II SA/Po 301/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skarg M. J. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lutego 2026 r., znak sprawy [...], nr postępowań: [...], [...], [...], [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych uchyla zaskarżone decyzje i cztery poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 czerwca 2024 r., znak sprawy [...]

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") decyzjami z 4 lutego 2026 r., znak spraw [...], postępowania nr [...], [...], [...] i [...], po rozpatrzeniu odwołania M. J. (dalej: "strona") od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z 24 czerwca 2024 r. wydanych w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, utrzymał w mocy decyzje wydane w I instancji. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym. M. J. wystąpił do ZUS z wnioskiem z 17 lutego 2023 r. o świadczenie wychowawcze 500+ na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dzieci: – M. J., – P. J., – J. J. oraz – W. J.. Informacjami z dnia 8 maja 2023 r. strona została powiadomiona o przyznaniu praw do świadczeń na cały okres, w pełnej wysokości i na każde z dzieci. W kolejnych w pismach z 24 grudnia 2023 r. ZUS powiadomił stronę o tym, że kwota świadczeń wychowawczych od 1 stycznia do 31 maja 2024 r. wynosi 800 zł miesięcznie (poszczególnych dzieci dotyczą następujące numeru postępowań: M. J. - [...], P. J. - [...], J. J. – [...] oraz W. J. - [...]). ZUS decyzjami z 21 maja 2024 r., znak spraw [...], uchylił przyznane stronie prawo do świadczenia wychowawczego od 1 lutego do 31 maja 2024 r. na poszczególne dzieci. Decyzjami z 24 czerwca 2024 r., znak spraw nr [...], ZUS stwierdził, że wypłacone stronie świadczenia wychowawcze na dzieci M. J., P. J., J. J. oraz W. J. za okres od 1 lutego do 31 maja 2024 r., w kwotach po 3.200,00 zł na dziecko, stanowią nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, o których mowa w art. 25 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 810 ze zm., dalej: "u.p.p.") i zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W odwołaniu M. J. wskazał, że nie uzyskał żadnego powodu dlaczego odebrano mu świadczenia na dzieci. Poinformował, że oświadczenia J. J. są fałszywe i toczy się sprawa o pozbawienie jej, zawieszenie, ograniczenie, władzy rodzicielskiej. W dniach 15 stycznia do 1 marca 2024 r. przebywał w szpitalu. Po jego opuszczeniu środki pieniężne przeznaczył na psa, paliwo do auta, by dowieść go do domu, zakup mebli i wycieczki szkolne dla dzieci. Odwołujący oświadczył, że nie przeznaczył żadnych środków pieniężnych ze świadczenia 800+ na własny użytek, lecz na dzieci, z którymi mieszka i się nimi opiekuje. Prezes ZUS decyzjami z 4 lutego 2026 r., znak spraw [...], postępowania nr [...], [...], [...] i [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzje ZUS z 24 czerwca 2024 r. o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na następujące dzieci – M. J., P. J., J. J., W. J.. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że drugi rodzic - J. J., złożył analogiczny wniosek w dniu 17 lutego 2024 r. Powołując się na art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 oraz art. 22 u.p.p. organ podał, iż w związku z wpływem wniosku drugiego rodzica strona została 29 lutego 2024 r. wezwana do dostarczenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki na dziećmi, a w przypadku braku takich dokumentów do złożenia pisemnego oświadczenia wskazującego, jak sprawowana jest opieka nad dziećmi. Wobec nie dostarczenia dokumentów potwierdzających sprawowanie opieki nad dziećmi i nie złożenia wyjaśnień ZUS podjął decyzje administracyjne. W dniu 21 maja 2024 r. uchylono stronie prawo do świadczeń wychowawczych na okres od 1 lutego do 31 maja 2024 r. Strona nie wniosła odwołania od decyzji. W konsekwencji uchylonego świadczenia decyzją z 24 czerwca 2024 r. ZUS ustalił nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze za okres od 1 lutego do 31 maja 2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Wobec braku oświadczenia strony o sprawowaniu opieki nad dziećmi i złożonym przez drugiego rodzica wyjaśnieniem, że małoletnie dzieci wychowuje samotnie, ponosi wszelkie koszty związane z wychowaniem i opieką nad dziećmi. Ojciec dzieci nie mieszka z rodziną od października 2003 r., nie opiekuje się dziećmi i nie łoży na ich utrzymanie – Prezes ZUS stwierdził, że opieka sprawowana jest tylko przez J. J. i to jej przysługiwało świadczenie na dzieci w okresie od 1 lutego do 31 maja 2024 r. W skierowanych do tut. Sądu skargach skarżący M. J. – wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, utrzymujących w mocy decyzje obarczone wadą nieważności, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowań – zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a., przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżący powinien oddać pieniądze ze świadczenia 800+ w sytuacji, gdy z potwierdzeń wynika, że pieniądze te przeznaczał na wydatki związane z dziećmi, 2) błąd w ustaleniach stanu faktycznego sprawy, a mianowicie nie ustaleniu przez organ prowadzący postępowanie, że pieniądze skarżący przeznaczał na wydatki związane z dziećmi na co ma materiał dowodowy w postaci potwierdzeń przelewów. Jednocześnie skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z: - potwierdzeń dokonania przelewów na wydatki związane z dziećmi, - złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, na okoliczność wydatków kwoty 800+ na małoletnie dzieci i złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Prezes ZUS w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Skargi ma decyzję Prezes ZUS z 4 lutego 2026 r., znak spraw [...], postępowania nr [...], [...], [...] i [...], zostały zarejestrowane pod kolejnymi sygn. akt II SA/Po 301/26, II SA/Po 302/26, II SA/Po 303/26 oraz II SA/Po 304/26. Postanowieniami z 23 kwietnia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") połączył poszczególne sprawy ze sprawą o sygn. akt II SA/Po 301/26 celem ich łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia i wskazał na dalsze ich prowadzenie pod sygn. akt II SA/Po 301/26. W piśmie z 12 maja 2026 r. skarżący podtrzymał w całości skargi, nie zgadzając się z odpowiedzią organu. Postanowieniem z 21 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 301/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji. Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się 25 czerwca 2026 r., skarżący podtrzymał skargi. Na pytanie Sądu oświadczył, że faktycznie opiekę nad dziećmi sprawował do lipca tego roku, w którym upływał okres zasiłkowy, na który były przyznane świadczenia zasiłkowe. W tym czasie żona i dzieci mieszkały razem z nim i pieniądze ze świadczenia przeznaczał na potrzeby rodziny, w tym częściowo przekazywał żonie. W lipcu 2024 r. żona wraz z dziećmi się wyprowadziła w związku z czym skarżący oświadcza, że nie występował o świadczenia na nowy okres zasiłkowy. Podał, że aktualnie jest w trakcie rozwodu z żoną, która na wszelkie sposoby próbuje utrudniać mu życie. Podsumowując wskazuje, że w okresie pobierania 500+ opiekował się dziećmi, przeznaczał na nie środki ze świadczenia i uważa, że nie powinien ich zwracać. Na pytanie Sądu wyjaśnił, że w latach wcześniejszych o świadczenie wychowawcze występowała żona, ale z powodu konfliktów między małżonkami uzgodnili, że w tym roku o świadczenia 500+ wystąpi skarżący. Był to jeden rok, w którym występował o świadczenia. Nie miał wiedzy, że żona wystąpiła o świadczenie na ten sam rok. To była ich wspólna decyzja, żeby w tym okresie świadczeniowym, którego dotyczy sprawa, skarżący wystąpił o 500+. Do czasu wyprowadzki żony prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, mieli wspólny budżet. Na pytanie Sądu doprecyzował, że gdy żona w lipcu 2024 r. wyprowadziła się, to zabrała trojkę dzieci, a córka została ze skarżącym. Po około roku – w listopadzie również córka wyprowadziła się do żony, co wynikało z wyroku sądu rozwodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargi okazały się zasadne. Zaskarżone decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 lutego 2026 r., znak sprawy [...], nr postępowań [...], [...], [...], [...], a także cztery poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 czerwca 2024 r., znak sprawy [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ustawa ta, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Celem tego świadczenia, co wynika już z art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ten ostatni przepis, to jest art. 5 ust. 2a u.p.p., przewiduje bowiem, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 22 u.p.p. w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Problematyka nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, które w kontrolowanych sprawach było przedmiotem rozstrzygania przez organy, została już ujęta w regulacjach art. 25 u.p.p. W znajdujących się tam przepisach prawodawca przewidział zwłaszcza, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (ust. 2 pkt 2); świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2 pkt 5); świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 5 i 6, są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 3). W realiach kontrolowanego przypadku na żadnym etapie postępowania organ nie wyjaśnił z jakim konkretnie przypadkiem nienależnie pobranego świadczenia mamy mieć do czynienia. W decyzjach wydanych przez ZUS w I instancji