II SA/Sz 25/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 24 listopada 2025 r. nr SKO.4178.1480.2025 w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów oddala skargę

Decyzją z 13 czerwca 2025 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 26 ust. 1, 2 i 6, ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm., dalej: "u.o.o."), Wójt Gminy K. (dalej: "organ I instancji"), nakazał K. W. (dalej: "strona", "skarżący"), właścicielowi działki nr [...], obr. ew. R. , gm. K., usunięcie z ww. nieruchomości zgromadzonych odpadów z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów, gruzu ceglanego, gleby i ziemi, w tym kamieni, innych odpadów, w terminie 60 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji i nałożył obowiązek pisemnego powiadomienia organu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz sposobie zagospodarowania usuniętych odpadów wraz z dokumentami potwierdzającymi wykonanie tych czynności (np. karta przekazania odpadów). Strona wniosła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji, której zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Według strony, nie ustalono w sposób dokładny stanu faktycznego w sprawie i błędnie przyjęto w związku z tym odpowiedzialność skarżącego, nakazując mu usunięcie odpadów, które pozostawiła na jego nieruchomości nieustalona osoba. Decyzją z 24 listopada 2025 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "organ II instancji") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 13 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. W dniu 15 lipca 2024 r. organ I instancji uzyskał informację o tym, że na terenie działki nr [...] obręb R., na około 0,28 ha, zmagazynowanych zostało w okresie od 19 grudnia 2023 r. do 1 marca 2024 r. nie mniej niż 150 Mg zmieszanych odpadów. Wskazano w tej informacji, że podczas przeprowadzonych czynności, odpady były dowożone, następnie były rozplantowane na powierzchni ok. 1 ha, na której pozostawiono warstwę grubości ok. 1 m, tj. nie mniej niż 15 000 Mg tych odpadów. Strona (właściciel działki), wskazała, że nie posiada wiedzy o przedmiotowych odpadach i nie wie kto, kiedy i w jakim celu nawiózł gruz i masy ziemne na jej działkę. W dniu 9 sierpnia 2024 r. przeprowadzono z udziałem strony oględziny ww. nieruchomości. W protokole odnotowano nagromadzenie odpadów. Uzyskano od strony informację, że w związku z faktem nawiezienia odpadów prowadzone są czynności przez Policję. Podczas oględzin strona oświadczyła, że nie wie kto nawiózł na jego działkę odpady. Organ I instancji uzyskał informację, że Policja prowadzi pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w K. postępowanie w sprawie składowania wbrew przepisom (w kwietniu 2024 r. w miejscowości B. na działce R. ) odpadów budowlanych w sposób stwarzających zagrożenie dla środowiska naturalnego, tj. o czyn z art. 183 § 1 k.k. Decyzją z 2 października 2024 r. organ I instancji nakazał stronie usunięcie z ww. nieruchomości zgromadzonych tam odpadów, w terminie 60 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, a nadto zobowiązał stronę do powiadomienia o wykonaniu obowiązku i sposobu zagospodarowania odpadów. Kolegium decyzją z 12 marca 2025 r. uchyliło decyzję organu I instancji z 2 października 2024 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że organ I instancji uzyskał jedynie informacje o toczącym się postępowaniu w zakresie czynu spenalizowanego w art. 183 § 1 k.k. Nie oznacza to jednak, że w wyniku postępowania karnego nie zostały zgromadzone dowody mogące potwierdzić to, że ktoś inny niż strona jest wytwórcą odpadów na jego nieruchomości i dokonał nieuprawnionego składowania na niej odpadów. Konieczne okazało się uzyskanie wyczerpujących informacji w omawianym zakresie. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ I instancji pozyskał następujące informacje: - z pisma Prokuratury Rejonowej w K. z 29 kwietnia 2025 r. wynikało, że w ramach nadzorowanego postępowania nie zostały ustalone osoby bądź podmioty odpowiedzialne za pozostawienie odpadów na działce; postępowanie zostało zawieszone postanowieniem z 11 marca 2025 r. ze względu na postępowanie administracyjne, pozostające wtedy na etapie rozpoznania odwołania złożonego przez właściciela działki – stronę postępowania. - w dniu 7 maja 2025 r. informację o zawieszeniu postępowania w sprawie przekazała Komenda Powiatowa Policji w K., dodając, że w trakcie prowadzonego postępowania nie został ustalony sprawca nawiezienia odpadów na teren działki. W konsekwencji dokonanych ustaleń, powołaną na wstępie decyzją z 13 czerwca 2025 r., organ I instancji nałożył na stronę nakaz usunięcia odpadów z terenu z działki nr [...] obręb ew. R. , gm. K. . Rozpatrujący sprawę organ II instancji, powołał się w swej decyzji na art. 1, art. 3 ust. 1 pkt 5, 6 i 19 , art. 26 ust. 1, 2 i 6 u.o.o. oraz na art. 3 pkt 4 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Organ II instancji zauważył, że zarówno strona postępowania, jak i reprezentujący ją pełnomocnik, nie