II SA/Sz 981/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grzegórzek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. J. i T. J. na czynność Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 23 października 2024 r. w przedmiocie dowozu lub zwrotu kosztów dowozu dziecka do Ośrodka Szkolno – Wychowawczego za rok 2023/2024 I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności II. uznaje uprawnienie skarżących do otrzymania zwrotu kosztów dowożenia dziecka F. J. do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych im. [...] w L. w roku szkolnym 2023/2024. III. zasądza od Prezydenta Miasta Szczecin na rzecz J. i T. J. solidarnie kwotę 697 złotych (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wnioskiem z 26 maja 2023 r. J. J. i T. J., dalej jako "wnioskodawcy", "skarżący", zwrócili się do Prezydenta Miasta S. o zwrot kosztów dowożenia niepełnosprawnego dziecka do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych [...] w L. . Prezydent Miasta, pismem z 5 czerwca 2023 r., na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 – t.j.), dalej również jako "u.p.o.", odmówił wnioskodawcom przyznania zwrotu kosztów dowożenia dziecka do wskazanej placówki, proponując jednocześnie pokrycie kosztów dowożenia dziecka do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w O. i wskazując, że wówczas skarżący będą musieli pokryć różnicę kosztów dowożenia dziecka do ośrodka w L. we własnym zakresie. Wnioskodawcy wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na czynność Prezydenta Miasta S. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 713/23, stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności W uzasadnieniu wyroku, sąd w pierwszej kolejności stwierdził, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o., a nie przyjęty przez organ za podstawę rozstrzygnięcia pkt 1. Jednocześnie, dokonując wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. sąd, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, opowiedział się za tym kierunkiem w orzecznictwie, który akcentuje konieczność uwzględnienia w procesie wykładni powyższego przepisu również wyników innych rodzajów wykładni, niż tylko językowa, co prowadzi do wniosku, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlk. z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Go 588/20, WSA w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 691/19, NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1087/20, NSA z dnia 25 maja 2022 r., III OSK 3280/21, WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/20). W ocenie Sądu, celem ustawodawcy nie było uzależnienie pomocy uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi w realizacji kształcenia specjalnego od nazwy placówki, do której uczęszczają, lecz od rodzaju realizowanych zajęć, zgodnie z potrzebami ucznia wynikającymi z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W sytuacji zatem, gdy z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka skarżących wynika zalecenie objęcia go zajęciami rewalidacyjnymi, a zajęcia te są realizowane w placówce, do której uczęszcza, to - zdaniem sądu nie ma racjonalnych podstaw do tego, aby pozbawiać go uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Zdaniem Sądu, Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w L. , do którego uczęszcza syn skarżących, podobnie jak ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, zapewnia realizację zadań edukacyjnych i zajęć rewalidacyjnych, dedykowany jest wyłącznie dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Wykładnia systemowa nie dostarcza zatem argumentów uzasadniających odrębne traktowanie - z punktu widzenia obowiązku gminy zapewnienia bezpłatnego dojazdu do szkoły - uczniów spełniających wymogi tak co do wieku, jak i rodzaju niepełnosprawności ze względu na nazwę placówki, do której uczęszczają. Od wyroku WSA w Szczecinie skargi kasacyjne wnieśli wnioskodawcy i organ. