II SA/Ol 719/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na zakup lokalu postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego.

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – M. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że w "[...]" uległ wypadkowi "[...]" i w związku z tym zdarzeniem do tej pory objęty jest leczeniem i rehabilitacją, na potwierdzenie czego załączył kopie dokumentacji medycznej. Podniósł, że pozostając na zwolnieniu lekarskim, otrzymuje pomniejszone wynagrodzenie o 20 %, czyli o kwotę ok. "[...]" netto. Wskazał, że w okresie "[...]" ponosił koszty dojazdów na rehabilitację i prywatnej rehabilitacji. W okresie "[...]" będzie dalej uczęszczał na rehabilitację ("[...]") ponosząc koszty związane z dojazdem. Skarżący podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest jedynym żywicielem rodziny, a na jego utrzymaniu pozostaje żona, która nie posiada żadnych własnych dochodów. Wskazał, że obecnie ciąży na nim również zobowiązanie kredytowe na kwotę "[...]" na wykup i remont mieszkania. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do ich majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"). Na skarżącego zarejestrowany jest również samochód osobowy - "[...]", rok. prod. "[...]" (wartość: ok. "[...]"), którego rzeczywistym użytkownikiem jest jego syn. W rubryce nr 10 skarżący wykazał wyłącznie dochód własny z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. "[...]" ("bez potraceń na zwolnienia lekarskie"), natomiast w rubryce nr 11 - koszty prywatnej rehabilitacji poniesione w "[...]" - "[...]" oraz stałe wydatki miesięczne: na spłatę kredytów - ok. "[...]", czynsz - "[...]", gaz, energię elektryczną i opał - ok. "[...]", a ponadto koszty dojazdów na rehabilitację - "[...]"/dziennie oraz ubezpieczenie mieszkania i samochodu - ok. "[...]"/rocznie, co przy uwzględnieniu wskazanych przez skarżącego "[...]" wizyt na zajęcia rehabilitacyjne w "[...]" stanowi średnio ok. "[...]" miesięcznie. We wniosku, złożonym w zwykłej formie pisemnej, załączonym do formularza PPF, dodał, że w najbliższym czasie zamierza pożyczyć od rodziny pieniądze na zakup opału w kwocie ok. "[...]". Wobec tego, że z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada możliwości sfinansowania określonych kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla swojej 2-osobowej rodziny. Przedstawiona przez niego sytuacja materialna nie świadczy bowiem o tym, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zauważyć należy, że wprawdzie obecnie źródłami utrzymania rodziny skarżącego jest wyłącznie jego wynagrodzenie za pracę pomniejszane w związku z przebywaniem przez niego na zwolnieniu lekarskim, lecz - jak przyjąć należy - sytuacja ta ma charakter przejściowy, zarówno co do wysokości wypłacanego obecnie wynagrodzenia, jak i źródła utrzymania rodziny - skarżący nie wskazał bowiem żadnych okoliczności, mogących stanowić przeszkodę w pozyskaniu dodatkowego źródła dochodów przez jego żonę. Jak wynika z oświadczeń skarżącego aktualnie otrzymuje on wynagrodzenie pomniejszane o kwotę ok. "[...]" netto, jednakże zauważyć należy, że nawet po tym potrąceniu, wypłacane obecnie wynagrodzenie w wysokości ok. "[...]" "[...]" przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę netto, a to - jak przyjąć należy - umożliwia co do zasady, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że mimo dysponowania obecnie stałym dochodem w wysokości ok. "[...]" i przy wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania i rehabilitacją w wysokości ok. "[...]", nie posiada i nie jest w stanie zdobyć, także z wykorzystaniem np. produktów kredytowych, czy też dodatkowej pomocy finansowej członków rodziny, środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 2-osobowej rodziny. Zauważyć jednocześnie należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy wskazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego będzie stanowiło dla strony uszczerbek w budżecie domowym. Strona wykazać powinna, że pomimo wykorzystania wszystkich zdolności finansowych posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W warunkach niniejszej sprawy skarżący tego nie uczynił, a to uzasadnia odmowę ustanowienia dla niego radcy prawnego. Na zakończenie zauważyć należy, że co do zasady w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed tym sądem strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika - jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia jej obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ten nie jest bowiem związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności skarżącego na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, i dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.