kwestionowali ani faktu występowania odpadów na działce należącej do strony, ani też tego, że jest strona jest właścicielem tej działki. Nie kwestionowali również tego, że teren działki nie jest miejscem, gdzie można składować lub magazynować odpady. Dalej organ II instancji wskazał na stanowisko orzecznictwa zakładające, że władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady, co prawda może obalić zawarte w art. 3 ust. 1 pkt u.o.o., domniemanie, że jest ich posiadaczem, ale jedynie przez wykazanie, iż odpadami faktycznie władał lub włada inny podmiot. Strona nie obaliła tego domniemania. Nie wskazała organowi, kto faktycznie władał lub włada nawiezionymi na jej działkę odpadami. Organ II instancji zgodził się z organem I instancji, że nie ma on obowiązku prowadzenia dalszego śledztwa czy innych czynności zmierzających do ustalenia osoby, która faktycznie dokonała nawiezienia odpadów. Strona nie może uwolnić się od odpowiedzialności, tylko dlatego, że mieszka na stałe za granicą i nie wie kto nawiózł te odpady. Odpowiada ona bowiem za prawidłowy stan środowiska na swojej nieruchomości i to w jej interesie leżało prawidłowe zabezpieczenie nieruchomości, tak aby nikt postronny nie mógł jej wykorzystać do celów niezgodnych z prawem, a takim celem jest składowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Zdaniem organu II instancji, wbrew stanowisku strony, informacje udzielone organowi przez Policję i Prokuraturę, należy uznać za wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli z tych informacji wynika to, że nie udało się zidentyfikować sprawcy nawiezienia odpadów, a strona i jej pełnomocnik nie wskazali również takiej osoby, aktualizują się tym samym podstawy faktyczne i prawne do wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów z działki należącej do skarżącego. Jak zauważył organ II instancji, Kolegium we wcześniejszej decyzji uchylającej nakazało uzupełnić materiał dowodowy sprawy, nie nakazywało organowi za wszelką cenę poszukiwać sprawcy nawiezienia odpadów, tak by strona mogła uwolnić się od ciążącej na niej odpowiedzialności. Z dokonanego uzupełnienia postępowania dowodowego wynika wiedza, że sprawcy nawiezienia odpadów nie udało się ustalić. Dalsze kontynuowanie postępowania mija się z celem ustawy o odpadach i przeczy zasadzie szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 k.p.a.). W ocenie organu II instancji, okoliczność stanowiąca podstawę domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o., że strona jest "władającym powierzchnią ziemi", na której znajdują się odpady, jest należycie wykazana i w istocie bezsporna. Natomiast okoliczności mogące wspomniane domniemanie obalić obowiązana była wykazać strona. Organ II instancji stwierdził, że materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i jest kompletny, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. Nie został też naruszony art. 80 k.p.a. Nie zostały również naruszone przepisy ustawy o odpadach, ponieważ decyzja nakazująca usunięcie odpadów, zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 26 tej ustawy. K. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję organu II instancji z 24 listopada 2025 r., wnosząc o jej uchylenie w całości. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wydanej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 79 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez oparcie ustaleń faktycznych na dowodach przeprowadzonych z rażącym naruszeniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, tj. na protokołach z czterech kontroli terenowych przeprowadzonych przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Środowiska (WIOŚ) w dniach 19.12.2023 r., 26.01.2023 r., 1.03.2024 r. i 9.04.2024 r. , o których terminach skarżący nie został zawiadomiony i w których nie brał udziału; uniemożliwiło to stronie weryfikację ustaleń WIOŚ na gruncie (m.in. co do morfologii i ilości odpadów) w czasie rzeczywistym; b) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie istotnej okoliczności, iż skarżący - powiadomiony prawidłowo o oględzinach w dniu 9 sierpnia 2024 r. przez pracowników Urzędu Gminy - stawił się na nie, co dowodzi jego woli współpracy z organami i dbałości o interes prawny; powyższe potwierdza, że nieobecność podczas czynności WIOŚ nie wynikała z zaniedbania skarżącego, lecz z wadliwego prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej. c) art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do władzy publicznej, polegający na wykorzystaniu przeciwko stronie dowodów zebranych "za jej plecami" przez organ inspekcyjny (WIOŚ), przy jednoczesnym ignorowaniu wyjaśnień skarżącego dotyczących jego stałego zamieszkiwania w [...] i braku fizycznego władztwa nad nieruchomością; fizycznego władztwa 2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o., poprzez ich błędną wykładnię; organ uznał, że skarżący nie obalił domniemania posiadania odpadów, podczas gdy skarżący wykazał (dowodząc stałego pobytu za granicą oraz braku wiedzy o