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 października 2024 r., sygn. akt III OSK 754/24, oddalił obie skargi kasacyjne Jak wskazał sąd II instancji, przy wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego nie można ograniczać się do wykładni językowej, zawężając obowiązek bezpłatnego transportu jedynie do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Celem art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego jest bowiem pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejszy, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Zdaniem NSA, sąd I instancji słusznie uznał, że w sytuacji, gdy w ośrodku szkolno-wychowawczym prowadzone są zajęcia rewalidacyjne, a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia stwierdza potrzebę jego udziału w tego rodzaju zajęciach, nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić takiego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych uznać należy bowiem za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. NSA podkreślił, że w tym kontekście trafne jest stanowisko, iż w świetle wykładni historycznej, funkcjonalnej i systemowej tego przepisu uzasadnione jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odstąpienie od literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego i objęcie skarżących (jako rodziców ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, z których jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym) uprawnieniem wynikającym z tego przepisu. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej stanowisko to nie abstrahowało od treści orzeczenia z 11 października 2021 r. o potrzebie kształcenia specjalnego. Z orzeczenia tego wynikało bowiem, że w przypadku syna skarżących wskazane jest realizowanie nauki w formie kształcenia w szkole specjalnej, ale również zalecono w nim w szczególności objęcie go zajęciami rewalidacyjnymi, specjalistycznymi zajęciami terapeutycznymi, pomocą psychologiczno-pedagogiczną. Z powyższego wynika zatem, że w przypadku syna skarżących art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego mógł mieć zastosowanie, a w związku z powyższym zarzuty naruszenia art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 127 Prawa oświatowego okazały się bezzasadne. Trafne jest bowiem stanowisko sądu I instancji, że art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania zwrotu kosztów dojazdu syna skarżących do wskazanej przez nich placówki. Pismem z 23 października 2024 r., wydanym po ponownej analizie wniosku z 26 maja 2023 r., organ odmówił skarżącym kosztów dowożenia dziecka do ośrodka w L. . Organ podniósł, że Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy przy ulicy [...] w S., do którego wcześniej uczęszczał syn skarżących, jest placówką spełniającą wszystkie zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z 1 października 2021 r. Ośrodek prowadzi zajęcia dla wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizujących indywidualny program edukacyjno–terapeutyczny (IPET) w szczególności zajęcia rewalidacyjne, specjalistyczne zajęcia terapeutyczne, oraz z zakresu pomocy psychologiczno - pedagogiczną, tym samym spełnia warunki o których mowa w ww., przepisach Prawa Oświatowego. Według organu, Ośrodek w L. nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym, o którym mowa w przepisach, placówka ta nie prowadzi zajęć dla wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizujących IPET. Organ argumentował, że dokonując analizy wniosku gmina jest zobowiązana swoją decyzję opierać na orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, ale biorąc pod uwagę dodatkową dokumentację medyczną złożoną przez rodziców dziecka, organ zwrócił uwagę na dodatkowe obciążenia zdrowotne chłopca, które wskazują, że placówka w miejscu zamieszkania również z tego względu będzie najlepszym wyborem. Dzięki czemu nie dojdzie do zerwania więzi rodzinnych i nieuzasadnionego obciążenia rodziców i rodzeństwa trudem cotygodniowego dowozu do bardzo odległej placówki od miejsca zamieszkania. Ośrodek w S., do którego dziecko dotychczas uczęszczało, mając zapewnioną kompleksową, wieloprofilową, wysokospecjalistyczną pomoc terapeutyczną i rehabilitacyjną w warunkach ośrodka dziennego, jest właściwy dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności syna skarżących. Poza realizowaniem obowiązku szkolnego wychowankowie realizują zalecenia lekarza rehabilitacji medycznej w zakresie kompleksowej rehabilitacji. Zatrudnieni w placówce specjaliści: oligofrenopedagodzy, tyflopedagodzy, neurologopedzi, ratownik medyczny (i inni w zależności od potrzeb dziecka) w pełni zabezpieczają potrzeby chłopca opisane w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej, jak i są w stanie udzielić pierwszej pomocy, w tym podanie adrenaliny. W odpowiedzi na informacje wskazane w piśmie załączonym do wniosku z 26 maja 2023 r. o terapiach dostępnych w Ośrodku w L. - takich jak: hipoterapia, dogoterapia i basen, organ zauważył, że terapie te nie wynikają z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka skarżących, ponieważ dopiero IPET opracowywany przez zespół, który tworzą nauczyciele i specjaliści pracujący z uczniem w porozumieniu z rodzicem będzie wskazywał na jakie zajęcia, winien uczęszczać uczeń. Ponadto