II SA/Po 705/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (sprawozdawca) Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Wojewody z dnia 21 sierpnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.

Starosta [...] decyzją z dnia 27 stycznia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a."), art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1 - 4, art. 142, art. 5 w związku z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145, dalej jako "u.g.n."), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości postanowieniem Wojewody z dnia 19 grudnia 2017 r., znak [...] oraz postanowieniem Wojewody z dnia 6 marca 2018 r., znak [...], orzekł (1) o zwrocie na rzecz M. D., nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr [...] i [...], arkusz mapy 14, obręb [...] zapisane w księdze wieczystej nr [...]; (2) o nie zobowiązywaniu M. D. do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że podaniem z dnia 9 listopada 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o zwrot nieruchomości "stanowiącej działkę nr [...], obręb [...], o powierzchni 1524 m2 oraz działkę nr [...], obręb [...] o powierzchni 1402 m2, położonych w P. przy ulicy [...]." Następnie pismem z dnia 15 lutego 2018 r. wnioskodawczyni rozszerzyła wniosek o działkę nr [...], obręb [...], arkusz mapy 14. Postępowanie w zakresie zwrotu działki nr [...], obręb [...], arkusz mapy 14 zostało już zakończone ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia 6 grudnia 2021 r., znak [...] Aktem notarialnym z dnia 26 stycznia 1976 r., rep. [...] dokonano wywłaszczenia w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr [...], poz. [...]), na mocy którego M. D. zbyła własność "nieruchomości położonej w P., przy ulicy [...], obręb [...], dla której urządzona jest księga wieczysta nr [...] (...) działka nr [...], na mapie 14, nr rej. grunt. [...] cz. o obszarze 8.788 m2" na rzecz Skarbu Państwa - [...] w P.. W wymienionej umowie wskazano, że dawna działka nr [...] została objęta: (1) decyzją Wojewody [...] z dnia 2 października 1975 r., nr [...], w której zatwierdzono plan realizacyjny rozbudowy [...] przy ulicy [...] oraz (2) zezwoleniem Prezydenta miasta [...] z dnia 16 października 1975 r., nr [...], w którym zezwolono na przeznaczenie gruntów rolnych położonych w P. na cele nierolnicze, zezwolenie to zostało wydane na rzecz [...]", a na moment przejęcia "[...]". W toku postępowania Starosta zgromadził obszerny materiał dowodowy, obejmujący informacje uzyskane od gestorów sieci, fotografie lotnicze z lat 1976, 1982 i 1995, dokumenty planistyczne oraz stanowiska Archiwum Państwowego, [...] i [...] i operat szacunkowy sporządzony przez biegłą B. W. ustalający wartość działek nr [...] i [...] (arkusz mapy 14, obręb [...]). Pomimo podejmowanych czynności nie udało się odnaleźć decyzji Wojewody [...] z dnia 2 października 1975 r., nr [...], ani akt dotyczących rozbudowy [...] przy ulicy [...] na podstawie zezwolenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 października 1975 r., nr [...]. W dniu 16 września 2022 r. Starosta [...] przeprowadził oględziny nieruchomości w trakcie których ustalono, że "działka nr [...] stanowi teren niezabudowany użytkowany w większości jako dziki plac postojowy. Nieruchomość nieutwardzona o nawierzchni gruntowej. W części północnej składowisko płyt betonowych, teren wzdłuż granic porośnięty zielenią spontaniczną, nieuporządkowany i zaśmiecony. Granica wschodnia i północna przebiegają po ogrodzeniu. Działka nr [...] w części wschodniej użytkowana jako dziki plac postojowy o nawierzchni gruntowej. W części środkowej fragment ogrodzonego terenu stacji redukcyjnej gazu (teren ogrodzony płotem z siatki, porośnięty zielenią niską, wewnątrz niewielki pawilon blaszany z dojazdem utwardzonym kostką brukową). Pozostały teren działki porośnięty zielenią spontanicznie rosnącą - chwasty i samosiejki. Teren nieurządzony." Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Starosta ustalił, że działki przez cały okres po wywłaszczeniu pozostawały w zasadniczej części niezabudowane i niezagospodarowane. Zdjęcia lotnicze potwierdziły, że jeszcze w 1982 r. stanowiły teren niezagospodarowany, położony poza obszarem faktycznie realizowanej rozbudowy zakładu, a w 1995 r. nadal były w większości niezabudowane. Organ ustalił również, że znajdująca się obecnie na jednej z działek stacja redukcyjno-pomiarowa gazu została wybudowana dopiero w 1995 r. na potrzeby osiedla mieszkaniowego, a przebiegające przez nieruchomość urządzenia ciepłownicze również służyły zapewnieniu dostaw mediów mieszkańcom pobliskiego osiedla przy ul. [...]. Inwestycje te nie pozostawały zatem w żadnym związku z celem wywłaszczenia, jakim była rozbudowa [...]. Jednocześnie sama [...] nie odnalazła żadnej dokumentacji potwierdzającej prowadzenie na spornej nieruchomości inwestycji związanych z jej rozbudową. W konsekwencji Starosta [...] stwierdził, że cel wywłaszczenia nie został w sprawie zrealizowany. Sporne nieruchomości nigdy nie zostały przeznaczone pod rozbudowę [...]. W związku z tym orzeczono o ich zwrocie na rzecz skarżącej. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Miasto [...], zaskarżając decyzję w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Miasto [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu działek nr [...] i [...] z arkusza mapy 14, obrębu [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wojewoda decyzją z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Wojewoda wskazał, że zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy na obecnych działkach nr [...] i [...], arkusz mapy 14, obręb [...] został zrealizowany cel publiczny stanowiący podstawę wywłaszczenia, czy może stała się ona zbędna na ten cel zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na co słusznie wskazał organ pierwszej instancji w treści zaskarżonej decyzji, działki nr [...] i [...] zostały nabyte przez Skarb Państwa w trybie ustawy wywłaszczeniowej, z przeznaczeniem pod realizację [...] w P.. W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym przez Wojewodę [...] 22 sierpnia 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...] zatwierdzonym uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z 21 października 1977 r. (Dz. U. W. R. N. Nr [...] poz. [...]) działki ewidencyjne nr [...] i [...], położone były w jednostce bilansowej DII, której podstawową funkcją był przemysł, a funkcją uzupełniającą - zdrowie. Na rysunku planu przedmiotowe nieruchomości oznaczone były symbolem P - tereny koncentracji przemysłu, składów, baz. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w sprawie pozyskano jako dowód zdjęcia lotnicze nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot. Ze zdjęcia wykonanego w 1976 r. wynika, że działki nr [...] i [...] stanowiły pola uprawne, zaś na zdjęciu wykonanym w roku 1982 wymienione działki stanowią teren niezagospodarowany, niezabudowany, znajdujący się w pobliżu budowanych obiektów stanowiących [...] w P.. Ponadto z informacji uzyskanych z Systemu Informacji Przestrzennej Miasta [...] tj. fotografii przedstawiającej działki nr [...] oraz [...] z lotu ptaka, wykonanej w roku 1995 wynika, że działka nr [...] stanowiła teren nieuporządkowany, niezabudowany. Natomiast działka nr [...] w większości stanowiła teren nieuporządkowany, niezabudowany, zaś w części centralnej nieruchomości widać powstającą stację gazową redukcyjno-pomiarową. Z oględzin przeprowadzonych przez Starostę [...] w 2022 r. wynika, że przedmiotowe nieruchomości stanowią w większości tereny nieurządzone, porośnięte zielenią spontanicznie rosnącą, a fragmentami używany jako dziki plac postojowy. Na działce nr [...], w części środkowej, znajduje się fragment ogrodzonego stacji redukcyjnej gazu. Pismem z 3 lutego 2023 r. [...] wskazała, że nie odnalazła żadnej dokumentacji dotyczącej inwestycji przeprowadzanych na terenie działek nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot. Wojewoda zwrócił również uwagę, że na działkach nr [...] i [...] znajduje się fragment ciepłociągu 2 DN150 oraz komora ciepłownicza. Powyższe urządzenia [...] S.A. nabyła w 2001 r. w drodze kupna od [...]". Spółdzielnia potwierdziła, że w wyniku wzajemnych rozliczeń finansowych, urządzenia ciepłownicze (rurociąg wraz z węzłem cieplnym) położone wzdłuż działek nr [...] i [...] graniczących z [...] Sp. z o.o. oddała w latach 2001-2002 ówczesnemu Zakładowi [...]