II SA/Po 312/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 2 grudnia 2025 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,- (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Burmistrz Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 2 ust. 1 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.; dalej: "u.p.o.U."), uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od dnia 18 lipca 2025 r. do dnia 28 października 2025 r. przez R. L. na córkę K. L. i nakazał jego jednorazowy zwrot w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 1 sierpnia 2025 r. do dnia spłaty zadłużenia, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 10 lipca 2025 r. przyznał R. L. świadczenie pielęgnacyjne na córkę K. L. na okres od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 30 czerwca 2028 r. W dniu 21 października 2025 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń przyznanych tą decyzją, albowiem w dniu 17 czerwca 2025 r. K. L. wyjechała do babci na [...] i przebywała tam do dnia 31 sierpnia 2025 r. Tymczasem zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.o.U., wyjazd obywatela [...] z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Przepis ten stanowi, że jeżeli obywatel [...] (...) przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. W przypadku K. L. utrata statusu [...] nastąpiła w dniu 18 lipca 2025 r. Status ten został ponownie nadany w dniu 29 października 2025 r. Oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez R. L. w okresie od dnia 18 lipca 2025 r. do dnia 28 października 2025 r. w wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, które w rozumieniu art. 25 u.ś.r. podlega zwrotowi. W odwołaniu z dnia 23 grudnia 2025 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego R. L. (dalej: "odwołująca" lub "skarżąca") wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podkreśliła, ze świadczenie pielęgnacyjne było przez nią pobierane w dobrej wierze i nie posiadała wiedzy o utracie statusu [...] przez jej córkę. Nie została o tym fakcie poinformowana przez żaden organ administracji publicznej ani w formie pisemnej, ani ustnej. Pobyt córki poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miał charakter wyłącznie czasowy i był związany z wakacyjnym wyjazdem do babci w [...]. Centrum życiowe córki pozostaje jednak w Polsce, o czym świadczy ponowne uzyskanie statusu [...] w dniu 29 października 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lutego 2026 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w całości podzielił rozważania organu I instancji. Podkreślił, że w przypadku K. L. utrata statusu [...] nastąpiła w dniu 18 lipca 2025 r. i status ten został ponownie nadany w dniu 29 października 2025 r. Tymczasem w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 2 lipca 2025 r. znajdują się złożone przez odwołującą oświadczenia, potwierdzone własnoręcznym podpisem, o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o zapoznaniu się z obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazuje, że przesłanki zawarte w tym przepisie wystąpiły w niniejszej sprawie. Kwota w wysokości [...] zł wypłacona odwołującej tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką K. L. w okresie od 18 lipca 2025 r. do 28 października 2025 r. jest więc świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności. W skardze z dnia 17 marca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. L. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, a także o wstrzymanie w całości wykonalności zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania w postaci: a. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez: i. brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia, czy w okresie, gdy małoletnia córka skarżącej przebywała poza Polską nie była ona utrzymywana przez skarżącą oraz zmierzające do ustalenia, czy na moment wyjazdu na wakacje córki skarżącej zaszły przesłanki negatywne do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą oraz czy skarżąca działania te podjęła świadomie i czy można jej przypisać złą wiarę ii. oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżąca w okresie od 18 lipca 2025 roku do 29 października 2025 roku pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne na córkę, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że córka skarżącej powróciła do matki 31 sierpnia 2025 roku oraz w żaden sposób nie ustalono, czy w okresie, w którym przebywała u babci skarżąca nie sprawowała opieki nad córką; b. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 u.