III FSK 598/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant sekretarz sądowy Luiza Wyszomierska, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 1867/23 w sprawie ze skargi P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 26 czerwca 2023 r. nr 1401-IEE1.7192.105.2023.2.AC w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. W zaskarżonym wyroku z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1867/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 26 czerwca 2023 r., nr 1401-IEE1.7192.105.2023.2.AC w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła spółka. Działający w jej imieniu pełnomocnik, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. i z art. 133 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. niewyjaśnienie dlaczego bezzasadne są zarzuty skarżącej w zakresie zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez B. [...] S.A., w sytuacji gdy na zajętym rachunku bankowym spółki nie było żadnych środków, a rachunek ten był niezbędny w prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, zarówno do płatności z tytułu wewnątrzgrupowych rozliczeń, jak również do płatności zewnętrznych, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż - z jednej strony - uniemożliwia w tym zakresie sformułowanie merytorycznych zarzutów kasacyjnych wobec zaskarżonego wyroku, z drugiej zaś - wskazuje na niedostateczne wyjaśnienie zastosowanej normy prawnej i częściowo nie odniesienie się do zarzutów skargi; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1960 r., nr 30 poz. 168, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 58 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 124 § 1 k.p.a., a także w zw. z art. 54 oraz art. 54a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2324, z 15 listopada 2022 r.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że DIAS w Warszawie bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z 26 kwietnia 2023 r., nr [...], w sytuacji gdy organ ten bezzasadnie odmówił uchylenia zajęcia rachunku bankowego, pomimo tego, że jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, a interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, tj. zostały spełnione przesłanki z art. 58 § 2 u.p.e.a. W konsekwencji autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 176 § 2 p.p.s.a.) oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie od DIAS w Warszawie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych DIAS w Warszawie nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne z tym, że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Stosownie natomiast do art. 58 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. W orzecznictwie trafnie wskazano, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie to nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach. Podkreślono również, że norma ujęta w art. 58 § 2 u.p.e.a. może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z relacji pomiędzy poszczególnymi paragrafami art. 58 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II FSK 2033/10). Zagadnienia związane z niedopuszczalnością (wadliwością) wystawienia tytułu wykonawczego oraz nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie mieszczą się w kręgu okoliczności, które podlegają badaniu w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. W świetle art. 58 § 2 u.p.e.a. uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych może nastąpić tylko w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, jednocześnie uchyleniu czynności egzekucyjnych nie może stać na przeszkodzie interes wierzyciela. Nadto należy wykluczyć nabycie przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie, a brak zaistnienia chociażby jednej przesłanki wyklucza możliwość uchylenia zastosowanej czynności egzekucyjnej. Rozstrzygnięcie w tej sprawie ma charakter uznaniowy. Przyznanie organowi takiego uprawnienia pozwala na odmowne załatwienie wniosku także wtedy, gdy przesłanki takie wystąpią, ale organ - właśnie w ramach przyznanego mu uprawnienia - z uzasadnionych i wskazanych przyczyn nie zgodzi się na udzielenie stronie swoistej ulgi w postaci uchylenia czynności egzekucyjnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wyjaśnił rozumienie pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego". W zaskarżonym postanowieniu zasadnie wskazano, że jest to pojęcie nieostre, wymagające interpretacji z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz kryteria zobiektywizowane. Sytuacja w jakiej znalazł się zobowiązany winna być uzasadniona wystąpieniem szczególnych okoliczności, których ocena winna być dokonana z uwzględnieniem ogólnie obowiązujących wartości. Nadto brak uchylenia czynności egzekucyjnych winien mieć wpływ na sytuację zobowiązanego. Jak zasadnie uznał organ, okoliczności ważnego interesu zobowiązanego muszą mieć charakter wyjątkowy, w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. Jedyną przesłanką do uwzględnienia żądania uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nie mógł być argument spółki, że zajęty rachunek bankowy jest niezbędny do realizowania płatności z tytułu wewnątrzgrupowych rozliczeń, jak również do płatności zewnętrznych. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym rodzajem postępowania, które z uwagi na swój charakter co do zasady negatywnie wpływa na sytuację materialną zobowiązanego i cechuje się dolegliwością. Stąd same utrudnienia związane z koniecznością realizowania płatności w sytuacji zajęcia rachunku bankowego nie mogą stanowić ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu przepisu art. 58 § 2 u.p.e.a. Skarżąca nie wykazała, aby ewentualne uchylenie zajęcia rachunku bankowego miało decydujące znaczenie dla zapewnienia dalszego funkcjonowania przedsiębiorcy. Przeciwnie, w toku postępowania wskazywano na posiadanie majątku przewyższającego egzekwowane należności. Trzeba zauważyć, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., III SA/Wa 1463/07). Nadto na mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia. Ustawodawca złagodził negatywne skutki ww. środka egzekucyjnego przewidując też w art. 58 § 1 u.p.e.a., że w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zobowiązany, chcąc uregulować ciążące na nim zobowiązania, może zatem wystąpić do organu egzekucyjnego o wyrażenie zgody na wypłatę z zajętego rachunku bankowego. Wyrażenie zgody przez organ jest warunkowane przedstawieniem wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Spółka ma zatem prawo dysponowania środkami na zajętym rachunku bankowym we wskazanym zakresie. Przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" nie może być utożsamiana z każdą uciążliwością środka egzekucyjnego. Sama niedogodność lub utrudnienie w prowadzeniu działalności nie ma charakteru wyjątkowego. Zajęcie rachunku bankowego jest standardowym środkiem egzekucyjnym, bezpośrednio ukierunkowanym na zaspokojenie wierzyciela. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, w sprawie jednoznacznie stwierdzono, że nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, która przemawiałaby za uchyleniem czynności egzekucyjnej, co zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Dodatkowo w treści zaskarżonego postanowienia organ podzielił stanowisko, że w interesie wierzyciela pozostaje utrzymanie zajęcia rachunku bankowego z uwagi na znaczne zadłużenie spółki przekraczające 40 mln zł. Wskazano, że po ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ponowne zajęcie rachunku bankowego może się okazać nieskuteczne. Egzekucja z innych praw majątkowych może nie doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela. Takiej gwarancji skutecznego i szybkiego wyegzekwowania należności nie daje egzekucja ze wskazanego przez skarżącą majątku w postaci udziałów w innych spółkach. W interesie wierzyciela leży zaś wyegzekwowanie kwoty objętej tytułem wykonawczym szybko i w miarę możliwości przy zastosowaniu najprostszych, lecz skutecznych środków egzekucyjnych. Tym samym nie było podstaw do uwzględnienia wniosku złożonego w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a. Jednocześnie trzeba podkreślić, że organ podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie nie przeszedł do etapu, na którym mógłby skorzystać z uznania administracyjnego. Odmowa uchylenia czynności egzekucyjnej wynikała bowiem z ustalenia braku spełnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, stał też temu na przeszkodzie interes wierzyciela. Dopiero gdyby przesłanki te wystąpiły, organ uzyskałby możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Sąd kasacyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, że organ rzetelnie ustalił stan faktyczny i ocenił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a swoje stanowisko prawidłowo umotywował. W konsekwencji, w sposób pozbawiony dowolności uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Podnoszony w skardze kasacyjnej brak środków na zajętym rachunku bankowym nie czyni zajęcia bezprzedmiotowym. Istotą zajęcia rachunku bankowego jest właśnie objęcie nim przyszłych wpływów, zatem zabezpieczenie możliwości przejęcia środków, które mogą pojawić się na rachunku. Odnośnie zarzutu dotyczącego prawidłowości uzasadnienia zaskarżonego wyroku należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z 12 października 2010 r., II OSK 1620/10). Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku, choć zwięzłe, to zawiera wymagane elementy w postaci przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska organu, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Z uzasadnienia wynika, że Sąd pierwszej instancji odniósł się do argumentacji skarżącej odnośnie istnienia podstaw do uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku szczegółowo polemizować z każdym elementem argumentacji strony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Jacek Pruszyński