. Wobec powyższego znajdujące się na przedmiotowych działkach urządzenia przesyłowe nie powstały w ramach realizacji celu wywłaszczenia przez [...] w P., a zostały wybudowane w celu zapewnienia dostawy mediów znajdującemu się obok osiedlu mieszkaniowemu przy ulicy [...]. Okoliczność, że na działce znajdują się urządzenia: sieć ciepłownicza, gazociąg niskiego ciśnienia, linia kablowa niskiego ciśnienia, sieć wodociągowo-kanalizacyjna nie jest podstawą do odmowy zwrotu, bowiem sieci te są własnością przedsiębiorstw dostawców mediów (art. 49 § 1 k.c.) nie stanowi przeszkody do zwrotu. Na podstawie sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego B. W. operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowych nieruchomości ustalono, iż aktualna wartość nieruchomości - art. 140 ust. 2 u.g.n. wynosi [...] zł. Po uwzględnieniu zmiany wartości nieruchomości kwota przyjmuje wartość ujemną, wobec czego p. M. D. zwolniona jest ze zobowiązania wynikającego z treści art. 140 ust.1 i ust. 4 u.g.n. Reasumując Wojewoda wskazał, że ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego jasno wynika, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione obie przesłanki z art. 137 ust. 1 u.g.n. Po pierwsze, na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w terminach przewidzianych w ww. przepisie, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Po drugie, cel ten nie został na nieruchomości zrealizowany. Skargę na powyższą decyzję wywiodło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Miasto [...] podając, że zaskarża w całości decyzję Wojewody z dnia 21 sierpnia 2025r., nr [...], Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 27 stycznia 2025r., nr [...] W skardze podniesiono zarzuty naruszenia art. 136 ust. 3, 137 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 5 u.g.n. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy w szczególności braku odnalezienia akt sprawy wywłaszczeniowej. W skardze argumentowano, że nie została w pełni wyjaśniona przez organ II instancji kwestia realizacji celu wywłaszczenia na działkach nr [...] i nr [...]. Wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło na podstawie aktu notarialnego z dnia 26 stycznia 1976 roku na cel rozbudowy [...]. Starosta [...] pozyskał jedynie informację na temat zagospodarowania przedmiotowych działek z lat 90-tych i 2000-cznych. Nie pozyskano do akt sprawy żadnych dokumentów z lat 70-tych, ani z lat 80-tych w tym dokumentów wywłaszczeniowych przedmiotowej nieruchomości. Nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej w 1976 roku na podstawie zdjęć lotniczych i dokumentów opisujących stan zagospodarowania po przeszło 20 latach od wywłaszczenia. Istnieje możliwość, że na działkach nr [...] i nr [...], ark. m. 14, obr. [...], tylko przez krótki okres czasu był realizowany cel wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 21 sierpnia 2025 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] dnia 27 stycznia 2025 r., nr [...], orzekającej o zwrocie rzecz M. D. nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działki nr [...] i [...], arkusz mapy 14, obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] Skargę na powyższą decyzję wniosło Miasto [...], podnosząc, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie został zebrany w sposób wyczerpujący. W szczególności, zdaniem skarżącego, zgromadzony materiał nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm., dalej jako: u.g.n.) i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Z art. 136 u.g.n. wynika, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3). Stosownie zaś do treści art. 137 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). . Należy ponadto zauważyć, że w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt P 38/11, Dz. U. poz. 376) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Powyższe oznacza, że nieruchomość nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a to z kolei oznacza, iż na organie prowadzącym postępowanie ciąży obowiązek dokonania porównania celu wywłaszczenia zawartego w decyzji (umowie) ze stanem, który istnieje bądź też istniał na nieruchomości. Zarazem organ zobligowany jest również ustalić, czy cel ten w ogóle został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.). Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. W orzecznictwie akcentuje się, że cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14). W tym miejscu odnosząc się do zarzutów skargi Miasta [...] naruszenia art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez orzeczenie o zwrocie nieruchomości w sytuacji nie odnalezienia akt wywłaszczeniowych wskazać należy, iż w toku postępowania organ dysponował m.in. aktem notarialnym z dnia 26 stycznia 1976 r., rep. [...], aktami archiwum zakładowego nr [...] [...], pismem z Archiwum Państwowego z dnia 4 października 2023 r. o nieodnalezieniu dokumentów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości nr ewid. [...] i [...] w P. (k. 411), pismem od [...] o nieodnalezieniu dokumentacji dotyczącej inwestycji przeprowadzonych na terenie działek nr [...] i [...] (k. 397), planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. [...] 1990 zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu 22 sierpnia 1975 r. wraz z wyrysem z tego planu (k. 373- 359). Ponadto organ przeprowadził oględziny nieruchomości oraz zgromadził zdjęcia lotnicze obrazujące stan zagospodarowania nieruchomości na przestrzeni lat. Zdaniem Sądu powyższe dokumenty były wystarczające do ustalenia czy doszło do wywłaszczenia, na jakiej podstawie oraz jaki był jego cel. Z tych też względów zarzuty dotyczące braku pozyskania całości akt wywłaszczeniowych uznać należy za niezasadne, gdyż nie były one konieczne do ustalenia istotnych faktów mających znaczenie w sprawie. Jak wskazano wyżej cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia. Tym samym skoro organ dysponował aktem notarialnym z 26 stycznia 1976 r., w którym wprost jest mowa o wywłaszczeniu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa – [...] w P. i w którym przywołuje się decyzję Wojewody [...] z dnia 2 października 1975 r., [...], zatwierdzającą plan realizacyjny rozbudowy [...] przy ulicy [...], to powyższe było wystarczające do rozstrzygnięcia celu wywłaszczenia bez konieczności poszukiwania całości akt wywłaszczeniowych. Jak wynika ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, wspomnianym aktem notarialnym z dnia 26 stycznia 1976 r., rep. [...], dokonano wywłaszczenia w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na mocy którego M. D. zbyła na rzecz Skarbu Państwa – [...] w P. własność nieruchomości położonej przy ul. [...] w P. (obręb [...]), obejmującej działkę nr [...]. W akcie notarialnym wskazano, że nieruchomość objęta była decyzją Wojewody [...] z dnia 2 października 1975 r., nr [...], zatwierdzającą plan realizacyjny rozbudowy [...] przy ul. [...], oraz zezwoleniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 października 1975 r., nr [...], przeznaczającym powyższą nieruchomość rolną na cele nierolnicze. Ustalono również, że w chwili wywłaszczenia właścicielką nieruchomości była M. D., co potwierdza jej legitymację do dochodzenia zwrotu nieruchomości. Z pisma Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. z dnia 25 maja 2022 r., znak [...], wynika, że dawna działka nr [...] była wielokrotnie dzielona, a obecne działki nr [...] i [...] stanowią jej część. Z informacji przekazanych przez [...] w P., [...] S.A., [...] oraz [...] Sp. z o.o. wynika, że na działce nr [...] nie znajdują się urządzenia należące do tych podmiotów. [...] Sp. z o.o. w piśmie z dnia 28 marca 2018 r., znak [...], wskazała natomiast, że przez działkę nr [...] przebiega linia kablowa SN-15kV. [...] Sp. z o.o. w piśmie z dnia 6 sierpnia 2018 r., znak [...], poinformowała, że na działce nr [...] znajduje się stacja redukcyjno-pomiarowa gazu wraz z fragmentami gazociągów, wybudowana w 1995 r. [...] Sp. z o.o. w piśmie z dnia 8 sierpnia 2018 r., znak [...], wskazała, że na działce nr [...] nie posiada urządzeń elektroenergetycznych. Z kolei [...] S.A. w piśmie z dnia 10 sierpnia 2018 r., znak [...], poinformowała o przebiegu przez działki nr [...] i [...] ciepłociągu 2DN150 oraz lokalizacji komory ciepłowniczej, nabytych od [...] w 2001 r. Podczas oględzin przeprowadzonych przez Starostę [...] w dniu 16 września 2022 r. ustalono, że działka nr [...] jest niezabudowanym, nieurządzonym terenem wykorzystywanym głównie jako nieutwardzony plac postojowy, natomiast działka nr [...] częściowo pełni funkcję dzikiego parkingu, a częściowo zajęta jest przez ogrodzoną stację redukcyjną gazu; pozostały teren porasta roślinność spontaniczna. Obecny stan zagospodarowania nieruchomości nie potwierdził realizacji robót budowlanych ani inwestycji świadczących o rozbudowie [...] i realizacji celu wywłaszczenia. Jak słusznie wskazały organy, zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu 22 sierpnia 1975 r. działki nr [...] i [...] były przeznaczone pod funkcję przemysłową i oznaczone symbolem "P". Inwestycje związane z funkcją przemysłową na spornych działkach nie zostały zrealizowane, a sama [...] poinformowała, że nie dysponuje dokumentacją dotyczącą jakichkolwiek inwestycji na działkach nr [...] i [...]. Powyższe ustalenia znajdują również potwierdzenie w zdjęciach lotniczych przedmiotowych działek wykonanych w 1976 r. oraz 1982 r., na których nie stwierdzono żadnych śladów realizacji inwestycji ani innych prac mogących świadczyć o rozpoczęciu lub prowadzeniu procesu inwestycyjnego. Archiwum Państwowe w [...] nie odnalazło dokumentów dotyczących wywłaszczenia tych nieruchomości. Z kolei Urząd Miasta [...] Wydział Urbanistyki i Architektury w piśmie z dnia 16 października 2023 r., znak [...], poinformował o braku dokumentacji dotyczącej budowy [...], przekazując jedynie akta archiwalne o sygn. [...] dotyczące budowy magistrali cieplnej. Reasumując, zebrany przez organ materiał nie wskazuje by na spornych nieruchomościach zrealizowano jakąkolwiek inwestycję związaną z rozbudową [...]. Cel wywłaszczenia określony w akcie notarialnym z dnia 26 stycznia 1976 r. nie został zrealizowany. Działki te przez lata pozostawały nieurządzone, porośnięte roślinnością i w ostatnim czasie były wykorzystywane jako parking. Mając powyższe na uwadze, na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego, organy były uprawnione do uznania, ze nieruchomości objęte wnioskiem stały się zbędne na cel wywłaszczenia, który w rozpoznawanej sprawie nigdy nie został zrealizowany. Jak wskazano wyżej cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odczytywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia. Organy dysponowały powyższymi aktami (w szczególności aktem notarialnym) i prawidłowo ustaliły, że cel wywłaszczenia – rozbudowa [...] w P. – nie został zrealizowany. W tych okolicznościach zasadnie orzeczono o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz dawnej właścicielki M. D.. Argumenty skargi Miasta [...] nie mogły odnieść w sprawie zamierzonego skutku. Końcowo Sąd wskazuje, że zasada zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która stała się zbędna do realizacji celu publicznego, ma także charakter konstytucyjny i stanowi oczywistą, logiczną konsekwencję przyjętego przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 Konstytucji założenia, iż wywłaszczenie dopuszczalne jest wyłącznie na cel publiczny i za słusznym odszkodowaniem. W każdym przypadku, gdy cel publiczny uzasadniający przymusowe przejęcie własności prywatnej ulega dezaktualizacji albo okazuje się być fikcyjny, wywłaszczenie traci legitymację konstytucyjną. Aktualizuje się wtedy obowiązek uruchomienia procedur służących odwróceniu skutków przymusowego przejęcia własności prywatnej. Powyższa zasada znajduje wyraz w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ("T.K"), choćby wyrok TK o sygn. akt SK 39/15 z dnia 12 grudnia 2017 r., czy wyrok TK o sygn. akt SK 7/13 z dnia 23 września 2014 r. Wywłaszczenie powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, których nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) skargę oddalił. /-/ P. Ławrynowicz /-/ T. Świstak /-/ E. Podrazik