II SA/Ol 285/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2026 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wznowienie postępowania w sprawie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Po rozpatrzeniu wniosku [...] (dalej: "skarżąca") o przyznanie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na syna [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") decyzją z dnia 3 lutego 2025 r. przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie w okresie od 1 listopada 2024 r. do 30 września 2026 r. w wysokości 1500 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia 11 lutego 2026 r. ZUS, po wznowieniu z urzędu postępowania, uchylił od 1 grudnia 2025 r. przyznane decyzją z dnia 3 lutego 2025 r. świadczenie wskazując, że drugi rodzic dziecka nie osiągnął minimalnego poziomu aktywności zawodowej określonego w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r. poz. 858 ze zm.) – dalej: "u.w.r.a.z.". Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, że drugi rodzic dziecka w listopadzie zmienił miejsce zatrudnienia i jest zatrudniony na pełen etat w dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej, a na jego profilu PUE ZUS widoczny jest fakt odprowadzania przez płatnika składki emerytalno-rentowej za listopad oraz za grudzień 2025 r. Decyzją z dnia 25 marca 2026 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z zapisami na koncie drugiego rodzica dziecka w Kompleksowym Systemie Ubezpieczeniowym ZUS ojciec dziecka zgłoszony został przez płatnika [...] Wojskowy Oddział Gospodarczy (dalej: "WOG") do ZUS od 29 września 2025 r. oraz przez płatnika [...] WOG do ZUS od 27 października 2025 r. jako żołnierz niezawodowy w służbie czynnej oraz żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia. Wobec zatrudnienia jako żołnierz niezawodowy w służbie czynnej oraz żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 poz. 1461 ze zm.) – dalej: "u.ś.o.z.", i tenże pracodawca jest płatnikiem składki zdrowotnej bezpośrednio do Narodowego Funduszu Zdrowia. Tymczasem zgodnie z art. 7 pkt 2 lit. c u.w.r.a.z. zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego musi być dokonywane za pośrednictwem ZUS. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono: - naruszenie art. 2 pkt 1 lit. a u.w.r.a.z. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że ojciec dziecka nie spełnia definicji osoby aktywnej zawodowo; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że nieprzekazywanie składek zdrowotnych do NFZ za pośrednictwem ZUS wyklucza uznanie aktywności zawodowej żołnierza dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, przy jednoczesnym zignorowaniu faktu podlegania przez niego obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu w ZUS. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 2 pkt 1 lit. a u.w.r.a.z. aktywnością zawodową jest podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Na koncie ojca dziecka w ZUS znajdują się regularnie opłacane składki na ww. ubezpieczenia. Zdaniem skarżącej, służba w Wojsku Polskim jest formą aktywności zawodowej, a pozbawienie rodziny świadczenia z powodu wewnętrznych procedur przepływu danych między MON, ZUS i NFZ jest krzywdzące i sprzeczne z celem ustawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a strona skarżąca nie sprzeciwiła się temu wnioskowi w przepisanym terminie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na syna. Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic". Wskazana ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, a także zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1 u.w.r.a.z.). Celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (art. 2 ust. 2 u.w.r.a.z.). Katalog przewidzianych ustawą świadczeń zawarto w art. 2 ust. 1 u.w.r.a.z., który w pkt 1 wymienia wnioskowane przez skarżącą świadczenie "aktywni rodzice w pracy". Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje obywatelom polskim, jak i cudzoziemcom, spełniającym określone prawem warunki (art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.w.r.a.z.). Prawo do ww. świadczenia przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie "aktywni rodzice w pracy", chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 8 ust. 2 u.w.r.a.z.). Z art. 9 ust. 1 u.w.r.a.z. wynika, że świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743). Natomiast art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 u.w.r.a.z. stanowi, że w przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymującej to świadczenie, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje, jeżeli zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymująca to świadczenie, jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż: 1) 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy"; 2) 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Definicję pojęcia "aktywności zawodowej" ustawodawca zawarł w art. 7 pkt 2 u.w.r.a.z. wskazując, iż oznacza to: a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-8, 10, 23 i 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), b) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), z wyjątkiem zasiłków i świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego albo wypadkowego, oraz pobieranie wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465), c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) – w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, d) podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek. Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. Świadczenie przysługuje w wysokości 1500 zł miesięcznie na dziecko, a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w wysokości 1900 zł miesięcznie (art. 11 ust. 1 i 2 u.w.r.a.z.). W niniejszej sprawie sporna jest kwestia, czy pomimo niekwestionowanej przez organy okoliczności, co do zatrudnienia męża skarżącej (drugiego rodzica dziecka) jako żołnierza niezawodowego w służbie czynnej oraz żołnierza odbywającego zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia pozostaje on aktywnym zawodowo w rozumieniu powołanego wcześniej art. 7 pkt 2 u.w.r.a.z. Organy uznały, że nie, bowiem wprawdzie podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jednak zgłoszenie z tego tytułu nie jest dokonywane za pośrednictwem ZUS, jak stanowi art. 7 pkt 2 lit. c u.w.r.a.z. Należy zauważyć, że zawarte w art. 7 pkt 2 u.w.r.a.z. przesłanki definiujące pojęcie "aktywności zawodowej", stanowią przesłanki rozłączne. Oznacza to, iż spełnienie przez stronę wnioskującą choćby jednego z warunków określonych w art. 7 pkt 2 lit a-d u.w.r.a.z., nadaje jej przymiot podmiotu aktywnego zawodowo w rozumieniu ustawy. Niewątpliwie, wykładnia literalna powoływanego przez organy art. 7 pkt 2 lit. c u.w.r.a.z. prowadzi do stwierdzenia, iż za osoby aktywne zawodowo w rozumieniu przepisu, uznać należy osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 u.ś.o.z., których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże należy dostrzec, że w myśl art. 130 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z 2025, poz. 825) czynna służba wojskowa polega na pełnieniu zasadniczej służby wojskowej. Z tego tytułu osoba pełniąca zasadniczą służbę wojskową podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (żołnierze niezawodowi pełniący czynną służbę wojskową). Taki właśnie rodzaj służby pełni mąż skarżącej, co potwierdza także tytuł jego ubezpieczenia w ZUS określony jako "żołnierz niezawodowy w służbie czynnej oraz żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia". Nie ulega zatem wątpliwości, że nie wskazanie w definicji aktywności zawodowej takiego tytułu podlegania rzeczonemu ubezpieczeniu jawi się jako niezamierzone zaniechanie legislacyjne. Jednocześnie mąż skarżącej podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia i jednocześnie jako żołnierz powołany do zasadniczej służby wojskowej (tytuł ubezpieczenia ZUS), o czym stanowi art. 66 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. Faktyczne tytuły ubezpieczenia nie różną się zatem od tych wymienianych w art. 66 ust. 1 pkt 4-15 u.ś.o.z., a w szczególności od ubezpieczenia żołnierza (pkt 5 w/w artykułu). Należy mieć również na uwadze ratio legis całego aktu – mianowicie wolę ustawodawcy, aby świadczenie "aktywni rodzice w pracy" miało charakter wspierający, a nie formalistyczny. W ocenie Sądu ograniczenie prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" żołnierzom niezawodowym w służbie czynnej oraz żołnierzom odbywającym zawodową słuszne wojskową w trakcie kształcenia tylko ze względu na "techniczny sposób" przekazywania ich zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, o jakim mowa w art. 7 pkt 2 lit c u.w.r.a.z., byłoby ewidentnie sprzeczne z celem wprowadzenia ustawy, którym jest zapewnienie równych warunków wsparcia rodzicom aktywnym zawodowo niezależnie od formy zatrudnienia lub służby (uzasadnienie do projektu ustawy - druk sejmowy X.319). W rezultacie, zaakceptowanie interpretacji Prezesa ZUS i przyjętego przez niego wyniku sprawy oznaczałoby ze strony Sądu zgodę na nieuprawnione w kontekście art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zróżnicowania osób w zasadniczej służbie wojskowej w dniach tej służby względem funkcjonariuszy pozostałych służb państwa, co do których zgłoszenia następują w zgodzie z formułą gramatyczną art. 7 pkt 2 lit c u.w.r.a.z. Zatem norma art. 7 pkt 2 lit c u.w.r.a.z. w odniesieniu do osób w zasadniczej służbie wojskowej (art. 130 ust. 1 pkt 1 ustawy o obronie ojczyzny) będzie pozostawać w zgodzie z zasadą równości i zasadą niedyskryminowania obywateli w życiu społecznym, o ile będzie interpretowana jako nie wymagająca do uznania za aktywną zawodowo osobę, co do której zgłoszenie do ubezpieczenia następuje za pośrednictwem ZUS. Udział ZUS w procedurze zgłoszenia z powodów zakotwiczonych w wartościach konstytucyjnych oraz logice i doświadczeniu życiowym, nie może bowiem świadczyć o tym, że osoba pełniąca czynną służbę wojskową w dniach tej służby nie jest aktywna zawodowo w rozumieniu przepisów u.w.r.a.z. Wobec tych ustaleń zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz decyzja ją poprzedzająca na skutek błędu w wykładni art. 7 pkt 2 lit c u.w.r.a.z. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. oraz art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, doprowadziła do nieodpowiadającego prawu wyniku sprawy w postaci odmowy przyznania skarżącej świadczenia "aktywni rodzice w pracy". Mając powyższe na względzie Sąd uznał wniesioną skargę za w pełni zasadną i, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy ZUS przyjmą zaprezentowany wobec osoby pełniącej zasadniczą służbę wojskową w dniach pełnienia tej służby sposób wykładni art. 7 ust. 2 lit c u.w.r.a.z. poprzez nieuzależnianie przyznania świadczenia "aktywni rodzice w pracy" od sposobu dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego za pośrednictwem ZUS.