ani Prawo oświatowe, ani przepisy wykonawcze nie przewidują obowiązku organizowania przez szkoły takich zajęć jak hipoterapia, dogoterapia czy zajęcia na basenie, w szczególności z uwagi na brak infrastruktury i odpowiednich specjalistów, którzy będą spełniali wymagania kwalifikacyjne dla tego typu zajęć. Powołując się na wskazany wyżej wyrok NSA i konieczność ponownej analizy wniosku w oparciu o wskazaną przez sąd podstawę prawną, tj. art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego, mając na uwadze zapisy Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych (dalej: "Rejestr"), organ wskazał, że ośrodek w L. nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym, jest to inny rodzaj placówki - specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy. Nie może być on traktowany jako OREW z uwagi na to, że nie prowadzi zajęć dla wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizujących IPET, co wynika z zapisów rejestru. Organ dodał, że nie był rozważany zwrot dowozu do Ośrodka w O. , bowiem placówka ta nie jest OREWem, a także nie prowadzi zajęć dla wychowanków z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizujących IPET, natomiast prowadzi zajęcia dla dzieci z niepełnosprawnością umysłową w stopniu głębokim. Syn skarżących nie ma orzeczonej takiej niepełnosprawności. J. J. i T. J., zastępowani przez radcę prawnego, wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na czynność organu z 23 października 2024 r., wnosząc o stwierdzenie bezskuteczności tej czynności oraz o uznanie obowiązku organu do zapewnienia skarżącym zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka z miejsca zamieszkania do ośrodka w L. i z tego ośrodka do miejsca zamieszkania dziecka, w roku szkolnym 2023-2024. Ponadto skarżący wnieśli o zasądzenie od organu na ich na rzecz kosztów procesu, w tym również kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący wnieśli też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów, na okoliczność wykazania indywidualnych potrzeb małoletniego syna, dotyczących opieki nad nim i kształcenia, a także na okoliczność spełniania potrzeb dziecka wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego przez Ośrodek w L. , a nie spełniania tych potrzeb przez Ośrodki w O. oraz w S., a także na okoliczność postępów czynionych przez dziecko w okresie pobytu w Ośrodku w L. . Wydanej czynności skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, poprzez niezasadną odmowę pokrywania kosztów dojazdu ich syna do ośrodka w L. , poprzez przyjęcie przez organ, że ośrodek ten nie spełnia potrzeb dziecka wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, przyjęcie że ośrodek w L. nie może realizować wobec syna skarżących zadań wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, gdyż nie jest ośrodkiem rehabilitacyjno – edukacyjno - wychowawczym, co jednocześnie jest sprzeczne z wykładnią dokonaną przez WSA w Szczecinie w prawomocnym wyroku z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 713/23, w całości zaaprobowaną w wyroku NSA z 8 października 2024 r., sygn. akt III OSK 754/24, 2) przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności naruszenie art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, podczas gdy skarżący uprzednio powoływali argumentację i inne dokumenty, które pełniej, bardziej szczegółowo odnoszą się do indywidualnych cech i potrzeb dziecka. Skarżący podnieśli w uzasadnieniu skargi, że wskazane wyżej orzeczenia sądów I i II instancji, potwierdzają nieprawidłowe postępowanie i wykładnię przepisów dokonaną przez organ. Jak wskazali skarżący, dziecko z uwagi jego wiek ([...] lat), liczne schorzenia i to, że jest osobą niewidomą od urodzenia, od początku września 2023 r. przebywa w ośrodku w internacie, od niedzieli wieczorem do piątku po południu. Skarżący zawożą dziecko do ośrodka w każdą niedzielę, a następnie w piątek po zajęciach go odbierają. Skarżący wyjaśnili, że podstawą wyboru dla ich dziecka ośrodka w L. pomimo, iż jest znacznie bardziej oddalony od ich miejsca zamieszkania aniżeli ośrodek w O. , była na równi chęć zapewnienia synowi bezpieczeństwa w zakresie ochrony zdrowia, a nawet życia, których nie jest w stanie w przypadku potrzeb dziecka zapewnić m.in. wskazywany przez organ ośrodek w O. . Dziecko bowiem cierpi na wiele schorzeń, lecz jedno z nich, tj. zwężenie podgłośni krtani może powodować sytuacje, w których syn będzie wymagać natychmiastowej pomocy medycznej nawet ratującej życie i taką pomoc ośrodek w L. dziecku zapewnia. Istotna była również dla skarżących kwestia uczestnictwa dziecka w praktykach