ś.r. poprzez naruszenie zasady proporcjonalności w odniesieniu do wymierzonych obowiązków nałożonych na skarżącą, mając na uwadze cel przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego i braku samego podważenia zasadności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: a. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie realizują się przesłanki do uznania, że skarżąca świadomie pobierała czasowo świadczenie pielęgnacyjne, pomimo braku sprawowania opieki nad córką; b. art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 18 lipca 2025 roku do 29 października 2025 roku; c. art. 11 ust. 2 u.p.o.U. w brzmieniu obowiązującym na czas rozpoznawania niniejszej sprawy w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że wyjazd dziecka osoby upoważnionej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na ponad 30 dni powoduje utratę prawa do pobierania tego świadczenia do czasu ponownego uznania statusu dziecka w świetle u.p.o.U. jako [...], podczas gdy istotny w sprawie jest status skarżącej jako osoba uprawionej do pobierania świadczenia a nie jej córki i niewątpliwie skarżąca swojego statusu osoby uprawnionej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie utraciła; d. art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że na czas wyjazdu córki skarżącej, skarżąca posiadała (i posiada) kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", a zatem była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie. W uzasadnieniu skarżąca w szczególności podkreśliła, że to ona jest osobą uprawnioną do pobierania świadczeń rodzinnych i to jej status miał przeważające znaczenie w sprawie, a nie jej córki. Taka wykładnia art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 u.p.o.U. w brzmieniu obowiązującym w dacie rozstrzygania sprawy na poczet niniejszej sprawy jest niezasadna. Istotny jest bowiem nie status dziecka, a osoby, która ubiega się o przyznanie jej świadczenia. Wyjazd dziecka co najwyżej mógł być rozpatrywany w ramach spełniania w sprawie przesłanki kontynuowania opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 15 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 312/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2026 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę podkreślając, że gdyby babcia K. L. mieszkała w Polsce, a nie na [...], to nie wystąpiłby żaden problem. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż w trakcie postępowania skarżącą pouczano wyłącznie w języku polskim, w związku z czym nie doszło do skutecznego pouczenia o obowiązku poinformowania o wyjeździe córki. Na pytanie Sądu o podstawę prawną z jakiej wynika obowiązek pouczania obywateli [...] w ich języku, a nie w języku polskim pełnomocnik wskazał, że podstawy prawnej takiej nie ma, a chodzi wyłącznie o kwestię braku świadomości skarżącej odnośnie obowiązków wskazanych w doręczonych pouczeniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonych decyzji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przypominając podstawowe ramy prawne sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U., w miarodajnym dla oceny stanu prawnego sprawy brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługiwało prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym miejscu wskazać należy, iż w myśl art. 2 ust. 1 u.p.o.U. jeżeli obywatel [...], o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Ponadto zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.o.U. , na który powołał się organ w zaskarżonej decyzji, wyjazd obywatela [...] z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Oznacza to, że w razie wyjazdu z Polski na okres powyżej 30 dni, obywatel [...] traci legalność pobytu i związane z tym uprawnienia, o których mowa w art. 2 ust. 7 u.p.o.U. ("Obywatelowi [...], o którym mowa w ust. 1, jako osobie korzystającej w Rzeczypospolitej Polskiej z ochrony czasowej, przysługują uprawnienia określone w niniejszej ustawie"), co dotyczy również świadczenia pielęgnacyjnego (art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U.). W niniejszej sprawie organ uznał, iż Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przenosząc przedstawione regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało matce, będącej obywatelką [...] w razie spełnienia dwóch warunków: po pierwsze w razie stwierdzenia jej legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w rozumieniu art. 2 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.o.U.) oraz, po drugie, w razie ustalenia, że sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym stanowisko organów w niniejszej sprawie jest błędne. Przepisy specustawy [...] warunkują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od legalności pobytu beneficjenta tego świadczenia– w tym przypadku matki, a nie legalnością pobytu podopiecznego (dziecka). Tymczasem organy uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zakwestionowanie legalności pobytu dziecka. Jest to całkowite odwrócenie prawidłowej argumentacji. Z tych też względów organ w sposób całkowicie nieuprawniony uznał, iż osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego tj. matka dziecka utraciła prawo do legalnego pobytu, a co za tym idzie również prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach sprawy nie znajdują się jakiekolwiek dokumenty potwierdzające, iż osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła status [...]. Skoro brak jest podstaw, w świetle zgromadzonego materiału, do kwestionowania legalności pobytu skarżącej na terytorium Polski w spornym okresie, to brak jest również podstaw do kwestionowania, iż odpadł pierwszy ze wskazanych warunków tj. legalność pobytu osoby uprawnionej. Tym samym nie ulega wątpliwości, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 1 września 2025 r. do dnia 28 października 2025 r., kiedy to Skarżąca przebywała w Polsce legalnie oraz sprawowała opiekę na dzieckiem jest świadczeniem jej należnym. Sąd miał przy tym na uwadze, iż stosownie do art. 26 ust. 3 u.p.o.U. obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Jednakże w niniejszej sprawie należy zaznaczyć, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem na dziecko. Nie można utożsamiać kwestii przyznawania określonych świadczeń w związku z opieką nad dzieckiem ze świadczeniami ściśle przyznawanymi na dziecko. Stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku nie oznacza jednak, iż kwestia pobytu dziecka w Polsce nie ma całkowicie znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie to jest kluczowe, ale z punktu widzenia drugiego warunku, wynikającego już z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. z punktu widzenia konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Sąd ma przy tym na uwadze, iż organ powyższą kwestią się nie zajmował, to jednakże wobec postawienia zarzutów w skardze oraz mając na uwadze zasady ekonomiki postępowania należało również powyższe zagadnienie rozstrzygnąć. Wobec powyższego przypomnieć należy, iż omawiane świadczenie przyznawane jest w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy pamiętać, i co ma istotne znaczenie w sprawie, iż skarżącej świadczenie pielęgnacyjne przyznano na nowych zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., które nie przewidują już konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Powyższe zaś oznacza, iż ustawodawca dopuścił możliwość, iż w okresie wykonywania pracy zarobkowej przez opiekuna tymczasową opiekę będzie sprawować inna osoba czy też placówka np. szkoła. Warto w tym miejscu odnotować, iż K. L. przebywała pod opieką babci wyłącznie w okresie wakacyjnym, kiedy szkoła do której uczęszcza jest zamknięta. Jak wynika z wywiadu środowiskowego K. L. nie może zostawać nigdy sama, a Skarżąca samotnie wychowuje dziecko wykonując jednocześnie pracę zarobkową w okresie gdy córka przebywa w szkole. Ponadto należy mieć na uwadze, iż K. – zgodnie z wywiadem środowiskowym- wymaga wsparcia i pomocy w każdej niemalże codziennej czynności. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż na gruncie niniejszej sprawy - w świetle ustawy o świadczeniu rodzinnym w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r. - brak jest podstaw do uznania, iż wyjazd K. L. na okres wakacyjny do babci może prowadzić do uznania, iż odpadła przesłanka sprawowania opieki. Tym samym również świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego w okresie od 18 lipca 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r. nie można było uznać za świadczenie nienależne. Sąd dochodząc do powyższych wniosków miał przy tym na uwadze, iż od lat w polskim systemie prawnym osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną przysługuje urlop wytchnieniowy realizowany w ramach Programu "Opieka Wytchnieniowa", który kierowany jest do członków rodzin lub opiekunów, którzy wymagają wsparcia w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dokumencie pod nazwą "Program "Opieka wytchnieniowa" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2025" dostępnym na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (https://www.gov.pl/web/rodzina/nabor-wnioskow-w-ramach-resortowego-programu-ministra-rodziny-pracy-i-polityki-spolecznej--opieka-wytchnieniowa-dla-jednostek-samorzadu-terytorialnego---edycja-2025 - dostęp 