zrzucie), że nie miał fizycznej możliwości zapobieżenia przestępczemu procederowi osób trzecich. Zarzuty powyższe zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Spór w sprawie dotyczy prawidłowości nałożenia na skarżącego obowiązku, usunięcia odpadów i udokumentowania wykonania tego obowiązku, w postaci odpadów z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów, gruzu ceglanego, gleby i ziemi, w tym kamieni, innych odpadów, zgromadzonych na działce skarżącego, sklasyfikowanych według rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie katalogu odpadów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 u.o.o., posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o., zawarta jest definicja legalna posiadacza odpadów, którym jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. W kontrolowanej sprawie okolicznością bezsporną jest, iż materiały stanowiące odpady z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów (kod 17 01 01), gruzu ceglanego (kod 17 01 02), gleby i ziemi, w tym kamieni, innych odpadów w 17 05 03 (kod 17 05 04), składowane są na działce stanowiącej własność skarżącego, a teren działki nie jest miejscem przeznaczonym do składowania odpadów. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości prawidłowość ustaleń stanu faktycznego sprawy, dokonanych przez organy obu instancji. Z ustaleń tych organów wynika, że ww. odpady w efekcie ich nawiezienia znalazły się na działce skarżącego. Ustaleniom tym nie przeczy skarżący, jednakże twierdzi, że nie wie kto przedmiotowe odpady zgromadził na jego działce. Brak możliwości wskazania pochodzenia odpadów skarżący wyjaśnił długotrwałym pobytem poza granicami kraju i brakiem fizycznego władztwa nad nieruchomością. W związku z faktem nawiezienia tych odpadów prowadzone były czynności przez Policję i Prokuraturę Rejonową, które nie doprowadziły do ustalenia sprawcy nawiezienia przedmiotowych odpadów na działkę skarżącego. Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko organów, przedstawione w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, a mianowicie, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym oraz, że obalenie tego domniemania może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, zaś ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia powyższego domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Zdaniem Sądu, skarżący oferowanymi dowodami oraz powoływaną argumentacją w postępowaniu administracyjnym, powieloną w skardze, nie obalił domniemania, że odpadami znajdującymi się na jego działce faktycznie władał inny podmiot. Organ wywiódł prawidłowe wnioski z płynące z dokumentów Policji i Prokuratury Rejonowej w sprawie ustalenia podmiotu, który nawiózł odpady na działkę skarżącego. Wynika z nich, że sprawca nawiezienia odpadów nie został ustalony. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie ustawowe domniemanie, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów. Domniemanie to zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. W konsekwencji oznacza to, że władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Skarżący nie wskazał organowi, kto faktycznie władał lub włada nawiezionymi na jego działkę odpadami. Samo zgłoszenie sprawy Policji i Prokuraturze, celem ustalenia sprawcy nawiezienia przedmiotowych odpadów, nie może być uznane za okoliczność wyłączającą odpowiedzialność skarżącego w rozumieniu art. 26 ust. 1 u.o.o. Czynności podjęte w wyniku inicjatywy skarżącego nie doprowadziły bowiem do ustalenia sprawcy nawiezienia odpadów. Istnienia innego podmiotu odpowiedzialnego, w miejsce skarżącego, nie da się wywieść z całości dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych prawy. Należy przy tym podkreślić, iż wbrew zarzutom skargi, wskazującym na pozbawienie strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz wykorzystania materiałów z postępowania inspekcji ochrony środowiska, Sąd zauważa, że organ I instancji zebrał dowody, w tym dokonał wizji z udziałem skarżącego na jego działce, a więc nie opierał się jedynie na dowodach pochodzących z innego postępowania. Organ nie był przy tym uprawniony badać prawidłowość działań podejmowanych przez organ inspekcji ochrony środowiska. Wykorzystanie materiałów z innych postępowań jest zgodne z art. 75 § 1 k.p.a., gdyż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i na takiej podstawie ocenił, czy okoliczność nawiezienia odpadów i sprawcy tego nawiezienia przez inną osobę niż skarżący, została udowodniona. Analiza całości akt sprawy, zestawiona z treścią decyzji organów obu instancji, nie nasuwa wątpliwości, iż istotne dla sprawy dowody i wynikające z nich okoliczności były skarżącemu znane i miał on możliwość obalić domniemanie jego odpowiedzialności za naruszenie określone w art. 26 ust. 1 u.o.o. Zdaniem Sądu, w toku postępowania organy nie naruszyły przepisów prawa procesowego, ani materialnego. Okoliczność, że skarżący nie podziela stanowiska organów nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.