religijnych. Skarżący podnieśli, że powyższe indywidualne potrzeby dziecka były przedstawiane przedstawicielom organu, zarówno w pismach jak i również podczas licznych wizyt skarżących w siedzibie organu, niestety żadna z podnoszonych kwestii nie została uznana za istotną. Skarżący podkreślili, że – zgodnie z orzeczeniami sądów obu instancji, wydanych w tej sprawie, zastosowanie znajduje art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Skarżący zwrócili uwagę, że przepis ten, odmiennie aniżeli art. 30 ust. 4 pkt 1, nie zawiera przesłanki bliskości szkoły. Oznacza to, że rodzice dziecka niepełnosprawnego mają prawo wyboru dowolnej placówki, która jedynie powinna spełniać wymogi wynikające z niepełnosprawności dziecka. Skarżący mieli zatem prawo wyboru ośrodka w L. , a na organie spoczywał obowiązek zapewnienia dziecku transportu lub zwrotu kosztów transportu. Zaakcentowano, że ośrodek w L. spełnia wszystkie potrzeby dziecka, wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, czego dowodem są załączone do skargi dokumenty. Dodatkowo skarżący zaznaczyli, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zawiera konkretne wskazówki dotyczące potrzeb edukacyjnych, wychowawczych, rewalidacyjnych ich syna. Według skarżących, nie polega na prawdzie stwierdzenie przez organ w zaskarżonej czynności, że ośrodek w L. nie może być traktowany jako OREW z uwagi na brak prowadzenia zajęć dla wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizujących IPET. Organ poza sprawdzeniem powołanego rejestru placówek OREW nie podjął żadnych czynności mających na celu sprawdzenie, czy ośrodek w L. faktycznie nie realizuje zajęć takich jakie są potrzebne dla dziecka skarżących oraz takich jakie realizowane są w OREW-ach. Skarżący wskazali, iż przez okres blisko 3 semestrów pobytu w ośrodku w L. , ich syn poczynił ogromne postępy, których nie było przez podobny okres jego pobytu w ośrodku w S.. Rozłąka z dzieckiem i ciągłe wyjazdy do L. bynajmniej nie są wygodne dla rodziców, jest to ogromne poświęcenie z ich strony, które jednak ma na celu wyłącznie poprawę stanu dziecka, tak aby uzyskał jak największą samodzielność w jego dorosłym życiu. Według skarżących, organ nie wykazał jakiegokolwiek zainteresowania ani inicjatywy w celu ustalenia indywidualnych potrzeb dziecka, które wielokrotnie były sygnalizowane przez skarżącą. Zatem nie tylko naruszony wskazany powyżej przepis ustawy Prawo oświatowe, lecz również nie zebrano wszystkich istotnych dowodów, koniecznych do wnikliwej oceny i dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych. Dodatkowo skarżący powołali się na zasady wynikające z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Nie do zaakceptowania jest dla nich sytuacja, w której organ uzasadnia odmowne załatwienie wniosku w sposób lakoniczny, bez odniesienia się do realiów konkretnego przypadku. W odpowiedzi na skargę, organ zastępowany przez radcę prawnego wniósł o jej oddalenie w całości. W obszernym uzasadnieniu odpowiedzi organ ponowił argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej czynności. Końcowo organ nie zgodził się z zarzutami skargi, iż naruszył art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe oraz art. 77 § 1 k.p.a. Na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r., pełnomocnik skarżących wskazał, że popełnił omyłkę pisarską wskazując na rok szkolny 2024/25, gdy tymczasem powinien być to rok szkolny 2023/24. Podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte, a także argumenty zawarte w uzasadnieniu. Skarżąca podtrzymała skargę i wyjaśniła, że syn w trakcie uczęszczania do ośrodka w S. cofał się w rozwoju emocjonalnym, krzyczał, nic sam nie zrobił. Po pobycie w L. zaczął sam jeść, pić chodził po całym mieszkaniu, w pokoju może już przebywać ze swoimi braćmi, nie jest wobec nich agresywny. Skarżąca wskazała, że syn lubi jeździć autem, podobnie jak skarżąca, słuchają razem piosenek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie rozważań należy zwrócić uwagę na to, że sprawa niniejsza była już przedmiotem badania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznając skargę J. i T. J. na czynność Prezydenta Miasta S. , którą organ ten odmówił skarżącym pokrycia kosztów dowozu dziecka do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych [...] w L. , wyrokiem z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 713/23 przesądził, iż zastosowanie w sprawie znajduje art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, a dokonując wykładni tego przepisu uznał, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2. Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 października 2024 r., sygn. akt III OSK 754/24, podkreślając, że przy wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego nie można ograniczać się do wykładni językowej, zawężając obowiązek bezpłatnego transportu jedynie do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Celem art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego jest bowiem pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejszy, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Zdaniem NSA, sąd I instancji słusznie uznał, że w sytuacji, gdy w ośrodku szkolno-wychowawczym prowadzone są zajęcia rewalidacyjne, a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia stwierdza potrzebę jego udziału w tego rodzaju zajęciach, nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić takiego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych uznać należy bowiem za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. W tym kontekście trafne jest stanowisko, że w świetle wykładni historycznej, funkcjonalnej i systemowej tego przepisu uzasadnione jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odstąpienie od literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego i objęcie skarżących (jako rodziców ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, z których jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym) uprawnieniem wynikającym z tego przepisu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie, bowiem – stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – t.j.), ,dalej jako "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie natomiast z art. 170 przywołanej ustawy orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 107/23). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Użyty w tym przepisie zwrot "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualne określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1248/22). Na gruncie badanej sprawy oznacza to, że organ, po stwierdzeniu przez sąd bezskuteczności zaskarżonej czynności, ponownie rozpatrując sprawę dotyczącą zwrotu kosztów dowożenia małoletniego syna skarżących do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych [...] w L. , po pierwsze miał obowiązek zastosowania art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, a po wtóre miał obowiązek zastosowania się do dokonanej przez sąd wykładni tego przepisu. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy w placówka, do której uczęszcza syn skarżących wykorzystuje zajęcia rewalidacyjne w pracy z dzieckiem. Do zaleceń tych, jak dowodzi lektura skierowanego do skarżących pisma, w którym organ odmówił pokrycia kosztów dowożenia dziecka do wybranej placówki, organ się nie zastosował. Organ przyjął bowiem, że ośrodek w L. nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym (czemu nikt nie zaprzecza) i nie może być traktowany jako taki ośrodek z uwagi na brak zajęć dla wychowanków z niepełnosprawnością intelektualną ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizujących indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET). Jednocześnie organ podkreślił, że w miejscu zamieszkania skarżących znajduje się ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy przy ul. [...], który zapewnia najkorzystniejszą formę kształcenia dla ich dziecka. Wywodom organu przeczą załączone przez skarżących do skargi dokumenty, z których wynika, że dziecko uczęszcza do Szkoły Podstawowej Specjalnej dla Niewidomych w L. prowadzonej przez Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych [...] w L. . W placówce, dla syna skarżących, został sporządzony indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, ze wskazaniem zajęć rewalidacyjnych i ich wymiaru. Realizacja programu została dwukrotnie poddana ewaluacji, czego dowodzą arkusze wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia. Nie ulega zatem wątpliwości, że szkoła do której dziecko skarżących uczęszcza realizuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, a zatem spełnia warunki do uznania jej za placówkę, o której mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. Na marginesie zaznaczyć należy, że organ nie podjął żadnych działań w kierunku ustalenia, czy ośrodek w L. i szkoła, do której uczęszcza dziecko skarżących tego rodzaju działania (rewalidację) w stosunku do niego realizuje. Z kolei analiza orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego prowadzi do wniosku, że placówka wybrana przez rodziców dziecka odpowiada wymaganiom wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W orzeczeniu tym, w punkcie dotyczącym