ budynku nieujętego w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (WEZ); 2/ uznanie za zabytek budynku niemającego cech zabytku; 3/ włączenie do GEZ bez wyjaśnienia i udokumentowania zabytkowości budynku; 4/ podjęcie czynności w procedurze uniemożliwiającej udział właścicielowi budynku. Jeśli chodzi o pierwszą kwestię, to należy obecnie objaśnić to, co zawarto w stanie faktycznym, w oparciu o przepisy prawa. Przed wejściem w życie aktualnej ustawy, kwestie zabytków regulowała ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury. (Dz.U.1999.98.1150 t.j.) i wydane Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 września 2000 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji dóbr kultury. (Dz.U.2000.86.965). Przy czym obecnie nie funkcjonuje już centralna ewidencja zabytków, karty ewidencyjne zabytków w niej ujętych stały się kartami ewidencyjnymi wojewódzkiej ewidencji zabytków, stosownie do przepisu § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 6 września 2000 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji dóbr kultury oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury z 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 124, poz. 1305) Zgodnie z tymi przepisami, dotychczas wykonane karty ewidencyjne centralnej ewidencji zabytków stały się najpierw kartami ewidencyjnymi centralnej ewidencji dóbr kultury, a następnie kartami ewidencyjnymi podlegającymi włączeniu do wojewódzkiej i krajowej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 143 ust. 1 z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.2024.1292 t.j., dalej "u.o.z.") "W terminie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy Generalny Konserwator Zabytków, wojewódzcy konserwatorzy zabytków i wójt (burmistrz, prezydent miasta) założą odpowiednio krajową, wojewódzką i gminną ewidencję zabytków". Wedle art. 22 ust. 2 i 4 u.o.z. w brzmieniu obowiązującym na dzień 17.07.2007r. : 2. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. 4. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, objętych wojewódzką ewidencją zabytków. Wedle Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U.2004.124.1305): § 11. O włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwą gminę, w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków. § 12. 1. Karta adresowa zabytku zawiera w szczególności wskazanie rodzaju zabytku, jego nazwę i miejsce położenia, z podaniem miejscowości, nazwy ulicy i numeru posesji oraz nazwy gminy i powiatu. 2. Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) włącza kartę adresową do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Jak wynika z powyższych przepisów, włączenie do GEZ w roku 2007 mogło dotyczyć tylko tych zabytków, które były ujęte w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i Wójt samodzielnie o tym nie decydował. W opisanym na wstępie stanie faktycznym zostało to odzwierciedlone w taki sposób, że WUOZ przesłał do Wójta ewidencję będącą w posiadaniu urzędu ( a więc istniejące od czasów ewidencji centralnej karty, tzw. fiszki), a zadaniem Wójta było ją zaktualizować, już jako GEZ i odesłać kopię do wiadomości WUOZ. Od tego momentu, czyli od 2007r. w Gminie K. gminna ewidencja istniała niezależnie i oddzielnie od ewidencji wojewódzkiej. Dla przedmiotowego obiektu została założona karta gminnej ewidencji zabytków. Nie ulega zatem wątpliwości, że stan prawny przed 2010r.( kiedy zmieniono ustawę) zakładał powielenie w GEZ tych obiektów, których wykazem dysponował wojewódzki konserwator. Natomiast nic nie potwierdza, że po założeniu w ten sposób GEZ, przedmiotowy budynek był i jest wpisany do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. W szczególności nie potwierdzają tego pisma Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który wprost w nich stwierdza, że budynek przy ul. [...] nie posiada karty WEZ /k. 14 i 15 akt adm./. To, że posiada on tzw. fiszkę, nie świadczy o wpisie do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, albowiem, jak to wyżej naprowadzono, wszystkie obiekty ujęte w GEZ w momencie jej założenia musiały posiadać karty ewidencyjne ( fiszki) w dyspozycji WUOZ. W efekcie stwierdzić należy, że pewien dualizm ewidencji miał miejsce w chwili założenia GEZ, która oparta była o materiały ewidencji wojewódzkiej. Jednak w dalszym okresie czasu budynku nie wpisano do WEZ, stąd twierdzenie Wójta w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na skargę nie jest zasadne. Od razu należy też wskazać, że nie ma racji skarżący kwestionując dokonanie czynności z 2007r. w oparciu o przepis art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. Przypomnieć bowiem należy, że przepis art. 22 według stanu prawnego na 2007r. miał brzmienie następujące: Art. 22. 1.Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków. 2. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. 3. Włączenie karty ewidencyjnej zabytku ruchomego niewpisanego do rejestru do wojewódzkiej ewidencji zabytków może nastąpić za zgodą właściciela tego zabytku. 4. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, objętych wojewódzką ewidencją zabytków. Dopiero ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2010.75.474 ) w art. 1 pkt 5 stanowiła: 5) w art. 22: a) ust. 4 otrzymuje brzmienie: "4. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.", b) dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu: "5. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. 