II SA/Ol 56/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nadania prawa własności działki oddala skargę.

Z akt sprawy przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wynika, że 31 lipca 2024 r. do Starosty Braniewskiego (dalej organ pierwszej instancji) wpłynął wniosek H. W. (dalej skarżąca) o nieopłatne nadanie na własność działki rolnej o powierzchni 0,3000 ha, stanowiącej część działki nr [...] o powierzchni 3,9948 ha, położonej w obrębie R., gmina P. Organ I instancji w toku postępowania ustalił, że J. i H. W. posiadali gospodarstwo rolne położone w obrębie R., gmina P., składające się z działek nr [...] i [...], o łącznej powierzchni 13.58 ha, stanowiące własność małżonków oraz z działek nr [...] i [...], o łącznej powierzchni 13.69 ha, będących przedmiotem dzierżawy. Aktem notarialnym z dnia [...] 1985 roku, sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w B., małżonkowie W., w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. 1982.40.268), w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe dokonali nieodpłatnego przekazania w/w gospodarstwa rolnego na swoich następców - tj. na D. W. oraz T. W. Zgodnie z treścią umowy, na rzecz przekazujących, D. W. ustanowiła nieodpłatne prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0.30 ha, wydzielonej z działki nr [...], a T. W. ustanowił nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z części domu mieszkalnego. Protokołem do umowy przekazania gospodarstwa rolnego, sporządzonym dnia [...] 1984 roku, określono na kopii mapy ewidencyjnej, położenie działki dożywotniej. Na podstawie danych ewidencji gruntów i budynków organ ustalił, że teren ww. działki dożywotniej zawiera się w obszarze dzisiejszej działki nr [...]. Działka [...] powstała w 1995 r. w wyniku podziału działki [...]. Operat techniczny z podziału nieruchomości przyjęto do zasobu Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego pod numerem [...] Aktem notarialnym z [...] 1988 r. D. B., z domu W. zrzekła się na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 4.12 ha. Skarb Państwa przejął nieruchomość obciążoną prawem osobistym, przysługującym J. i H. W. Dożywotnie użytkowanie ujawnione jest w dziale III księgi wieczystej [...]. Z danych bazy PESEL wynika, że J. W. zmarł dnia [...] 2005 roku. Prawo osobiste, do nieodpłatnego dożywotniego użytkowania części działki, nadal przysługuje H. W. Mając na uwadze powyższe organ I instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2024.90 t.j.). Jak wskazał, w myśl art. 118 ust 1 ustawy, głównym warunkiem nieodpłatnego nadania własności działki dożywotniej, na rzecz osób uprawnionych do jej użytkowania, jest przekazanie przez te osoby, gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie, małżonkowie J. i H. W., przekazali gospodarstwo rolne na rzecz swoich zstępnych, a nie na Skarb Państwa, co wyklucza możliwość przyznania prawa własności części działki nr [...]. Późniejsze zrzeczenie się własności nieruchomości oznaczonej jako działka [...], przez D. B. na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 179 Kodeksu cywilnego, nie stanowiło natomiast przesłanki do nadania prawa własności przedmiotowej działki. W wyniku odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z [...] r. utrzymało w mocy zaskarżona decyzję organu I instancji. Kolegium w motywach rozstrzygnięcia wskazało, że art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sposób jednoznaczny określa, komu i w jakich okolicznościach przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie działki. W tym kontekście kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji ustalił, że w celu uzyskania świadczenia emerytalno-rentowego Strona przekazała w trybie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - nieodpłatnie gospodarstwo rolne następcom, będącym jej zstępnymi, zachowując prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,30 ha, wydzielonej z działki nr [...] (obecnie [...]) oraz prawo korzystania z części domu mieszkalnego położonego w tym gospodarstwie. Ostatecznie powyższa nieruchomość znalazła się w posiadaniu Skarbu Państwa, jednak dopiero po przeszło trzech i pół roku, na skutek zrzeczenia się jej własności przez D. B. - córkę Strony. Kolegium podkreśliło, że zdarzenie to nie pozostawało jednak w jakimkolwiek związku ze świadczeniem emerytalno- rentowym