preferowanych form kształcenia specjalnego, począwszy od formy najkorzystniejszej, wymieniono na pierwszym miejscu szkołę specjalną, na drugim szkołę specjalną w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, a dopiero na czwartym ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Oznacza to, że szkoła specjalna w ośrodku szkolno-wychowawczym w L. , do której uczęszcza syn skarżących jest jedną z dwóch najkorzystniejszych dla niego form kształcenia. Nie sposób nie dostrzec, że tak określone preferencje co do form kształcenia syna skarżących korelują z przeznaczeniem specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, określonym w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. z 2023 r. poz. 651), w którym w § 36 wskazano, że specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży: 1) niesłyszących i słabosłyszących; 2) niewidomych i słabowidzących; 3) z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją; 4) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym; 5) z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera; 6) z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Biorąc pod uwagę zakres działania tego rodzaju ośrodków nie ulega wątpliwości, że jest to placówka właściwa dla dziecka skarżących, ze stwierdzoną niepełnosprawnością sprzężoną, które jest niewidome i niepełnosprawne intelektualnie w stopniu umiarkowanym. Nie mogły zostać uwzględnione wywody organu, dotyczące przeznaczenia i realizowanego przez ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze programu dla osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi, o których mowa w § 53 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Podkreślenia bowiem wymaga, iż syn skarżących oprócz niepełnosprawności intelektualnej jest osobą niewidomą, co oznacza, że najbardziej właściwą dla niego placówką jest ośrodek stworzony i przeznaczony dla takich właśnie wychowanków. Stąd też, przy uwzględnieniu wytycznych wynikających z przywołanych wyżej wyroków, wydanych w tej sprawie należało uznać, że placówka ta spełnia wymagania, o których mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że przepis ten nie przewiduje kryterium odległości, nie określa również, iż placówka wybrana przez rodziców ma być "najbliższą" jego miejsca zamieszkania. W konsekwencji, przy uwzględnieniu dokonanej przez sądy obu instancji wykładni tego przepisu, a także okoliczności, iż placówka, o której mowa spełnia wymagania wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i realizuje przy tym zajęcia rewalidacyjne, w tym przewidziane w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym, należało uznać, że organ ma obowiązek zwrotu poniesionych przez rodziców dziecka kosztów, związanych z dowożeniem go do placówki. Odnosząc się do argumentacji organu, dotyczącej istnienia na terenie S. ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego i płynących z tego korzyści zarówno dla dziecka jak i rodziny skarżących trzeba wyjaśnić, że po pierwsze dziecko skarżących do placówki tej już uczęszczało i – jak wynika z oświadczenia matki, w jego rozwoju nastąpił regres. Po wtóre preferowaną placówką dla dziecka skarżących jest szkoła specjalna i do takiej placówki dziecko obecnie uczęszcza. Nie jest rzeczą organu podejmowanie decyzji za rodziców i orzekanie o tym, co jest dla dziecka i jego rodziny najlepsze. Obowiązujące przepisy takich uprawnień organowi nie dają. Nie zasługiwały na uwzględnienie wywody organu, z których wynika, że praktyka literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. znalazła uznanie Najwyższej Izby Kontroli, należy bowiem ponownie przypomnieć, że w tej sprawie zarówno organ, jak i sąd jest związany wykładnią tego przepisu dokonaną przez WSA w Szczecinie i NSA w opisanych wyżej wyrokach. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Jednocześnie, zważywszy na to, że organ nie zastosował się do wytycznych wynikających z wyroku WSA w Szczecinie z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 713/23 i w dalszym ciągu, odmawiając skarżącym zwrotu kosztów dowożenia dziecka do wybranej placówki, prezentuje własną wykładnię przepisu, co zdaniem sądu oznacza, że organ nie zamierza skarżącym przyznać wnioskowanej pomocy, sąd – na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. orzekł o uznaniu uprawnienia skarżących do otrzymania zwrotu kosztów dowożenia dziecka F. J. do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych [...] w L. w roku szkolnym 2023/2024. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2022 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 – j.t.).