6. Właściwy dyrektor urzędu morskiego prowadzi ewidencję zabytków znajdujących się na polskich obszarach morskich w formie zbioru kart ewidencyjnych.". Zatem nie można zarzucać naruszenia przepisu, który w trakcie dokonania czynności nie istniał. Niemniej w ogólności trafny jest zarzut braku powiadomienia właściciela obiektu o zamiarze dokonania czynności, czy choćby ex post o jej dokonaniu. Trafnie również skarga zarzuca brak jakichkolwiek adnotacji o zabytkowym charakterze obiektu. Jak to już podniesiono, nie zawiera takich wzmianek karta ewidencji obiektu z 2007r., ani nawet późniejsza karta adresowa z 2016r. Wprawdzie zgodnie z § 12 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U.2004.124.1305), obowiązującym w 2007r.., czyli w dacie powstania karty: § 12.1. Karta adresowa zabytku zawiera w szczególności wskazanie rodzaju zabytku, jego nazwę i miejsce położenia, z podaniem miejscowości, nazwy ulicy i numeru posesji oraz nazwy gminy i powiatu. Jak wskazano, nie ujawniono w pierwotnym postępowaniu, jak i zresztą obecnie, danych, które świadczyłyby o zabytkowym charakterze obiektu. Jedyne informacje, jakie wynikają z akt sprawy, dotyczą akceptacji wykazu obiektów ujętych w GEZ przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Jednak jest to za mało, aby ocenić, czy obiekt został prawidłowo ujęty w GEZ. W ocenie Sądu takie postępowanie, jak w niniejszej sprawie, było pewnym brakiem dbałości organów także o respektowanie praw właściciela nieruchomości. Nie należy bowiem zapominać, że wpis do GEZ nie jest dla właścicieli neutralny, ale łączy się z pewnymi ograniczeniami prawa własności. Czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru. W orzecznictwie przyjmuje się też, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Nie może ulegać wątpliwości, że włączenie karty zabytku do gminnej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że konkretny obiekt spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z., tj. stanowi nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. To oznacza, że tylko w stosunku do takiego obiektu, który charakteryzuje się cechami wskazującymi na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową, uzasadnione jest objęcie go wstępną ochroną w postaci ujęcia w gminnej ewidencji zabytków ( tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 października 2024 r. II SA/Kr 1019/24, LEX nr 3787810, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2024 r. II SA/Rz 2033/23 LEX nr 3730657, wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 stycznia 2024 r. II SA/Kr 1361/23 LEX nr 3671893 ). W wielu orzeczeniach sadów administracyjnych podkreślano, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez właściwy organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Aby czynność włączenia mogła być poddana kontroli zewnętrznej, podstawy jej dokonania także muszą być uzewnętrznione (wykazane). Potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Wpisanie obiektu do gminnej ewidencji zabytków dla właściciela lub posiadacza danego obiektu ma prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, których nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Zatem stwierdzenie o formalnej zgodności z przepisami rozporządzenia nie może uchronić od zarzutu braku stwierdzenia zabytkowego charakteru obiektu. Jest tak zwłaszcza w kontekście wspomnianego pisma Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 30.03.2006r, które otrzymał także Wójt, iż w karcie ewidencyjnej w rubryce "uwagi" powinny się znaleźć takie informacje, jak krótki opis obiektu, mapa z lokalizacją zabytku w terenie, rzut w wypadku zabytków nieruchomych. Organy się do tego nie zastosowały. Co do kwestii niepowiadomienia właściciela, trzeba mieć na względzie słuszną tezę, niekwestionowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych, o konieczności powiadomienia stron o tego rodzaju postępowaniu mogącym prowadzić do wpisu, nawet wówczas, gdy nie było takiego wymogu w rozporządzeniu wykonawczym. Albowiem właściciel nieruchomości, nie dowiadując się, że nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem. Postępowanie w tym zakresie musi być oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych regulacjach. Kryteria powinny być przejrzyste, ponieważ od nich zależy możliwa ingerencja w konstytucyjne wolności i prawa. Niebezpieczeństwo arbitralności organów wykonawczych prowadzić może do bezpodstawnego działania, zwłaszcza, że definicja ustawowa "zabytku" tworzy szerokie pole administracyjnego uznania, które trudno jest skutecznie zakwestionować podmiotom nie mającym specjalistycznego wykształcenia. Tak jednak nie było, a zatem w tej i podobnych sytuacjach zarzut braku powiadomienia właściciela nieruchomości uznawany jest za słuszny, nawet przy wcześniejszym braku wymogu prawnego, ze względu na potrzebę ochrony wspomnianych wolności i praw. Stąd też w niniejszej sprawie zarzut ten jest skuteczny. Potwierdzeniem tego stanowiska jest fakt, że wspomniane wielokrotnie pismo Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 30.03.2006r, przysłane w czasie zakładania GEZ - zawierało prośbę do organów o powiadomienie właścicieli ujętych w gminnej ewidencji – o zabytkowym charakterze ich nieruchomości. Z niewiadomych przyczyn do tej prośby się nie zastosowano. Z tych względów należało stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności w oparciu o art. 146 § 1 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (DZ.U. 1028.265 t.j.). Na kwotę zasądzonych kosztów składają się wpis w kwocie 200 zł, oraz wynagrodzenie pełnomocnika – adwokata w kwocie 480 zł.