20.08.2026 r.) Program "Opieka wytchnieniowa" dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2025, zwany dalej "Programem", stanowi kontynuację działań wynikających z wcześniejszych edycji Programu w latach 2019–2024. W opisie Programu podkreślono, iż "osobista, stała opieka nad dzieckiem lub dorosłą osobą, których niepełnosprawność związana jest z szerokim spektrum problemów zdrowotnych prowadzących do znacznego ograniczenia samodzielności, bardzo często oznacza konieczność wsparcia w prawie każdym aspekcie codziennego życia. Członkowie rodzin, opiekunowie muszą podporządkować swój dzienny rozkład zajęć wykonywaniu czynności związanych z opieką i pomocą, co najczęściej oznacza życie w warunkach ciągłego obciążenia psychofizycznego. Wiele osób w takiej sytuacji rezygnuje z udziału w życiu społecznym, zawodowym, zaniedbuje własne zdrowie, czy też inne potrzeby oraz całkowicie rezygnuje z indywidualnych aspiracji. Zaangażowanie w sprawowanie opieki często utrudnia podejmowanie innych zadań niezbędnych dla funkcjonowania rodziny i prowadzenia gospodarstwa domowego. Co więcej, kondycja zdrowotna osób sprawujących codzienną długotrwałą opiekę z czasem ulega pogorszeniu, co przekłada się na mniejszą skuteczność, a tym samym obniżenie komfortu życia osoby z niepełnosprawnością oraz samego opiekuna. Opieka wytchnieniowa ma za zadanie odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach przez zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu osoby zaangażowane na co dzień w sprawowanie opieki dysponować będą czasem, który będą mogły przeznaczyć na odpoczynek i regenerację, jak również na załatwienie niezbędnych spraw życiowych. Usługi opieki wytchnieniowej mogą służyć również okresowemu zabezpieczeniu potrzeb osoby z niepełnosprawnością w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie będą mogli wykonywać swoich obowiązków.". W tym miejscu wskazać należy, iż powyższy Program funkcjonował również w okresie obowiązywania bardziej restrykcyjnych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pomimo powyższego również w poprzednim stanie prawnym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020r., sygn. I OSK 371/20 (CBOSA), wskazał, iż treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna. Z tych też względów Sąd stanął na stanowisko, iż skorzystanie wyłącznie w okresie wakacyjnym z pomocy babci w opiece na dzieckiem niepełnosprawnym nie powinno wiązać się z utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Nie powinno być to bowiem automatycznie związane z uznaniem, iż przestaje być spełniona przesłanka opieki. Tym samym w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził więc, że wyjazd dziecka osoby wymagającej opieki do babci nie mógł doprowadzić organów do uznania, iż wypłacone za ten okres świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnym w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i z tego tytułu powinno podlegać zwrotowi. Na marginesie Sąd wskazuje, iż za całkowicie nietrafną uznał argumentacje o braku świadomości co do obowiązku zwrotu wynikającej z kwestii sporządzenia pouczeń wyłącznie w języku polskim. Podkreślić należy, iż językiem urzędowym organów, przed którymi toczy się postępowanie administracyjne, jest język polski, co wynika z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2024 r., poz. 1556 ze zm.). Przepisy k.p.a zobowiązują do zapewnienia tłumacza osobie niewładającej językiem polskim w warunkach art. 67, art. 69 i art. 93a k.p.a. W sprawie jednak chodzi o skutki sporządzania decyzji i formularzy w języku polskim, co wiąże się z ewentualną pomocą prawną. Sąd na marginesie wskazuje, iż bezpłatnej pomocy – w tym w języku [...] - udzielają też samorządy terytorialne, centra integracyjne i organizacje pozarządowe. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...]. Jednocześnie Sąd w pkt. II sentencji umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Powyższy przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), P.p.s.a. Komentarz, Wyd. 5, Warszawa 2017, t. do art. 145). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas (red.), P.p.s.a. Komentarz, Warszawa 2016, t. do art. 145.). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie wobec stwierdzenia braku podstaw do uznania, iż kwota [...]zł wypłacona tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 18 lipca 2025 r. do dnia 28 października 2025 r. stanowi świadczenia nienależnie pobrane. O kosztach postępowania (pkt III sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), jak również z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł. ----------------------- 11