ograniczono się wyłącznie do stwierdzenia, że świadczenie wychowawcze, jakie miało zostać wypłacone na rzecz skarżącego na poszczególne dzieci za okres od 1 lutego do 31 maja 2024 r. – "stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci". Jako podstawę prawną w decyzjach tych przywołano w sposób ogólny art. 25 u.p.p. Decyzje wydane w I instancji nie tylko nie precyzują, który z przypadków "nienależnie pobranego świadczenia", o których stanowi art. 25 ust. 2 u.p.p., zachodzić ma w sprawach, lecz ponadto nie zawierają nawet jakichkolwiek ustaleń faktycznych, co zawarte w nich twierdzenia czyni całkowicie arbitralnymi. Prezes ZUS w decyzjach wydanych na etapie II instancji także ograniczył się do pobieżnego stwierdzenia, że świadczenia wychowawcze wypłacone skarżącemu za podany już wielokrotnie okres – "stanowią nienależnie pobrane świadczenia podlegające zwrotowi, o którym mowa w art. 25 ww. ustawy". Zatem i ten organ nie wskazał w sposób jednoznaczny, czy jest to przypadek z art. 25 ust. 2 pkt 2, pkt 5, czy pkt 6 u.p.p. Jedynie równoczesne stwierdzenie, że skarżący miałby nie należeć do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p. sugerować może, że w ocenie Prezesa ZUS zaistnieć miał przypadek z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p. Nie jest jednak rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w istotnych dla sprawy ustaleniach faktycznych i dokonaniu ich subsumcji względem obowiązujących przepisów prawa. Jednocześnie zauważyć należy, iż wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia (ostatni akapit na stronie 2 każdej z zaskarżonych decyzji organu odwoławczego) organ odwoał się do art. 25 ust. 2 pkt i 6 u.p.p. i zacytował treści tych przepisów, co zdaje się sugerować, ze uznaje sporne świadczenia za wypłacone skarżącemu na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie i co za tym idzie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Tak organ I jak i II instancji nie wykazał przy tym na czym miałoby polegać przedłożenie fałszywych zeznań bądź dokumentów, czy też świadome wprowadzenie organu w błąd, względnie dlaczego uważa świadczenia za wypłacone mimo braku podstawy do ich wypłacenia. Uzasadnienia decyzji organow obu instancji zdają się wręcz wskazywać, iż organ wykreował na potrzeby kontrolowanych postepowańnie znaną ustawie przesłankę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane jaka miałby być brak odpowiedzi skarżącego na skierowane do niego wezwanie 29 lutego 2024 r. do złożenia wyjaśnień w związku z wpłynięciem wniosku drugiego rodzica o przyznanie świadczeń wychowawczych na te same dzieci. Podkreślić zaś należy, iż to na organie administracji publicznej zgodnie z art. 7 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p. spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym – wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Nawet gdyby przyjąć, że w sprawie zastosowano art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p., nadal nie będzie jasne w oparciu, o jakie dokładnie okoliczności faktyczne Prezes ZUS uznał, iż zachodzi przesłanka w tym przepisie wymieniona. Czy za zastosowaniem tego przepisu miałoby przemawiać uprzednie uchylenie przez ZUS decyzjami z 21 maja 2024 r. prawa skarżącego do świadczeń wychowawczych za sporny okres, czy to, że w ocenie tego organu opieka nad dziećmi miała być faktycznie sprawowana wyłącznie przez drugiego rodzica – J. J.. Zresztą jakiekowiek w tym względzie ustalenia faktyczne pojawiły się dopiero na etapie II instancji, co świadczy o jednoczesnym istotnych uchybieniu w sprawach wymogom wynikającym z zasady dwuinstancyjności, ujętej w art. 15 K.p.a. Ustalenia te były przy tym szczątkowe albowiem organ nie ustalił od kiedy skarżący nie sprawuje rzekomo opieki nad poszczególnymi dziećmi i w oparciu o jakie dowody ta okoliczność ustalił. Celem dopełnienia dotychczasowych rozważań i przyspieszenia zgodnego z prawem załatwienia spraw wskazać jeszcze należy, iż Prezes ZUS i tak nie poczynił dostatecznych ustaleń faktycznych, które mogłyby przemawiać za zastosowaniem art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p. Na gruncie tej ustawowej przesłanki opowiedzieć trzeba się za poglądem, w którym akcentuje się celowościową i prokonstytucyjną wykładnię przepisów oraz niejednorodny charakter normy. Przesłanka nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p., nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne i bezrefleksyjne przyjęcie, że w każdej sytuacji przepis ten nie będzie odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej wsparcie. W każdym przypadku organy państwa zobligowane są ocenić rzeczywisty stan faktyczny danej sprawy, a nie z góry przyjmować nienależność pobranego