jakie uprzednio uzyskała H. W.. Pismem z 27 grudnia 2024 r. skarżąca wywiodła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie skargę od powyższej decyzji Kolegium. W treści skargi skarżąca wskazała, że neguje rozstrzygnięcia organów. Całość sformułowanej argumentacji wskazywała, że neguje prawidłowość zastosowania przez organ art. 118 ust. 1 u.s.r. Skarżąca wskazał, że jako dożywotni użytkownik siedliska na działce [...] chciałaby odzyskać przekazane nieodpłatnie siedlisko i budynki, w których mieszkam od lat. Podkreślił, że była przekonana, że jeśli jest wpisana w Księdze Wieczystej jako użytkownik dożywotni siedliska na działce [...] i moje gospodarstwo trafiło do zasobów Skarbu Państwa w ramach ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników to będzie mogła W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (§ 1). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Żądanie skarżącej wynikające z jej podania z 31 lipca 2024 r. dotyczy zwrotu działki rolnej o powierzchni 0,3000 ha, stanowiącej część działki nr [...] o powierzchni 3,9948 ha, położonej w obrębie R., gmina P. która wraz z innymi jeszcze gruntami stanowiącymi gospodarstwo rolne przekazana została zstępnym skarżącej - tj. na D. W. oraz T.W. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 z późn. zm.) przewidywała w art. 56 ust. 1, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu wraz z budynkami, ma prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zakresie niezbędnym do zaspokajania swoich potrzeb i potrzeb członków rodziny. Stosownie do art. 56 ust. 2 tej ustawy, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, miał prawo do użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni nieprzekraczającej 10% obszaru przekazanego gospodarstwa, nie więcej jednak niż o powierzchni 0,3 ha. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2025 r. poz. 197 z późn. zm.) zawiera przepis art. 118 ust. 1, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków (ust. 2). Celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa oraz jego zstępnych nadal użytkujących nieruchomości opisane w ust. 1 i 2 art. 118. Z powyższego wynika wprost, że prawo do nabycia działki i znajdujących się na niej zabudowań, na podstawie cytowanego art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przysługuje tylko w stosunku do działki, która została przydzielona rolnikowi do użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. Tymczasem w niniejszej sprawie J. i H. W. nie przekazali na rzecz Skarbu Państwa swojego gospodarstwa rolnego. J. i H. W., aktem notarialnym z dnia [...] 1985 roku, dokonali nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego na swoich zstępnych - tj. na D. W. oraz T. W. Zgodnie z treścią umowy, na rzecz przekazujących, D. W. ustanowiła nieodpłatne prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0.30 ha, wydzielonej z działki nr [...], a T. W. ustanowił nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z części domu mieszkalnego. Dopiero D. B., z domu W., aktem notarialnym z [...] Rep [...], zrzekła się na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 4.12 ha. Skarb Państwa przejął nieruchomość obciążoną prawem osobistym, przysługującym J. i H. W. Ponieważ skarżąca nie przekazała gospodarstwa na rzecz Państwa, lecz swych następców, jej sytuacja nie odpowiada warunkom określonym w art. 118 ust.1 ustawy. Tym samym, wskazać należy, że skarżąca nie może skutecznie występować z żądaniem przyznania własności omawianej nieruchomości, gdyż nie spełnia warunków wymienionych w art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodać należy, ze organy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zgromadziły i oceniły materiał dowodowy, oraz zapełniły stronie możliwość czynnego udziału w postepowaniu. Nie doszło zatem do uchybienia przez organy normom procesowym, jak również nie uchybiły one przepisom prawa materialnego. Na marginesie wskazać należy jedynie, ze brak możliwości wystąpienia przez skarżącą skutecznie z wnioskiem o przyznanie prawa własności użytkowanej działki, w żaden sposób nie wpływa na skuteczność ustanowionych na jej rzecz praw użytkowania działki gruntu i nieodpłatną dożywotnią służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z części domu mieszkalnego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.