III OSK 1128/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] o wyłączenie sędziego NSA X.Y. od rozpoznania skargi kasacyjnej Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 863/22 w sprawie ze skargi Gminy [...] na zarządzenie Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z dnia 21 października 2022 r. nr 16/2022 w przedmiocie powierzenia stanowiska wicedyrektora szkoły postanawia: wyłączyć sędziego NSA X.Y. od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 1128/23.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 14 lutego 2023 r., II SA/Bk 863/22, oddalił skargę Gminy [...] na zarządzenie Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] z 21 października 2022 r., nr 16/2022, w przedmiocie powierzenia stanowiska wicedyrektora szkoły. Na powyższe orzeczenie Gmina [...] wniosła skargę kasacyjną, która w Naczelnym Sądzie Administracyjnym została zarejestrowana pod sygn. akt III OSK 1128/23. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z 24 lipca 2024 r. skierowała ww. sprawę do rozpoznania na rozprawie [...] 2024 r. Jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Y.Y. - jako przewodniczący, sędzia NSA X.Y. – jako sprawozdawca oraz delegowany sędzia WSA Z.Z. a także sędzia zastępca: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek. Pismem 2 października 2024 r. Dyrektor Szkoły Podstawowej nr [...] (dalej: "organ") wniósł o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego NSA X.Y., gdyż w jego ocenie występują okoliczności, które mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko organ zaznaczył, że przedmiotowa sprawa dotyczy sporu administracyjnego pomiędzy dwoma organami w gminie [...], tj. Dyrektorem Szkoły, a organem prowadzącym szkołę - Burmistrzem [...]. Tymczasem sędzia X.Y. pochodzi z gminy [...] i na terenie tej gminy zamieszkuje jego rodzina. Ponadto w czasie wydania zaskarżonego aktu i wszczęcia sporu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku funkcję Przewodniczącego Rady [...] w [...] pełnił brat sędziego X.Y. – H.H. (także w obecnej kadencji jest on radnym Rady [...]). Bratowa sędziego X.Y. – W.T. jest Dyrektorem [...], tj. bezpośrednią podwładną Burmistrza [...]. Z kolei członkiem Rady Nadzorczej [...] (spółki miejskiej, której beneficjentem rzeczywistym jest O.O - Burmistrz [...]) jest O.H. tj. bratanica sędziego X.Y., nadto zasiada ona w tym gremium wraz z radcą prawnym R.R. - reprezentującym Burmistrza [...] w niniejszej sprawie. Sędzia NSA X.Y. 10 października 2024 r. złożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że po jego stronie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 19 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej: "p.p.s.a."), wyłączające go od rozpoznania niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 18 § p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2 p.p.s.a); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3 p.p.s.a.); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4 p.p.s.a); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7 p.p.s.a.). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Podkreślenia wymaga, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W rozpoznawanej sprawie Gmina [...] złożyła wniosek o wyłączenie sędziego NSA X.Y. od orzekania w sprawie. Z kolei sędzia objęty tymże wnioskiem w swoim oświadczeniu przyłączył się do wniosku, wskazując iż w sprawie III OSK 1128/23 ze skargi kasacyjnej Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14 lutego 2023 r., II SA/Bk 863/22, istotnie mogą zachodzić okoliczności o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a., co uzasadnia jego wyłączenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłączenie sędziego NSA X.Y. od orzekania w przedmiotowej sprawie przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do bezstronności sędziego w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego. Zdaniem NSA niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego w niniejszej sprawie ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 18, art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.