świadczenia. Odróżnić trzeba "nienależne świadczenie" (pojęcie obiektywne) od "świadczenia nienależnie pobranego", z którym mamy do czynienia wówczas, gdy można danej osobie przypisać określoną świadomość woli lub złe intencje polegające na wykorzystaniu błędu systemu (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 919/25, dostępny w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Abstrahując już nawet od tego, że w poddanych kontroli sprawach organy w ogóle nie starały się wykazać po stronie skarżącego istnienia subiektywnego elementu pozwalającego uznać, iż mamy do czynienia ze świadczeniami wychowawczymi nienależnie przez niego pobranymi, to i tak przeprowadzone przez nie postępowanie wyjaśniające jest niewystarczające do tego, by stwierdzić, iż świadczenia te zostały wypłacone pomimo braku prawa skarżącego do tych świadczeń zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p. czy też by zostały przyznane w wyniku świadomego wprowadzenia orgnu w błęd przez osobę pobierającą (art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.). Po pierwsze, o braku uprawnienia skarżącego nie może świadczyć samo wcześniejsze wydanie przez ZUS decyzji z 21 maja 2024 r., w których prawo to zostało – zapewne na mocy art. 27 ust. 1 u.p.p. ("zapewne" bowiem znowu w ogóle nie wynika to z ich treści – przyp. tut. Sądu) – uchylone. W ugruntowanym w tym względzie orzecznictwie uznaje się, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p. ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. Nie oceniając w tym względzie prawidłowości rozstrzygnięć zawartych w decyzjach ZUS z 21 maja 2024 r., bowiem wykraczałoby to poza granice niniejszych spraw, dla oceny, czy zaistniała przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p. niezbędne jest porównanie przez organ daty wydania tych decyzji i powzięcia przez skarżącego wiedzy o ich treści z datą wypłaty poszczególnych świadczeń wychowawczych. Zdaniem Sądu dopiero w sytuacji, w której wypłata taka nastąpiłaby po tym, jak skarżący został zawiadomiony o rzeczonych decyzjach można by rozważać wystąpienie analizowanej obecnie przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p. Ustaleń takich w sprawach nie poczyniono. Po drugie, nie sposób w oparciu o samą okoliczność braku odpowiedzi skarżącego na wezwania ZUS z 29 lutego 2024 r., przy jednoczesnej odpowiedzi na analogiczne wezwania przez drugiego z rodziców, w sposób niebudzący wątpliwości wykazywać, które z tych rodziców sprawowało faktyczną opiekę nad dziećmi w spornym w sprawach okresie, skoro skarżący już w odwołaniu od decyzji ZUS wydanych w I instancji zakwestionował istotne w tym względzie okoliczności faktyczne, stwierdzając, że to on sprawował rzeczoną opiekę. Żaden z przepisów u.p.p. nie przewiduje możliwości tak dalece idącego uproszczenia postępowania wyjaśniającego i oparcia się przez ZUS wyłącznie na wyjaśnieniu jednego z rodziców, tym bardziej, że zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wskazują, iż w takich sytuacjach, jak zaistniała w rozpatrywanych sprawach, a więc gdy obydwoje rodzice składają wnioski o świadczenia wychowawcze, rodzice mogą pozostawać w sporze. Nie może także umknąć uwadze i to, że w świetle przywołanego już powyżej art. 22 u.p.p. in fine to na ZUS spoczywa ciężar wykazania tego kto sprawuje opiekę. Przepis ten upoważnił przy tym Zakład do wystąpienia do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co w kontrolowanych sprawach – mimo zaistniałych wątpliwości – nie nastąpiło. Nie wspominając już nawet o tym, że w takich sytuacjach jak oceniana organ powinien prowadzić dalsze postępowanie przy udziale obojga rodziców, jako stron tego postępowania (współuczestnictwo materialne, zob. wyrok NSA z 19 września 2025 r., sygn. akt I OSK 2198/23, CBOSA). Reasumując stwierdzić trzeba, że w przy wydaniu decyzji w kontrolowanych sprawach doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p., co czyni te decyzje wadliwymi, a zawarte w nich rozstrzygnięcia są co najmniej przedwczesne. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku, to jest o uchyleniu zaskarżonych decyzji i czterech poprzedzających je decyzji ZUS z 24 czerwca 2024 r., znak sprawy [...] Ponownie rozpoznając sprawy ZUS uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania. Organ ten przeprowadzając postępowanie wyjaśniające na zaistnienie którejś z przesłanek z art. 25 ust. 2 u.p.p., które to postępowanie będzie zgodne z wymogami z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p., rozważy również, czy w sprawach tych nie zaktualizowały się okoliczności przemawiające za koniecznością zastosowania art. 25 ust. 6 u.p.p., zgodnie z którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata.