II SA/Rz 1760/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skarg A.G., A.O., A.K., C.P., G.Z., H.K., J.Z., K.B., K.G., K.Ś., K.B., M. P., M.S., S.P., S.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie scalenia gruntów - postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy

Wraz ze skargą na opisaną w sentencji postanowienia decyzję M.S. reprezentowany przez opiekuna prawnego siostrę L.R. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą, zamieszkując w domu jej męża. Jest osobą niepełnosprawną i z tego tytułu otrzymuje rentę w wysokości 913 zł, natomiast jego siostra pobiera emeryturę w kwocie 829 zł. Majątek strony to nieruchomość rolna oraz oszczędności pieniężne w kwocie 50. 000 zł z tytułu sprzedaży domu. Na podstawie przedstawionych informacji postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy argumentując, że nie wykazał on niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania ani też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy stanowiłoby niedopuszczane nadużycie prawa pomocy mając na uwadze wielkość zgromadzonych przez niego oszczędności. W sprzeciwie od powołanego wyżej postanowienia M.S. ponowił żądanie przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyraził pogląd, że został pokrzywdzony przez organ prowadzący postępowanie w przedmiocie scalenia gruntów. Należące do niego, jako osoby ubezwłasnowolnionej, grunty powinny zostać wyłączone z obszaru scalenia, a geodeci "nie mieli moralnego prawa do sprzedania pola należącego do niego". Kwota oszczędności pochodzi ze sprzedaży domu i jest zdeponowana na rachunku bankowym na zablokowanym koncie bez możliwości wypłaty, bowiem "tak zarządził adwokat z Sądu w [...] udzielając pozwolenia na sprzedaż domu podczas rozprawy twierdząc, że pieniądze te są na czarną godzinę". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący jest wprawdzie osobą niepełnosprawną, lecz uzyskuje stały dochód i zamieszkuje wspólnie z siostrą, która taki stały dochód także uzyskuje. Ich potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Posiadany przez skarżącego majątek w postaci nieruchomości rolnej przez właściwe wykorzystanie może przynosić pożytki (np. poprzez dzierżawę czy środki uzyskiwane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgromadzone natomiast na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 50. 000 zł stanowią wielokrotność wpisu od niniejszej skargi (200 zł), jak też wartości wszystkich ewentualnych kosztów sądowych w sprawie oraz wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika. Budzą wątpliwości twierdzenia zawarte w sprzeciwie co do braku możliwości z skorzystania z oszczędności skarżącego zdeponowanych na rachunku bankowym "bez możliwości wypłaty". Powyższe okoliczności wykluczają przyznanie skarżącemu prawa pomocy tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Tym samym żądanie M.S. nie może zostać uwzględnione, bowiem udzielenie wnioskowanego wsparcia, jak słusznie uznał referendarz sądowy byłoby niedopuszczalnym nadużyciem instytucji prawa pomocy. W istocie prawo pomocy służy wsparciu osób ubogich, którym brak dochodu bądź uzyskiwanie go w niewielkiej wysokości uniemożliwiłby obronę praw na drodze sądowej. Za trafne należy uznać stanowisko referendarza sądowego, wedle którego prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, do jakich z pewnością nie należy skarżący. Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.